| YouTube Channel

भगणः (bhagaNaH)

 
Apte Hindi
Hindi
भगणः
पुं*
 भः+गणः -
"तारापुंज, नक्षत्रपुंज"
भगणः
पुं*
 भः+गणः -
राशि चक्र
भगणः
पुं*
 भः+गणः -
ग्रहों का राशिचक्र में भ्रमण
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 भगणः
noun
छन्दःशास्त्रानुसारेण एकः गणः।
"भगणे प्रथमः वर्णः गुरुः तथा अग्रीमौ द्वौ अपि लघुवर्णौ भवतः।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
भगणः,
पुं,
 (भानां नक्षत्राणां गणः समूहः ।)नक्षत्रसमूहः । शीघ्रगामिनां ग्रहाणामल्पेनकालेन मन्दगामिनां ग्रहाणां महता कालेनपूर्व्वगत्या पातानां पश्चिमगत्या परिवर्त्तनेनाश्वि-न्यादिरेवत्यन्तनक्षत्रभोगकालः । षष्टिविकलाभिःकला षष्टिकलाभिर्भागस्त्रिंशभागैराशिर्द्वादश-राशिभिर्भगणः । यथा, --“शीव्रगस्तान्यथाल्पेन कालेन महताल्पगः ।तेषान्तु परिवर्त्तेन पौष्णान्ते भगणः स्मृतः ॥
विकलानां कलाषष्ट्या तत्षष्ट्या भाग उच्यते ।तत्त्रिंशता भवेद्राशिर्भगणो द्बादशैव ते ॥
युगे सूर्य्यज्ञशुक्राणां खचतुष्करदार्णवाः४३२०००० ।कुजार्किगुरुशीघ्राणां भगणाः पूर्व्वयायिनाम् ॥
इन्दो रसाग्नित्रित्रीषुसप्तभूधरमागणाः५७७५३३३६ ।दस्रत्र्यष्टरसाङ्काक्षिलोचनानि कुजस्य तु२२९६८३२ ॥
बुधशीघ्रस्य शून्यर्त्तुखाद्रित्र्यङ्कनगेन्दवः१७९३७०६० ।बृहस्पतेः खदस्राक्षिवेदषड्वह्रयस्तथा३६४२२० ॥
सितशीघ्रस्य षट्सप्तत्रियमाश्विखभूधराः७०२२३७६ ।शनेर्भुजङ्गषट्पञ्चरसवेदनिशाकराः १४६५६८ ॥
चन्द्रोच्चस्याग्निशून्याश्विवसुसर्पार्णवा४८८२०३ युगे ।वामं पातस्य सर्पाग्नियमाश्विशिखिदस्रकाः२३२२३८ ॥
इति सूर्य्यसिद्धान्तः ॥
* ॥
अपि च । ग्रहाणां मन्दोच्चानां चलोच्चानांग्रहपातानाञ्च भगणान् श्लोकषट्केनाह ।अर्कशुक्रबुधपर्य्यया विधेरह्नि कोटिगुणिता रदा-ब्धयः । ४३२००००००० एत एव शनिजीव-भूभुवां कीर्त्तिताश्च गणकैश्चलोच्चजाः ॥
१ ॥
खाब्भ्रखाब्भ्रगगनामरेन्द्रियक्ष्माधराद्रिविषया५७७५३३००००० हिमद्युतेः ।युग्मयुग्मशरनागलोचनव्यालषण्णवयमाश्विनोऽसृजः २२९६८२८५२२ ॥
२ ॥
सिन्धुसिन्धुरनवाष्टगोऽङ्कषट्त्र्यङ्कसप्तशशिनो१७९३६९९८९८४ ज्ञशीघ्रजाः ।पञ्चपञ्चयुगषट्कलोचनद्ब्यब्धिषड्गुणमिता३६४२२६४५५ गुरोर्मताः ॥
३ ॥
द्विनन्दवेदाङ्कगजाग्निलोचनद्विशून्यशैलाः७०२२३८९४९२ सितशीघ्रपर्य्ययाः ।भुजङ्गनन्दद्विनगाङ्गबाणषट्कृतेन्दवःसूर्य्यसुतस्य पर्य्ययाः १४६५६७२९८ ॥
४ ॥
खाष्टाब्धयो ४८० ऽष्टाक्षगजेषुदिग्वियद्द्विपाब्धयो४८०१०५८५८ द्व्यङ्कयमा २९२ रदाग्नयः ३३२ ।शरेष्विभा ८५५ स्त्र्यक्षरसाः ६५३ कुषागराः ४१स्युः पूर्व्वगत्या तरणेर्मृदुच्चजाः ॥
५ ॥
गजार्ष्टिभर्गत्रिरदाश्विनः २३२३१११६८ कुभृद्र-साश्विनः २६७ कुद्बिशराः ५२१ क्रमर्त्तवः ६३ ।त्रिनन्दनागा ८९३ युगकुञ्जरेषवो ५८४निशाकराद्व्यस्तगपातपर्य्ययाः ॥
६ ॥
”इति सिद्धान्तशिरोमणिः ॥
* ॥
ग्रहाणां पूर्व्वगमनेन कल्पे एते पर्य्ययाः । तथामन्दोच्चानाञ्च प्राग्गत्या एतावन्तः । पातानांपश्चिमगत्या एतावन्तो भवन्ति । अत्रोपपत्तिःसा तु तद्भाषाकुशलेन तत्क्षेत्रसंस्थानज्ञेन शुत-गोलेनैव श्रोतुं शक्यते नान्येन । ग्रहमन्दशीघ्र-पाताः स्वस्वमार्गेषु गच्छन्त एतावतः पर्य्ययान्कल्पे कुर्व्वन्तीत्यत्रागम एव प्रमाणम् । इतितट्टीका ॥