बल (bala)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 बल r. 1st and 10th cls. (बलति बलयति)
	 1. To live.
	 2. To hoard
grain. 
	 3. To prevent or obstruct wealth. r. 1st cl. (बलते)
	 1. To kill
2. To go. r. 10th cl. (बालयते) To explain.  (बालयति) To support, 
nourish,  rear,  as a child.

 बल mfn.
   (-लः-ला-लं) Strong,  stout,  robust,  powerful.
	 m.
  (-लः)
	 1. BALA-
DEVA,  the elder brother of KRISHṆA,  and the third of the three
incarnations termed RAMĀS.
	 2. A crow.
	 3. A demon,  slain by IN-
DRA.
	 4. The Varunā tree.
	 n.
  (-लं)
	 1. Strength,  power.
	 2. Bulkiness.
3. Form,  figure.
	 4. An army,  forces.
	 5. Gum myrrh.
	 6. Semen
virile.
	 7. The body.
	 8. The leaf of a tree.
	 9. Blood.
	 10. Rigour, 
severity.
	 f.
  (-ला) An aquatic plant,  (Sida cordifolia.)
 E.
  बल् to live, 
aff.
   अच्
 in some of the senses it may be derived from वल् to go or
surround,  and may then be written with the semi-vowel
 see वल ।

Capeller Eng

English

 1 ब॑ल n.
  (sgl.  & pl.
 ) might,  power,  strength,  force
 forces
i.e.
  troops,  army. बलेन,  बलात् & बलतस् by force,  forcibly
 by the
power or by means of,  through,  by.

 2 बल m.
  a crow
 N.
  of a demon (cf.   वल॑),  a brother of
Kṛṣṇa,  etc.
 f.
  आ a woman's name
 n.
  बल॑ = वल॑ cave,  cavern. 

Yates

English

 बल (लः) 1.
m.
  Baladeva
 a crow
a demon
 a tree.
n.
  Strength, 
force
 form
 rigour
 body
 blood.
f.
  Sida cordifolia.
a. Strong,  stout.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

बल 	-	  bala 	-	 n.
  	-	 troops
बलानि 	-	  balAni 	-	 pl. 	-	 troops
सचक्र 	-	  sacakra 	-	 adj.
  	-	  having troops
गुल्म 	-	  gulma 	-	 m.
  	-	  body of troops
सैन्य 	-	  sainya 	-	 n.
  	-	  body of troops
नैकचर 	-	  naikacara 	-	 adj.
  	-	  going in troops
बलविन्यास 	-	  balavinyAsa 	-	 m.
  	-	  array of troops
साहायक 	-	  sAhAyaka 	-	 n.
  	-	  auxiliary troops
ग्रामजित् 	-	  grAmajit 	-	 adj.
  	-	  conquering troops
गाणपत्य 	-	  gANapatya 	-	 n.
  	-	  leading of troops
चक्रेश्वर 	-	  cakrezvara 	-	 m.
  	-	  lord of the troops
बलौघ 	-	  balaugha 	-	 m.
  	-	  multitude of troops
गणश्री 	-	  gaNazrI 	-	 adj.
  	-	  associated in troops
सैन्यमय 	-	  sainyamaya 	-	 adj.
  	-	  consisting of troops
गणशस् 	-	  gaNazas 	-	 ind.
  	-	  by troops or classes
सङ्घशस् 	-	  saGghazas 	-	 ind.
  	-	  by troops or numbers
गण 	-	  gaNa 	-	 m.
  	-	  small body of troops
यूथचारिन् 	-	  yUthacArin 	-	 adj.
  	-	  going about in troops
वृषव्रात 	-	  vRSavrAta 	-	 adj.
  	-	  forming strong troops
व्यूहरचना 	-	  vyUharacanA 	-	 f.
  	-	  arrangement of troops

बल 	-	 bala 	-	 n.
  	-	 force
बलात्कार 	-	 balAtkAra 	-	 m.
  	-	 employingforce
गुरुत्वाकर्षणश्क्ति 	-	 gurutvAkarSaNazkti 	-	 m.
  	-	 gravitationalforce
आचार्यमुष्टि 	-	  AcAryamuSTi 	-	 f.
  	-	 force
ध्राजि 	-	  dhrAji 	-	 f.
  	-	 force
प्रासह् 	-	  prAsah 	-	 f.
  	-	 force
सारवत्ता 	-	  sAravattA 	-	 f.
  	-	 force
वेग 	-	  vega 	-	 m.
  	-	 force
हठ 	-	  haTha 	-	 m.
  	-	 force
परिग्रह 	-	  parigraha 	-	 m.
  	-	 force
पिण्ड 	-	  piNDa 	-	 m.
  	-	 force
प्रसाह 	-	  prasAha 	-	 m.
  	-	 force
विक्रम 	-	  vikrama 	-	 m.
  	-	 force
इन्द्रिय 	-	  indriya 	-	 n.
  	-	 force
पौरुष 	-	  pauruSa 	-	 n.
  	-	 force
प्राबल्य 	-	  prAbalya 	-	 n.
  	-	 force
रभस् 	-	  rabhas 	-	 n.
  	-	 force
सहस् 	-	  sahas 	-	 n.
  	-	 force
साहस 	-	  sAhasa 	-	 n.
  	-	 force
साहसकरण 	-	  sAhasakaraNa 	-	 n.
  	-	 force

Wilson

English

 बल r. 1st and 10th cls. (बलति बलयति)
To live.
To hoard grain. 
To prevent or obstruct wealth. r. 1st cl. (बलते)
To kill.
To go. r. 10th cl. (बालयते) To explain.  (बालयति) To support, 
nourish,  rear,  as a child.

 बल
mfn.
   (-लः-ला-लं) Strong,  stout,  robust,  powerful.
m.
  (-लः)
1 BALADEVA,  the elder brother of KṚṢṆA,  and the third of the three
incarnations termed RĀMAS.
2 A crow.
3 A demon,  slain by INDRA.
4 The Varuṇa tree.
n.
  (-लं)
1 Strength,  power.
2 Bulkiness.
3 Form,  figure.
4 An army,  forces.
5 Gum myrrh.
6 Semen virile.
7 The body.
8 The leaf of a tree.
9 Blood.
10 Rigour,  severity.
f.
  (-ला) An aquatic plant,  (Sida cordifolia.)
E.
  बल to live,  aff.
   अच्
 in some of the senses it may be derived from
वल to go or surround,  and may then be written with the semivowel: see
वल.

Apte

English

बलम् [balam],  [बल्-अच्]

Strength,  power,  might,  vigour
 क्षत्त्रियाणां बलं युद्धम् Brav. P.
 

Force,  violence
 as in बलात् q. v. 

An army,  host,  forces,  troops
 भवेदभीष्म- मद्रोणं धृतराष्ट्रबलं कथम् Ve.*
  3.24, 43
 बलं भीष्मा(भीमा)भिरक्षितम् Bg.*
  1.1
 R.*
  16.37.

Bulkiness,  stoutness (of the body).

Body,  figure,  shape.

Semen virile.

Blood, 

Gum myrrh.

A shoot,  sprout.

Force or power of articulation
 वर्णः स्वरः । मात्रा बलम् । साम संतानः । इत्युक्तः शीक्षाध्यायः T. Up.*
  1.2.1.

The deity of power (such as Indra)
 नमो बलप्रमथनाय Mb.
 *  12.284. 94.

The hand
 क्रान्ते विष्णुर्बले शक्रः कोष्ठे$ग्निर्भोक्तुमिच्छति Mb.
 *  12.239.8.

Effort (यत्न)
 विधिः शुक्रं बलं चेति त्रय एते गुणाः परे Mb.
 *  12.32.11 (com.  बलं वासनाविषयप्राप्त्यनु- कूलो यत्नः). (बलेन means 'on the strength of',  'by means or virtue of'
 बाहुबलेन जितः,  वीर्यबलेन &c.
 
 बलात् 'perforce',  'forcibly',  'violently',  'against one's will'
 बलान्निद्रा समायाता Pt.*
  1
 हृदयमदये तस्मिन्नेवं पुनर्वलते बलात् Gīt.*
  7.).

लः A crow
 Rām.*
  6.54.9.

N.
  of the elder brother of Kṛiṣṇa
 see बलराम below.

N.
  of a demon killed by Indra.  Comp.
   -अग्रम् excessive strength or force. (-ग्रः) the head of an army.-अङ्गकः the spring
 'वसन्त इष्यः सुरभिः पुष्पकालो बलाङ्गकः' H. Ch.156. -अञ्चिता the lute of Balarāma.  -अटः a kind of beam.  -अधिक a.
  surpassing in strength,  of superior strength or force. -अधिकरणम् the affairs of an army

अध्यक्षः a general or commander of an army
 सेनापतिबलाध्यक्षौ सर्वदिक्षु निवेशयेत् Ms.*
  7.189.

a war-minister.

An officer in charge of infantry.-अनुजः an epithet of Kṛiṣṇa.  -अन्वित a.
 

endowed with strength,  mighty,  powerful.

leading an army.

अबलम् comparative strength and want of strength,  relative strength and weakness
 परात्मनोः परिच्छिद्य शक्त्या- दीनां बलाबलम् R.*
  17.59.

relative significance and insignificance,  comparative importance and unimportance
 समय एव करोति बलाबलम् Śi.*
  6.44. ˚अधिकरणम् a kind of न्यायभेद according to Jaimini. -अभ्रः an army in the form of a cloud. -अरातिः an epithet of Indra. -अर्थिन् a.
  desirous of power
 राज्ञो बलार्थिनः षष्ठे (वर्षे उपनयनं कार्यम्) Ms.*
  2.37. -अवलेपः pride of strength.

अशः,  असः consumption. 

the phlegmatic humour (कफ).

a swelling in the throat (which stops the passages of food). -आढ्यः a bean.  -आत्मिका a kind of sun-flower (हस्तिशुण्डी). -आलयः a military camp
 पूज्यमानो हरिगणैराजगाम बलालयम् Rām.*
  6.112.8.-आहः water. -उत्कट a.
  of mighty strength
 न वध्यते ह्यविश्वस्तो दुर्बलो$पि बलोत्कटैः Pt.*
  2.44
3.115. -उपपन्न,  -उपेत a.
  endowed with strength,  strong,  powerful
 एतां रामबलोपेतां रक्षां यः सुकृती पठेत् Rāmarakṣā.1.-उपादानम् Recruitment of the army
 Kau. A.
  -ओघः a multitude of troops,  numerous army
 लक्ष्मीं दधत् प्रति- गिरेरलघुर्बलौघः Śi.*
  5.2. -कर,  -कृत् a.
  strengthening. -कृत done by force or against free consent
 सर्वान् बलकृता- नर्थानकृतान् मनुरब्रवीत् Ms.*
  8.168. -क्षोभः disturbance in the army,  mutiny,  revolt.

चक्रम् dominion,  sovereignty.

an army,  a host. -ज a.
  produced by power.

(जम्) a city-gate,  gate.

a field.

grain,  a heap of grain
 त्वं समीरण इव प्रतीक्षितः कर्षकेण बलजान् पुपूषता Śi.*
  14.7.

war,  battle

marrow,  pith.

a pretty figure.

(जा) the earth.

a handsome woman. 

a kind of jasmine (Arabian).

a rope. -तापनः an epithet of Indra
 अफिषिषेच मरन्दरसामृतैर्नवलताबलता- पनरत्नभम् (अलिनम्) Rām.  Ch.4.12. -दः an ox,  a bullock-दर्पः pride of strength.

देवः air,  wind. 

N.
  of the elder brother of Kṛiṣṇa
 see बलराम below. -बलदेवा (वी) f.
  N.
  of a medicinal herb which is also called त्रायमाण. It grows in the forests on the slopes of the Himālayas and in Persia.  -द्विष् m.
 ,  -निषूदनः epithets of Indra
 बलनिषूदनमर्थपतिं च तम् R.*
  9.3. -निग्रह a.
  weakening,  enervating.

पतिः a general,  commander.

an epithet of Indra.  -पुच्छकः a crow
 Nigh. Ratn. -पृष्ठकः a kind of deer (Mar.  रोहें). -प्रद a.
  giving strength,  invigorating. -प्रमथनी N.
  of a form of Durgā.-प्रसूः N.
  of Rohinī,  mother of Balarāma.  -भद्र a.
  strong,  powerful.

(द्रः) a strong or powerful man. 

a kind of ox.

N.
  of Balarāma,  q. v.  below.

the tree called लोध्र.

N.
  of Ananta.  (-द्रा) a maiden. -भिद् m.
  an epithet of Indra
 Ś.*
  2. -भृत् a.
  strong,  powerful. -मुख्यः the chief of an army. -रामः 'the strong Rāma',  N.
  of the elder brother of Kṛiṣṇa.  [He was the seventh son of Vasudava and Devakī
 but transferred to the womb of Rohiṇī to save him from falling a prey to the cruelty of Kaṁsa.  He and his brother Kṛiṣṇa were brought up by Nanda in Gokula.  When quite young,  he killed the powerful demons Dhenuka and Pralamba,  and performed,  like his brother,  many feats of surprising strength. On one occasion Balarāma under the influence of wine,  of which he was very fond,  called upon the Yamunā river to come to him that he might bathe
 and on his command being unheeded,  he plunged his plough-share into the river and dragged the waters after him,  until the river assumed a human form and asked his forgivenss. On another occasion he dragged towards himself the whole city of Hastināpura along with its walls. As Kṛiṣṇa was a friend and admirer of the Pāṇḍavas,  so Balarāma was of the Kauravas,  as was seen in his desire of giving his sister Subhadrā to Duryodhana rather than to Arjuna
 yet he declined to take any part in the great Bhāratī war either with the Pāṇḍavas or the Kauravas. He is represented as dressed in blue clothes,  and armed with a ploughshare which was his most effective weapon.  His wife was Revatī. He is sometimes regarded as an incarnation of the serpent Śeṣa and sometimes as the eighth incarnation of Viṣṇu
 see the quotation under हल]. -वर्जित a.
  infirm,  weak. -वर्णिन् a.
  strong and looking well. -वर्धन a.
  invigorating,  strengthening. m.
   N.
  of स्थण्डिलाग्नि in उत्सर्जन or उपाकर्म. -विन्यासः array or arrangement of troops. -व्यसनम् the defeat of an army. -व्यापद् f.
  decrease of strength. -शालिन् a.
  strong
 बलशालितया यथा तथा वा धियमुच्छेदपरामयं दधानः Ki.*
  13.12. -समुत्थानम् Recruiting a strong army
 Kau. A.
 1.16
 तमभियोक्तुं बलसमुत्थानमकरोत् Dk.*
  2.8. -सूदनः an epithet of Indra. -सेना a strong army,  an army,  host. -स्थ a.
  strong,  powerful. (-स्थः) a warrior,  soldier. -स्थितिः f.
 

a camp
 an encampment.

a royal camp. -हन्,  -हन्तृm. 

an epithet of Indra
 पाण्डुः स्मरति ते नित्यं बलहन्तुः समीपगः Mb.
 *  15.2.17.

of Balarāma. 

phlegm. -हीन a.
  destitute of strength,  weak,  feeble.

Apte 1890

English

 बलं [बल्-अच्] 1 Strength,  power,  might,  vigour. 
2 Force,  violence
 as in बलात् q. v. 
3 An army,  host,  forces,  troops
 भवेदभीष्ममद्रोणं धृतराष्ट्रबलं कथं Ve. 3. 24,  43
 Bg. 1. 10
 R. 16. 37. 
4 Bulkiness,  stoutness (of the body). 
5 Body,  figure,  shape. 
6 Semen virile,  
7 Blood,  
8 Gum myrrh. 
9 A shoot,  sprout. (बलेन means ‘on the strength of’,  ‘by means or virtue of’
 बहुबलेन जितः,  वीर्यबलेन &c.
 बलात् ‘perforce’,  ‘forcibly’,  ‘violently’,  ‘against one's will’
 बलान्निद्रा समायाता Pt. 1
 हृदयमदये तस्मिन्नेवं पुनर्वलते बलात् Gīt. 7). 
लः 1 A crow. 
2 N. of the elder brother of Kṛṣṇa
 see वलराम below. 
3 N. of a demon killed by Indra. 
Comp. 
अग्रं excessive strength or force. (
ग्रः) the head of an army. 
अंगकः the spring (Hemacandra). 
अंचिता the lute of Balarāma. 
अटः a kind of beam. 
अधिक a. surpassing in strength,  of superior strength or force. 
अधिकरणं the affairs of an army. 
अध्यक्षः {1} a general or commander of an army
 Ms. 7. 189. {2} a war-minister. 
अनुजः an epithet of Kṛshṇa. 
अन्वित a. endowed with strength,  mighty,  powerful. 
अबलं {1} comparative strength and want of strength,  relative strength and weakness
 R. 17. 59. {2} relative significance and insignificance,  comparative importance and unimportance
 समय एव करोति बलाबलं Śi. 6. 44. 
अभ्रः an army in the form of a cloud. 
अरातिः an epithet of Indra. 
अवलेपः pride of strength. 
अशः 
असः {1} consumption. {2} the phlegmatic humour (कफ). {3} a swelling in the throat (which stops the passages of food). 
आत्मिका a kind of sun-flower (हस्तिशुंडी). 
आहः water. 
उत्क्रट a. of mighty strength
 Pt. 2. 40
 3. 114. 
उपपन्न,  
उपेत a. endowed with strength,  strong,  powerful. 
ओघः a multitude of troops,  numerous army
 Śi. 5. 2. 
कर,  
कृत् a. strengthening. 
क्षोभः disturbance in the army,  mutiny,  revolt. 
चक्रं {1} dominion,  sovereignty. {2} an army,  a host. 
ज a. produced by power. (
जं) {1} a city-gate,  gate. {2} a field. {3} grain,  a heap of grain
 Śi. 14. 7. {4} war,  battle. {5} marrow,  pith. {6} a pretty figure. (
जा) {1} the earth. {2} a handsome woman. {3} a kind of,  jasmine (Arabian). 
दः an ox a bullock. 
दर्पः pride of strength. 
देवः {1} air,  wind. {2} N. of the elder brother of Kṛṣṇa
 see बलराम below. 
द्विष् m.,  
निषूदनः epithets of Indra
 बलनिषूदनमर्थपतिं च तं R. 9. 3. 
निग्रह a. weakening,  enervating. 
पतिः {1} a general,  commander. {2} an epithet of Indra. 
प्रद a. giving strength,  invigorating. 
प्रसूः N. of Rohiṇī,  mother of Balarāma. 
भद्र a. strong,  powerful. (
द्रः) {1} a strong or powerful man. {2} a kind of ox. {3} N. of Balarāma,  q. v. below. {4} the tree called लोध्र. {5} N. of Ananta. (
द्रा) a maiden. 
भिद् m. an epithet of Indra
 Ś. 2. 
भृत् a. strong,  powerful. 
रामः ‘the strong Rāma’,  N. of the elder brother of Kṛṣṇa. [He was the seventh son of Vasudeva and Devakī
 but transferred to the womb of Rohiṇi to save him from falling a prey to the cruelty of Kaṃsa. He and his brother Kṛṣṇa were brought up by Nanda in Gokula. When quite young,  he killed the powerful demons Dhenuka and Pralamba,  and performed,  like his brother,  many feats of surprising strength. On one occasion Balarāma under the influence of wine,  of which he was very fond,  called upon the Yamunā river to come to him that he might bathe
 and on his command being unheeded,  he plunged his plough-share into the river and dragged the waters after him,  until the river assumed a human form and asked his forgiveness. On another occasion he dragged towards himself the whole city of Hastināpura along with its walls. As Kṛṣṇa was a friend and admirer of the Pāṇḍavas,  so Balarāma was of the Kauravas,  as was seen in his desire of giving his sister Subhadrā to Duryodhana rather than to Arjuna
 yet he declined to take any part in the great Bhāratī war either with the Pāṇḍavas or the Kauravas. He is represented as dressed in blue clothes,  and armed with a ploughshare which was his most effective weapon. His wife was Revatī. He is sometimes regarded as an incarnation of the serpent Śeṣa and sometimes as the eighth incarnation of Viṣṇu
 see the quotation under हल]. 
वर्धन a. invigorating,  strengthening. 
विन्यासः array or arrangement of troops. 
व्यसनं the defeat of an army. 
शालिन् a. strong. 
सूदनः an epithet of Indra. 
स्थ a. strong,  powerful. (
स्थः) a warrior,  soldier. 
स्थितिः f. {1} a camp
 an encampment. {2} a royal camp. 
हन् m. {1} an epithet of Indra. {2} of Balarāma. {3} phlegm. 
हीन a. destitute of strength,  weak,  feeble. 

Monier Williams Cologne

English

 बल n.
  (or m.
  g. अर्धर्चादि) power,  strength,  might,  vigour,  force,  validity,  RV.
   &c.
   &c.
   (बलात्,  ‘forcibly,  against one's will,  without being able to help it’
 also =
  बल ibc. ,  or बलेन,  बल-तस्,  with gen.
   or ifc. ,  ‘by force,  by the power or on the strength or in virtue or by means of,  by’)

 force or power of articulation,  TUp.
   

 force considered as a sixth organ of action (cf.   कर्मेन्द्रिय),  MBh.
  

 (the Buddhists reckon 10 forces,  the ascetic Śaivas four,  which according to Sch. on R.
  [B.] are सामन्,  दान,  भेद,  and निग्रह)

 Force personified as one of the Viśve-Devāḥ,  MBh.
  

 power of,  expertness in (loc.  ),  Nal.
 

 stoutness,  bulkiness,  L.
 

 (also pl.
 
 ifc.  f(आ). ) military force,  troops,  an army,  Mn.
  
 MBh.
   &c.

 (L.  also shape
 body
 semen virile
 gum
 blood
 a young shoot
 bone)

 बल m.
  a crow,  MBh.
  

 Crataeva Roxburghii,  L.
 

 half-ripe barley,  L.
 

 N.
  of a demon conquered by Indra (the brother of Vṛtra,  in older texts वल),  RV.
   &c.
   &c.
  

 of an elder brother of Kṛṣṇa (also called Bala-deva,  Balabhadra,  Bala-rāma &c.
  ),  MBh.
  
 Pur.
 

 cf.
   IW.
   332 &c.
  

 (with Jainas) a white Bala or elder brother of Vāsudeva (9 in number,  viz. Acala,  Vijaya,  Bhadra,  Su-prabha,  Su-darśana,  Ānanda,  Nandana,  Padma,  and Rāma)

 N.
  of a son of Varuṇa and brother of Surā,  MBh.
  

 of an attendant on Skanda,  ib.

 of a son of Aṅgiras,  ib.

 of a son of Parikṣit,  ib.

 of a son of Parijātra,  BhP.
  

 of a son of Kṛṣṇa,  ib.

 of a lexicographer (also written वल),  Naiṣ.,  Sch.

 of a horse of the Moon,  VP.
  

 बल॑ n.
  =
  वल॑,  a cavern,  AV.
  

 बल mfn.
   strong,  robust,  L.
 
 sick (=  अमिन्),  L.
 

 बल [cf.   Lat.
  valere,  valor &c.
  ]

Monier Williams 1872

English

 बल,  अम्,  n. (said to be also अस्,  m.),  power, 
strength,  might,  vigour,  (औरसम् बलम्,  native
strength,  innate power)
 force,  violence,  rigour, 
severity
 force or power of articulation
 force con-
sidered as a sixth organ of action,  (Mahā-bh. Śānti-p.
9895
 cf. कर्मेन्द्रिय)
 (with Buddhists) one of
ten forces
 Power personified as one of the Viśve
Devāḥ
 massiveness,  stoutness,  bulkiness,  weight
body,  form,  figure,  shape
 semen virile
 military
force,  forces,  troops,  a host,  army,  (in these senses
also pl.)
 gum,  myrrh
 blood
 a sprout,  young
shoot
 (अस्),  m.,  N. of Bala-rāma the elder brother
of Kṛṣṇa,  also called Bala-deva,  Bala-bhadra,  &c.
(with Jainas) a white Bala or elder brother of Vāsu-
deva,  (nine of these are enumerated by Hemacandra, 
viz. Acala,  Vijaya,  Bhadra,  Su-prabha,  Su-darśana, 
Ānanda,  Nandana,  Padma,  and Rāma)
 N. of a
son of Varuṇa and brother of Surā
 of an attendant
on Skanda
 of a son of Kṛṣṇa
 of a son of Aṅgiras
of a son of Pari-kṣit
 of a demon
 of a lexicographer
(also Vala)
 a species of carrion crow
 a kind of tree,  =
1. बलाय
 (आ),  f. an aquatic plant,  a species of mallow, 
Sida Cordifolia
 (बले,  f. du. the two Balā plants,  viz.
Balā and Ati-balā,  cf. अति-ब्°,  ज्येष्ठ-ब्°)
 N. of a
particular charm or incantation of great efficacy [cf.
अति-बला]
 N. of a woman
 of a daughter of Dakṣa
and wife of Kaśyapa
 of a female divinity who
executes the orders of the seventeenth Arhat of the
present Ava-śarpiṇī
 (अस्,  आ,  अम्),  strong,  stout, 
robust,  powerful
 sick (= अमिन्?)
 बलेन,  ind. by
force,  by the power of,  on the strength of
 in virtue
of,  by means of,  through,  by
 बलात्,  ind. by force, 
forcibly,  violently
 against the will of,  without the
consent of
 [cf. Lat. valor,  validus,  valeo,  de-bilis.]
—बल-कर,  अस्,  ई,  अम्,  or बल-कृत्,  त्,  त्,  त्, 
inspiring or infusing strength,  strengthening.
—बल-
कृत,  अस्,  आ,  अम्,  done by force,  done against free
consent.
—बल-कृति,  इस्,  f.,  Ved. a mighty deed.
—बल-क्षोभ,  अस्,  m. a commotion in the
forces,  mutiny in an army.
—बल-गुप्ता,  f.,  N. of
a woman.
—बल-चक्र,  अम्,  n. ‘circle of power, ’
dominion,  sovereignty,  supremacy
 an army,  host.
—बल-चक्रवर्तिन्,  ई,  m. a powerful sovereign
or emperor.
—बल-चन्द्र,  अस्,  m.,  N. of a prince.
—बल-ज,  अस्,  आ,  अम्,  produced by strength or power
(अम्),  n. a city-gate,  gate in general
 a field
 fruit, 
grain
 war
 a pretty figure
 pith,  marrow
 (आ),  f.
a pretty or handsome woman
 the earth
 Arabian
jasmine
 N. of a river
 (at the end of certain
comps. बल-ज may optionally take Vṛddhi accord-
ing to Pāṇ. VII. 3,  25,  e. g. सौवर्ण-बलज or
सौवर्ण-बालज।)
—बल-द,  अस्,  m. ‘strength-
giving, ’ a form of Agni
 an ox,  bullock
 a
medicinal plant,  = जीवक
 (आ),  f. the plant Phy-
salis Flexuosa (= अश्व-गन्धा)
 N. of a daughter
of Raudrāśva.
—बल-दर्प,  अस्,  m. pride of
strength
 reckless ardour of troops.
—बल-दा,  आस्, 
आस्,  अम्,  Ved. ‘strength-giving, ’ conferring or impart-
ing power.
—बलदी-भू,  cl. 1. P. -भवति,  -भ-
वितुम्,  to become an ox.
—बलदी-भूत,  अस्,  आ, 
अम्,  become an ox.
—बल-देय,  अम्,  n.,  Ved. the
granting of power,  bestowal of strength,  (Sāy. =
बल-दान।)
—बल-देव,  अस्,  m. air,  wind
 the
elder brother of Kṛṣṇa,  see बल-राम,  (he is said
in Mahā-bh. Ādi-p. 7308 to have been produced
from a white hair of Viṣṇu,  Kṛṣṇa having been
produced from a black hair,  and is regarded as a Nāga
in Mahā-bh. Anuśāsana-p. 6163)
 N. of a Nāga-
rāja
 N. of a Brāhman
 (आ),  f. a species of medi-
cinal plant (= त्रायमाणा).
—बलदेव-पत्तन, 
अम्,  n.,  N. of a city.
—बलदेव-स्वसृ,  सा,  f.
‘sister of Bala-deva, ’ an epithet of the wife of Śiva.
—बल-द्विष्,  ट्,  m. ‘foe of the demon Bala, ’ an
epithet of Indra.
—बल-धर,  अस्,  m.,  N. of a
Brāhman
 (आ),  f.,  N. of the wife of Bhīma-sena.
—बल-निग्रह,  अस्,  m. reducing strength,  weak-
ening.
—बल-निसूदन,  अस्,  m. ‘destroyer of the
demon Bala, ’ Indra.
—बल-पति,  इस्,  m. lord of
strength
 a general,  commander
 an epithet of Indra.
—बल-प्रद,  अस्,  आ,  अम्,  giving strength.
—बल-
प्रसू,  ऊस्,  f. the mother of Bala-deva. Rohiṇī.
—बल-
प्राण,  अम्,  n. strength and spirit.
—बल-बन्धु, 
उस्,  m.,  N. of one of the sons of Manu Raivata
 of a
son of Bhṛgu in the tenth Dvāpara.
—बल-भद्र, 
अस्,  आ,  अम्,  strong,  powerful
 (अस्),  m. a strong or
robust man
 a kind of ox,  the gayal,  Bos Gavæus
(= गवय)
 the tree Symplocos Racemosa,  com-
monly called Lodh (= लोध्र)
 N. of Bala-rāma, 
q. v.,  or of An-anta,  the great serpent identified with
Bala-rāma
 N. of a descendant of Bharata
 N. of
various men
 N. of a mountain-range
 (आ),  f. a
young girl,  maiden
 a species of medicinal plant (=
त्रायमाणा).
—बल-भद्रिका,  f. a species of
medicinal plant (= बल-भद्रा).
—बल-भित्-
सखि,  आ,  m. a friend of the slayer of Bala,  friend
of Indra.
—बल-भिद्,  त्,  त्,  त्,  breaking up or routing
an army
 (त्),  m. the slayer of Bala
 an epithet of
Indra.
—बल-भृत्,  त्,  त्,  त्,  ‘might-bearing, ’ power-
ful,  strong.
—बल-राम,  अस्,  m.,  N. of the elder
brother of Kṛṣṇa and third of the Rāmas,  (seventh
son of Vasu-deva and Devakī,  but transferred to the
womb of Rohiṇī
 regarded as the eighth Avatār of
Viṣṇu,  sometimes as an incarnation of the great ser-
pent Śeṣa or An-anta
 he is also called Bala,  Bala-
deva,  Bala-bhadra,  and Halāyudha.)
—बलराम-
पञ्चानन,  अस्,  m.,  N. of a grammarian.
—बल-
वत्,  आन्,  अती,  अत्,  possessing power,  powerful,  mighty, 
strong,  stout,  lusty
 dense,  thick
 preponderating, 
prevailing
 accompanied by an army
 (आन्),  m.,  N.
of the eighth Muhūrta
 (अत्),  ind. powerfully,  strongly, 
vehemently,  stoutly,  lustily,  in a high degree,  much, 
well.
—बलवत्-तर,  अस्,  आ,  अम्,  more powerful, 
stronger.
—बलवत्-ता,  f. powerfulness,  mightiness
superiority,  preponderance.
—बल-वर्धन,  अस्, 
ई,  अम्,  increasing power,  strengthening,  ennobling
(अस्),  m.,  N. of one of the sons of Dhṛta-rāṣṭra.
—बल-वर्धिन्,  ई,  इनी,  इ,  increasing strength, 
strengthening
 (इनी),  f. a species of medicinal plant
(= जीवक).
—बल-वर्म-देव,  अस्,  m.,  N. of a
king.
—बल-वर्मन्,  आ,  m.,  N. of a prince
 of a
merchant.
—बल-विज्ञाय,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. recog-
nizable by strength.
—बल-विन्यास,  अस्,  m. ar-
rangement or disposition of forces,  array of troops.
—बल-वीर्य,  अस्,  m.,  N. of a descendant of
Bharata.
—बलवीर्य-पराक्रम,  अस्,  आ,  अम्, 
strong,  heroic,  and valorous.
—बल-वृत्र-निसू-
दन,  अस्,  or बल-वृत्र-हन्,  हा,  m. the destroyer
of Bala and Vṛtra
 an epithet of Indra.
—बल-
व्यसन,  अम्,  n. the defeat or rout of an army.
—बलव्यसन-सङ्कुल,  अस्,  आ,  अम्,  (a king)
embarassed by disorder in (his) army.
—बल-शालि-
ता,  f. the possession of strength,  prowess.
—बल-
शालिन्,  ई,  इनी,  इ,  having or possessing strength,  strong, 
vigorous.
—बल-सूदन,  अस्,  ई,  अम्,  destroying
armies
 (अस्),  m. ‘destroyer of the demon Bala, ’
Indra.
—बल-सेन,  अस्,  m.,  N. of a warrior
 (आ),  f.
a strong army,  an army,  host.
—बल-स्थ,  अस्,  आ, 
अम्,  strong,  vigorous,  powerful [cf. बलावस्थ]
(अस्),  m. being in or belonging to an army,  a warrior, 
soldier.
—बल-स्थिति,  इस्,  f. ‘army-station, ’ a camp, 
encampment
 a royal residence,  a royal camp or
quarters.
—बल-हन्,  आ,  घ्नी,  अ,  one who slays or
destroys armies
 (आ),  m. ‘destroyer of strength, ’
phlegm,  the phlegmatic humor.
—बल-हर,  अस्, 
आ,  अम्,  taking away strength,  depriving of power
(अस्),  m.,  N. of a man.
—बल-हीन,  अस्,  आ,  अम्, 
destitute of strength,  weak,  infirm.
—बलहीन-ता, 
f. the being destitute of strength,  weakness,  exhaustion, 
prostration of strength,  infirmity from fatigue or age.
—बलाक्ष (°ल-अक्°),  अस्,  m.,  N. of a prince.
—बलाग्र (°ल-अग्°),  अम्,  n. the utmost strength, 
extreme force,  excessive might
 the head of an
army.
—बलाट (°ल-अट),  अस्,  m. a kind of bean, 
Phaseolus Mungo.
—बला-तैल,  अम्,  n. the oil of
the plant Sida Cordifolia.
—बलात्-कार,  अस्,  m.
doing anything by force,  acting with violence,  using
or employing force,  application of force or violence, 
power exerted wrongfully,  oppression
 violence,  ex-
action
 injustice
 (in law) the detention of the
person of a debtor by his creditor,  and the violent
measures taken by the latter to recover his debt
(एण),  ind. by force,  forcibly,  violently.
—बलात्का-
राभिलाषिन् (°र-अभ्°),  ई,  इणी,  इ,  wishing to use
violence,  wishing to violate.
—बलात्कारित or ब-
लात्-कृत,  अस्,  आ,  अम्,  treated violently,  forced, 
overpowered,  overcome.
—बलात्मिका (°ल-आत्°),  f.
the plant Tiaridium Indicum
 a species of sun-
flower,  Heliotropium Indicum.
—बलाधिक (°ल-
अध्°),  अस्,  आ,  अम्,  superior in strength,  surpassing in
power.
—बलाधिकरण (°ल-अध्°),  आनि,  n. pl.
‘army affairs, ’ the business or affairs of an army.
—बलाध्यक्ष (°ल-अध्°),  अस्,  m. ‘inspector of
forces, ’ the superintendent or commander of an army,  a
general,  minister of war.
—बलानीक (°ल-अन्°),  अस्, 
m.,  N. of a man.
—बलानुज (°ल-अन्°),  अस्,  m. the
younger brother of Bala-deva
 an epithet of Kṛṣṇa.
—बलान्वित (°ल-अन्°),  अस्,  आ,  अम्,  possessed of power, 
powerful,  strong
 leading an army.
—बलापकर्-
षम् (°ल-अप्°),  ind. by force.
—बलाबल (°ल-
अब्°),  अम्,  n. strength and weakness,  comparative
strength and want of strength,  relative importance
and insignificance
 (अस्,  आ,  अम्),  strong and weak, 
strong at one time and weak at another.
—बलाबल-
सूत्र,  अम्,  n.,  N. of a work elucidating the various
apparent discrepancies in Kātantra's grammatical
aphorisms.
—बलाबलाक्षेप-परिहार (°ल-आक्ष्°), 
अस्,  m.,  N. of a work by Ananta-deva on the com-
parative dignity of the various gods invoked in sacri-
fice.
—बलाभ्र (°ल-अभ्°),  अम्,  n. ‘army-cloud, ’
an army in the form of a cloud.
—बला-मूल, 
अम्,  n. the root of Sida Cordifolia.
—बलाराति
(°ल-अर्°),  इस्,  m. ‘enemy of the demon Bala, ’ an
epithet of Indra.
—बलार्थिन् (°ल-अर्°),  ई,  इनी,  इ, 
seeking power,  desirous of power.
—बलावलेप
(°ल-अव्°),  अस्,  m. pride of strength or prowess.
—बलाश्व (°ल-अश्°),  अस्,  m.,  N. of a king (called.
also Karan-dhama).
—बलास or बलाश (°ल-अस्° or
-अश्°),  अस्,  m. ‘taking away strength (?), ’ a particular
disease,  perhaps a kind of consumptive expectoration, 
(Mahī-dhara) = क्षय-व्याधि,  consumption,  phthi-
sis
 the phlegmatic humor (= कफ,  श्लेष्मन्)
a swelling in the throat obstructing the passage of
food
 [cf. अ-बलास।]
—बलासक,  अस्,  m. a yel-
lowish spot in the white of the eye,  caused by disease.
—बलास-ग्रथित,  अम्,  n. a kind of ophthalmia.
—बलास-बस्त,  अस्,  m. a disease of the eye.
—ब-
लासम (°ल-अस्°),  अस्,  m. ‘unequalled in strength, ’ N.
of one of the Jaina saints.
—बलासिन्,  ई,  इनी,  इ,  con-
sumptive,  phthisical.
—बलाह (बल + आह fr. rt.
हा with आ?),  अम्,  n. water.
—बलाह्व-कन्द (°ल-
आह्°),  अम्,  n. a kind of esculent root (= गुलञ्च-
कन्द).
—बलोत्कटा (°ल-उत्°),  f.,  N. of one of
the Mātṛs attending on Skanda.
—बलोत्साह (°ल-
उत्°),  अस्,  m. ardour of troops or forces.
—बलोप-
पन्न or बलोपविष्ट or बलोपेत (°ल-उप्°), 
अस्,  आ,  अम्,  possessed of power,  endowed with strength, 
mighty,  powerful.
—बलौघ (°ल-ओघ),  अस्,  m. a
multitude of troops or forces,  numerous force.

Macdonell

English

 बल 1. bál-a,  n.
  (sg. & pl.
 ) might,  power,  🞄strength,  vigour
 forcible means,  force
 validity
 🞄power of,  expertness in (lc.)
 forces,  🞄troops,  army (sg. & pl.
 ): in. ,  ab.,  °—,  -tas,  by 🞄force of = by virtue or by dint of (g. or —°)
 🞄ab. forcibly
 against oneʼs will,  involuntarily,  🞄without being able to help it.

 बल 2. bala,  m.
  crow
 N. of a demon (in 🞄Veda spelt Vala),  brother of Vṛtra and slain 🞄by Indra
 N. of an elder brother of Kṛṣṇa,  🞄also called Baladeva,  Balabhadra,  Balarāma,  🞄etc.: ā,  f.
  kind of spell
 N..

Benfey

English

 बल बल, 
 I. m.
 
 1. Baladeva.
 2. A
crow,  Chr. 24,  45.
 3. A demon. 
 II.
n.
 
 1. Strength,  Hit. i. d. 191,  M.M.
power,  Pañc. 44,  14.
 2. An army, 
Hit. iv. d. 32.
 3. Bulkiness.
 4. The
body.
 5. Rigour,  violence
 abl. बलात्, 
Forcibly,  Vikr. 33,  2 (as if it was your
intention)
 without,  or against one's
will,  Chr. 77,  11
 Pañc. 27,  10.
 III.
f.
  ला,  A plant,  Sida cordifolia.
 -- Comp.
 
अ-, 
 I. n.
  weakness,  Rām.  1,  7,  12.
 II.
adj.
 ,  f.
  ला,  weak,  Pañc. i. d. 387.
 III.
m.
  a proper name.
 IV. f.
  ला,  a woman, 
Megh. 2. बलाबल,  i. e. बल-अ-बल,  n.
 
strength and weakness,  Hit. iii. d. 8.
अति-, 
 I. adj.
 ,  excessively strong,  Rām. 
3,  20,  37.
 II. m.
  a proper name.
 III.
f.
  ला,  1. the name of a spell,  Rām.  1, 
24,  12. 2. a plant,  Sida cordifolia. 3.
a proper name.
अ-मोघ-,  adj.
  of un-
failing power.
किम्-,  adj.
  possessed
of what a power,  Bhāg. P. 7,  8,  7.
तुङ्ग-,  m.
  a proper name. दुर्बल, 
i. e.
दुस्-,  adj.
 ,  f.
  ला। 1. weak,  feeble, 
Pañc. i. d. 128. 2. without a prepuce, 
Man.  3,  151(?).
नाग-,  1. m.
  a name
of Bhīmasena. 2. f.
  ला,  a shrub,  Uraria
lagopodioides.
परि-दुस्-,  adj.
  very
weak,  Rām.  3,  63,  5.
महा-, 
 I. adj.
 
very strong,  powerful,  Hit. 89,  22.
 II.
m.
  air,  wind.
 III. n.
  lead.
 IV. f.
  ला, 
a sort of Sida with yellow flowers,  S.
rhombifolia. यथ-बल + म्,  adv. to
the utmost of one's power,  Johns. Sel.
48,  84. वृहद्ब्°,  i. e.
वृहन्त्-,  m.
  a
proper name.
स-,  adj.
  1. powerful, 
strong,  Pañc. i. d. 267. 2. with (his)
army,  Chr. 54,  16.
सु-महा-,  adj.
 
very strong,  Chr. 54,  14.

Hindi

शक्ति

Apte Hindi

Hindi

बलम्
नपुं*
   - बल् + अच्
"सामर्थ्य,  शक्ति,  ताकत,  वीर्य,  ओज"

बलम्
नपुं*
   - बल् + अच्
"जबरदस्ती,  हिंसा"

बलम्
नपुं*
   - बल् + अच्
"मोटापन,  पुष्टि (शरीर की)"

बलम्
नपुं*
   - बल् + अच्
"सेना, चमू,  फौज,  सैन्यदल"

बलम्
नपुं*
   - बल् + अच्
"शरीर,  आकृति,  रूप"

बलम्
नपुं*
   - बल् + अच्
"वीर्य,  शुक्र"

बलम्
नपुं*
   - बल् + अच्
रुधिर

बलम्
नपुं*
   - बल् + अच्
"गोंद,  रसगंध"

बलम्
नपुं*
   - बल् + अच्
"अंकुर,  अँखुवा"

बलः
पुं*
  - -
कौवा

बलः
पुं*
  - -
कृष्ण के बड़े भाई

बलः
पुं*
  - -
एक राक्षस का नाम जिसे इन्द्र ने मारा था

बलम्
नपुं*
   - बल्+अच्
"शक्ति,  सामर्थ्य"

बलम्
नपुं*
   - बल्+अच्
स्ना

बलम्
नपुं*
   - बल्+अच्
मोटापा

बलम्
नपुं*
   - बल्+अच्
"शरीर,  आकृति"

बलम्
नपुं*
   - बल्+अच्
वीर्य

बलम्
नपुं*
   - बल्+अच्
रुधिर

बलम्
नपुं*
   - बल्+अच्
अङ्कुर

बलम्
नपुं*
   - बल्+अच्
शक्ति का देवता

बलम्
नपुं*
   - बल्+अच्
हाथ

बलम्
नपुं*
   - बल्+अच्
प्रयत्न

Shabdartha Kaustubha

Kannada

बल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಲರಾಮ /ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಅಣ್ಣ
निष्पत्तिः - > "अच्" (५-२-१२७)
व्युत्पत्तिः - > बलमस्यास्ति
प्रयोगाः - > "बलभीमसुयोधनैरमुष्मिन् परिहीणा युषि न प्रवर्तितव्यम्"
उल्लेखाः - > याद० १५-८०
बल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಯಸ /ಕಾಗೆ
बल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ
प्रयोगाः - > "सेनापतिं नन्दनमन्धकद्विषो युधे पुरस्कृत्य बलस्य शात्रवः"
उल्लेखाः - > कुमा० १५-१
बल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಕ್ತಿ /ಸಾಮರ್ಥ್ಯ /ತ್ರಾಣ
निष्पत्तिः - > बल (प्राणने) - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > बलति इति
प्रयोगाः - > "बलावलेपादधुनापि पूर्ववत् प्रबाध्यते तेन जगज्जीगीषुणा"
उल्लेखाः - > माघ० १-७२
बल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೈನ್ಯ /ಸೇನೆ /ದಂಡು
प्रयोगाः - > "व्यभज्यत व्याप्तहयोर्मिजालं बलं यदूनां बलिनन्दनेन"
उल्लेखाः - > याद० २०-७०
बल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಲ್ಲವ /ಚಿಗುರು
बल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇಹ /ಶರೀರ
बल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ಥೌಲ್ಯ /ದಪ್ಪವಾಗಿರುವಿಕೆ
बल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರೂಪ
बल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧಾತು /ವೀರ್ಯ
बल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಸ್ಥಿ /ಎಲುಬು
बल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಕ್ತ
बल
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಬಲಶಾಲಿ
विस्तारः - > "सैन्यास्थिरूपरेतः स्थौल्यशक्तिषु चेद्बलं क्लीबे । वान्ट्यालके स्त्रियां त्रिषुबलवति ना सीरिदैत्यकाकेषु" - नानार्थर०

L R Vaidya

English

 bala {% (I) m. %} 1. An epithet of Balarāma,  elder brother of Kṛishṇa
 2. a crow
 3. name of a demon.

 bala {% (II) n. %} 1. Power,  strength,  vigour
stoutness,  bulkiness
body,  figure,  shape
an army,  a force,  निवेशयामास बली बलानि R.xvi.37,  Bg.i.10
semen virile
blood
gum
a sprout,  a shoot.(बलेन is used as an indeclinable in the sense of ‘on the strength of,  by means of’
 and बलात् in the sense of ‘forcibly,  violently,  against the will, ’ हृदयमदये तस्मिन्नेवं पुनर्वलते बलात् Git.G.vii.)

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

९,  अङ्क,  अन्तर,  अम्बुजासन,  उपेन्द्र,  ऋद्धि,  कपाट,  कवाट,  कवि,  कूप,  केशव,  क्षत, खग,  खचर,  खेगामी,  खेचर,  गम्भीर,  गाम्भीर,  गो,  ग्रह,  छिद्र,  तामिस्र,  तार्क्ष्यध्वज,  दिविसद्,  दुर्गा,  द्वार,  नन्द,  नभोग,  नव,  निधान,  निधि,  पट,  पदार्थ,  बल,  बिल,  मिति,  यन्त्र,  रत्न,  रन्ध्र,  लब्ध,  लब्धि,  वट,  विल,  विवर,  शुषिर,  सुषिर,  हरि

Bopp

Latin

 बल (r. बल् s. अ)
1) n. vis,  robur. IN. 4. 8. H. 4. 14.
2) n. ex-
ercitus. N. 2. 11. 17. 22.
3) m. nom. pr. Daityi,  quem Indrus
occidit. (Cf. lat. valor,  validus,  valeo,  cum praep. de:
debilis.)

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

पलाल
पुक्ली
पलाल,  तिलपिष्ट,  मल,  मांस,  जम्बाल,  कोमल,  अश्मन्,  शिव,  क्लीब,  बल
तिलपिष्टे मले मांसे जम्बाले कोमलेऽश्मनि ।
शिवे क्लीबे बले प्राज्ञः पलालं परिचक्षते ॥ २६ ॥
verse 1.1.1.26
page 0002

तन्त्र
क्ली
तन्त्र,  शास्त्र,  कुल,  सिद्धौषधिक्रिया,  सुख,  बल,  पावनसाधन
तन्त्रं शास्त्रं कुलं तन्त्रं तन्त्रं सिद्धौषधिक्रिया ।
तन्त्रं सुखं बलं तन्त्रं तन्त्रं पावनसाधनम् ॥ ४० ॥
verse 1.1.1.40
page 0003

काल
क्ली
काल,  बल,  तरु_मूल
काण्डो बाणस्तुला काण्डः सङ्घातः काण्ड उच्यते ।
काण्डः कालो बलं काण्डं काण्डं मूलं तरोरपि ॥ ४४ ॥
verse 1.1.1.44
page 0004

वृष
पु
वृष,  धर्म,  श्रेष्ठ,  गो,  मूषक,  बल,  काम,  वृषण
धर्मो वृषो वृषः श्रेष्ठो वृषो गौ मूषको वृषः ।
वृषो बलं वृषः कामो वृषणो वृष उच्यते ॥ ५३ ॥
verse 1.1.1.53
page 0004

बल
पु
बल,  हलिन्,  रत्नयोनि
बलो हली बलं सैन्यं सत्यं बलं बलौषधी ।
रत्नयोनिर्बलो दैत्यो बला लक्ष्मी बला मही ॥ ८० ॥
verse 1.1.1.80
page 0006

बल
क्ली
बल,  सैन्य,  सत्य
बलो हली बलं सैन्यं सत्यं बलं बलौषधी ।
रत्नयोनिर्बलो दैत्यो बला लक्ष्मी बला मही ॥ ८० ॥
verse 1.1.1.80
page 0006

पक्ष
पु
पक्ष,  बल,  गरुत्,  मासार्द्ध,  नियम,  पार्श्व
बले गरुति मासार्द्धे पक्षो नियमपार्श्वयोः ।
verse 2.1.1.5
page 0008

वीर्य
क्ली
वीर्य,  शुक्र,  बल,  बीज
वीर्यं शुक्रं बलं वीर्यं वीर्यं बीजमुदाहृतम् ।
verse 2.1.1.51
page 0011

तरस
क्ली
तरस,  मांस,  बल
तरसं मांसमाख्यातं तरसं बलमुच्यते ।
verse 2.1.1.53
page 0011

ओजस्
क्ली
ओजस्,  बल,  दीप्ति
नित्यं स्वं च निजं प्रोक्तं बलदीप्तिस्तथौजसी ॥ २५ ॥
verse 3.1.1.25
page 0015

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 bala, 
(1) m.,  n. of a yakṣa: Māy 〔48〕
(2) m. = Skt. (and usual BHS) nt.,  force,  power: balāś ca,  n. pl.,  SP 〔47.2〕 (vs)
 abalo balo LV 〔301.4〕 (vs),  (Māraʼs) power (force,  host) is powerless
 daśa-balāṃ = °lān,  acc. pl.,  the ten bala (see 3),  LV 〔343.4〕 (vs)
(3) nt.,  technically,  power,  esp. one of the 10 bala of a Tathāgata: often referred to,  e.g. SP 〔67.14〕
 LV 〔343.4〕 (above,  2)
 Mv 〔iii.64.5〕
 Divy 〔9516〕
 Av 〔i.7.5〕
 hence daśabala,  q.v.,  means a Buddha
 so also in Pali,  where the ten bala are listed and elaborately explained MN 〔i.69.31 ff.〕
 AN 〔v.33.7 ff.〕
 virtually the same list Mvy 〔119—129〕 (all but the tenth are various kinds of jñāna,  viz.,  sthānāsthāna-jñānabalaṃ,  karmavipāka-,  nānādhimukti-,  nānādhātu-,  indriyavarāvara- [others °parāpara-,  prob. orig.],  sarvatragāmanīpratipaj-,  sarvadhyānavimoksasamādhi-samāpattisaṃkleśavyavadānavyutthāna-,  pūrvaniyāsānusmṛti-,  cyutyutpatti-,  and as 〔No. 10〕,  āśravakṣaya-,  but Dharmas and Bbh add jñāna-,  balam)
 Dharmas 〔76〕
 Bbh 〔384.18 ff.〕
 Mv 〔i.159.10 ff.〕 (here more variation from the standard
 Senartʼs long note,  〔502 ff.〕,  cites inter alia a list as from Mvy,  which differs,  notably in the last three items,  from our Mvy,  which is confirmed by Mironov)
 see also Burnouf,  Lotus,  〔App. XI〕
 no complete list in Sūtrāl.,  but four of the ten (approximatelv = Mvy 〔1,  2,  7,  and 5〕) listed 〔xx—xxi.51〕 comm.
 [Page398-a] ten wholly different bala of a Bodhisattva are listed Mvy 〔759—769〕,  and a still different list Dharmas 〔75〕
 five bala,  (moral) powers,  corresponding to the five moral faculties identically named (see indriya 1),  Mvy 〔982—7〕
 Divy 〔208.8〕
 Dharmas 〔48〕
 four bala leading to a bodhisattvaʼs cittotpāda,  Bbh 〔13.22〕,  listed 〔17.8—9〕 as adhyātma-,  para-,  hetu-,  prayoga-b°
 a trividhaṃ balam Dharmas 〔113〕,  listed (no parallel found)
(4) nt.,  a high number (cf. ojas): Mvy 〔8032〕.

Indian Epigraphical Glossary

English

 bala,  an escort
 cf. pañcāṅga-prasāda.

Lanman

English

 bála,  n.
	—1. might,  power,  strength,  force
balāt,  forcibly
	—2. then,  as in Eng.,  force
(for making war)
 forces,  troops,  5^4. [for
*vala: cf. Lat. valēre,  ‘be strong,  well.’]

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  बल्
मूलधातुः:
   बल
धात्वर्थः:
  प्राणने, धान्यावरोधे च
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  बलति

धातुः:
  बल्
मूलधातुः:
   बल
धात्वर्थः:
  प्राणने
गणः:
  चुरादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  बलयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः:
  ज्ञपादित्वात् मित्

धातुप्रदीपः

Sanskrit

बलँ बल   प्राणने, धान्यावरोधे च 
- बलति । बबाल । बेलतुः । बेलुः । बालं बलम् ।। 843 ।।

बलँ बल  भृतौ 
(10)- बालयति  बालः  बाला  76

बलँ बल प्राणने 
- मिदित्येव  बलयति  91

Sanskrit Tibetan

Tibetan

nyam yod pa
बल

nyams yod pa
बल

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
द्विषः पाकोऽद्रयो वृत्रः पुलोमा नमुचिर्बलः ॥ १७४ ॥
जम्भः प्रिया शचीन्द्राणी पौलोमी जयवाहिनी ।
-wordlist-
 
इन्द्रद्विष् (पुं),  पाक (पुं),  वृत्र (पुं),  पुलोमन् (पुं),  नमुचि (पुं),  बल (पुं),  जम्भ (पुं),  इन्द्रप्रिया (स्त्री),  शची (स्त्री),  इन्द्राणी (स्त्री),  पौलोमी (स्त्री),  जयवाहिनी (स्त्री)

--source--
 
शुक्रं रेतो बलं वीर्यं बीजं मज्जसमुद्भवम् ।
आनन्दप्रभवं पुंस्त्वमिन्द्रियं किट्टवर्जितम् ॥ ६२९ ॥
पौरुषं प्रधानधातुर्लोम रोम तनूरुहम् ।
-wordlist-
 
शुक्र (क्ली),  रेतस् (क्ली),  बल (क्ली),  वीर्य (क्ली),  बीज (क्ली),  मज्जसमुद्भव (क्ली),  आनन्दप्रभव (क्ली),  पुंस्त्व (क्ली),  इन्द्रिय (क्ली),  किट्टवर्जित (क्ली),  पौरुष (क्ली),  प्रधानधातु (पुं),  लोमन् (क्ली),  रोमन् (क्ली),  तनूरुह (पुंक्ली)

--source--
 
स्वाम्यमात्यः सुहृत्कोशो राष्ट्रदुर्गबलानि च ।
राज्याङ्गानि प्रकृतयः पौराणां श्रेणयोऽपि च ॥ ७१४ ॥
-wordlist-
 
राज्याङ्ग (क्ली),  प्रकृति (स्त्री),  स्वामिन् (पुं),  अमात्य (पुं),  सुहृद् (पुं),  कोश (पुं),  राष्ट्र (क्ली),  दुर्ग (क्ली),  बल (क्ली),  श्रेणि (स्त्री)

--source--
 
वाहिनी पृतना सेना बलं सैन्यमनीकिनी ॥ ७४५ ॥
कटकं ध्वजिनी तन्त्रं दण्डोऽनीकं पताकिनी ।
वरूथिना चमूश्चक्रं स्कन्धवारोऽस्य तु स्थितिः ॥ ७४६ ॥
शिबिरं रचना तु स्याद्व्यूहो दण्डादिको युधि ।
-wordlist-
 
वाहिनी (स्त्री),  पृतना (स्त्री),  सेना (स्त्री),  बल (क्ली),  सैन्य (क्ली),  अनीकिनी (स्त्री),  कटक (क्ली),  ध्वजिनी (स्त्री),  तन्त्र (क्ली),  दण्ड (पुं),  अनीक (क्ली),  पताकिनी (स्त्री),  वरूथिनी (स्त्री),  चमू (स्त्री),  चक्र (पुंक्ली),  स्कन्धावार (पुं),  शिबिर (क्ली),  व्यूह (पुं)

--source--
 
प्राणः स्थाम तरः पराक्रमबलद्युम्नानि शौर्यौजसी
शुष्मं शुष्म च शक्तिरूर्जसहसी युद्धं तु संख्यं कलिः ।
p{0033}
संग्रामाहवसंप्रहारसमरा जन्यं युदायोधनं
संस्फोटः कलहो मृधं प्रहरणं संयद्रणो विग्रहः ॥ ७९६ ॥
द्वन्द्वं समाघातसमाह्वयाभिसंपातसंमर्दसमित्प्रघाताः ।
आस्कन्दनाजिप्रधनान्यनीकमभ्यागमश्च प्रविदारणं च ॥ ७९७ ॥
समुदायः समुदयो राटिः समितिसंगरौ ।
अभ्यामर्दः संपरायः समीकं सांपरायिकम् ॥ ७९८ ॥
आक्रन्दः संयुगश्चाथ नियुद्धं तद्भुजोद्भवम् ।
-wordlist-
 
प्राण (पुं),  स्थामन् (क्ली),  तरस् (क्ली),  पराक्रम (पुं),  बल (पुंक्ली),  द्युम्न (क्ली),  शौर्य (क्ली),  ओजस् (क्ली),  शुष्म (क्ली),  शुष्मन् (क्ली),  शक्ति (स्त्री),  ऊर्ज (पुंस्त्री),  सहस् (क्ली),  युद्ध (क्ली),  सङ्ख्य (पुंक्ली),  कलि (पुं),  सङ्ग्राम (पुं),  आहव (पुं),  सम्प्रहार (पुं),  समर (पुंक्ली),  जन्य (पुंक्ली),  युध् (स्त्री),  आयोधन (क्ली),  संस्फोट (पुं),  कलह (पुं),  मृध (क्ली),  प्रहरण (क्ली),  संयत् (क्ली),  रण (पुंक्ली),  विग्रह (पुं),  द्वन्द्व (क्ली),  समाघात (पुं),  समाह्वय (पुं),  अभिसम्पात (पुं),  सम्मर्द (पुं),  समिध् (स्त्री),  प्रघात (पुं),  आस्कन्दन (क्ली),  आजि (स्त्री),  प्रधन (पुं),  अनीक (पुंक्ली),  अभ्यागम (पुं),  प्रविदारण (पुं),  समुदाय (पुं),  समुदय (पुं),  राटि (स्त्री),  समिति (स्त्री),  सङ्गर (पुं),  अभ्यामर्द (पुं),  सम्पराय (पुंक्ली),  समीक (क्ली),  साम्परायिक (क्ली),  आक्रन्द (पुं),  संयुग (पुंक्ली),  नियुद्ध (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

बलदेव
बलदेव,  बलभद्र,  मुशलिन्,  नीलाम्बर,  प्रलम्बघ्न,  सीरिन्,  सात्वत,  तालध्वज,  एककुण्डल,  अनन्त,  सङ्कर्षण,  रौहिणेय,  कालिन्दीकर्षण,  बल,  रेवतीरमण,  राम,  कामपाल,  हलायुध
बलदेवो बलभद्रो मुशली नीलाम्बरः प्रलम्बघ्नः ।
सीरी च सात्वतः स्यात्तालध्वज एककुण्डलोऽनन्तः ॥ २८ ॥
सङ्कर्षणो रौहिणेयः कालिन्दीकर्षणो बलः ।
रेवतीरमणो रामः कामपालो हलायुधः ॥ २९ ॥
verse 1.1.1.28
page 0004

पृतना
पृतना,  सेना,  ध्वजिनी,  पताकिनी,  वाहिनी,  बल,  सैन्य,  चक्र,  चमू,  वरूथिनी,  अनीकिनी,  अनीक
पृतना सेना ध्वजिनी पताकिनी वाहिनी बलं सैन्यम् ।
चक्रं चमूर्वरूथिन्यनीकिनी स्यादनीकं च ॥ ४५७ ॥
verse 2.1.1.457
page 0053

शुक्र
शुक्र,  वीर्य,  बल,  बीज,  इन्द्रिय,  रेतस्
शुक्रं वीर्यं बलं बीजमिन्द्रियं रेत उच्यते ।
verse 3.1.1.638
page 0072

प्राण
प्राण,  स्थामन्,  बल,  द्युम्न,  ओजस्,  शुष्मन्,  तरस्,  सह,  प्रताप,  पौरुष,  तेजस्,  विक्रम,  पराक्रम
प्राणः स्थाम बलं द्युम्नमोजः शुष्म तरः सहः ।
प्रतापः पौरुषं तेजो विक्रमः स्यात्पराक्रमः ॥ ७२३ ॥
verse 4.1.1.723
page 0083

बल
बल,  काक
भ्रूणो गर्भिण्यामपि भूतिर्विभवे बलः काके ॥ ८०९ ॥
verse 5.1.1.809
page 0093

नाममाला

Sanskrit

अक्षौहिणी,  बल,  अनीक,  वाहिनी,  साधन,  चमू,  ध्वजिनी,  पृतना,  सेना,  सैन्य,  दण्ड,  वरूथिनी
अक्षौहिणी बलानीकं वाहिनी साधनं चमूः ।
ध्वजिनी पृतना सेना सैन्यं दण्डो वरूथिनी ॥ ८६ ॥
verse 0.1.1.86
page 0044

जित्यापाणि,  जित्याहस्त,  जित्याकर,  हलिपाणि,  हलिहस्त,  हलिकर,  हलपाणि,  हलहस्त,  हलकर,  सीरपाणि,  सीरहस्त,  सीरकर,  लाङ्गलपाणि,  लाङ्गलहस्त,  लाङ्गलकर,  बल,  रेवतीदयित,  नीलवसन,  केशवाग्रज
जित्या हलिर्हलं सीरं लाङ्गलं तत्करो बलः ।
रेवतीदयितो नीलवसनः केशवाग्रजः ॥ १४२ ॥
verse 0.1.1.142
page 0070

Mahabharata

English

Bala^4 (an Asura,  son of Danāyus,  and brother of Vṛtra). § 96 (Aṃśāv.): I,  65,  2541 (Bala-Vīrau).--§ 277 (Jarāsandhav.): II,  23,  897 (Śakraṃ Bala ivāsuraḥ).--§ 443 (Nivātakavacay.): III,  168,  12073 (Namuciṃ Bala-Vṛtrau ca PrahlādaNarakāv api,  and many millions of Daityas had Indra vanquished with this car).--§ 555 (Indra): V,  16,  497.-§ 578 (Bhīshmav.): VI,  45^11,  1711 (Balaṃ Śakra ivāhave).-§ 586 (Bhīshmav.): VI,  100,  4561 (devasenāṃ yathā Balaḥ). --§ 590 (Droṇābhishek.): VII,  14,  542 (yathā… Bala-Śakrau).--§ 592 (Saṃśaptakav.): VII,  30,  1310 (Indraṃ Vṛtra-Balā iva).--§ 599 (Jayadrathavadh.): VII,  109,  4131 (Balaṃ hatveva Vāsavaḥ)
 118,  †4698 (vaktraṃ vicakarta dehāt | yathā purā Vajradharaḥ prasahya Balasya saṃkhye 'tibalasya rājan).--§ 608 (Karṇap.): VIII,  90,  †4689 (yathendro Balam ojasā raṇe).--§ 641 (Rājadh.): XII,  98,  3660.--§ 730 (Ānuśāsan.): XIII,  14,  806 (v. Yaksha).--§ 778b (Saṃvartta-Mar.): XIV,  5,  114 (nihantā tvaṃ Balasya ca).

Bala^2 (son of Varuṇa and Devī). § 124 (Śukra): I,  66,  2616.

Bala^3 (an Āṅgirasa). § 665 (Mokshadh.): XII,  208,  7593 (Āṅgirasaḥ,  among the ṛshis in the East).--§ 770 (Ānuśāsan.): XIII,  151,  7108 (v. Aṅgiras).

Bala^4 (a companion of Skanda). § 615u (Skanda): IX,  45,  2546 (given to Skanda by Vāyu).

Bala(ṃ)^5 (a Viśvadeva). § 749 (Ānuśāsan.): XIII,  91,  4355.

Bala^6 (a monkey). § 539 (Kumbhakarṇādivadha): III,  287,  16414

Bala^7 (son of Parikshit,  king of Ayodhyā). § 461 (Vāmadevacar.): III,  192,  13178.

Bala^8 = Baladeva (Bala-Rāma): IX,  2120,  2136,  2145,  2147,  2156,  2178,  2252,  2446,  2759,  2831,  2926,  3045
 XIII,  6860 (halī).

Bala^9 = Śiva (1000 names^1)
 ºṃ (1000 names^1).

पुराणम्

English

बल / BALA. A sacred incantation. (See atibala).

बल १ / BALA I. (vala). A demon born to kaśyapa prajāpati of his wife Danāyu. This demon had three brothers: vikṣara,  vīra and vṛtra. It was this bala who later on became the king of Pāṇḍyadeśa. (Śloka 42,  Chapter 67,  Śloka 33
 Chapter 65,  Ādi Parva,  M.B.).
Chapter 168 of Vana Parva states that this bala was killed by indra. (For details see vala).

बल २ / BALA II. A deva born to varuṇa of his elder brother's wife. (Śloka 52,  Chapter 66,  Ādi Parva,  M.B.).

बल ३ / BALA III. The son born to parīkṣit of the ikṣvāku dynasty of the daughter of Maṇḍūkarāja. This bala had two wives,  Śalā and Dalā. (Śloka 38,  Chapter 192,  Vana Parva,  M.B.).

बल ४ / BALA IV. A monkey. In the battle with kumbhakarṇa this monkey did many brave deeds. (Śloka 6,  Chapter 287,  Vana Parva,  M.B.).

बल ५ / BALA V. One of the two warriors whom vāyu Bhagavān gave as a gift to subrahmaṇya. The name of the other was atibala. (Śloka 44,  Chapter 91,  śalya Parva,  M.B.).

बल ६ / BALA VI. A Maharṣi of ancient bhārata. He was the son of Maharṣi aṅgiras. (Śloka 27,  Chapter 208,  śānti Parva,  M.B.).

बल ७ / BALA VII. A sanātana Viśvadeva. (Śloka 30,  Chapter 91,  anuśāsana parva,  M.B.).

बल ८ / BALA VIII. A pārṣada of viṣṇu. When vāmana trampled over the head of emperor bali and sent him to the underworld,  the followers of bali ascended the yajña maṇḍala and created a commotion. bala was one of the pārṣadas who then came to the scene to quell the trouble. (Aṣṭama skandha,  bhāgavata).

बल ९ / BALA IX. A son of māyāsura. He lived in a place in the netherlands called atala. He created ninetysix different kinds of magic and gave them to the asura magicians who by the use of them gave the devas immense trouble.
Once when Balāsura yawned three bad women,  Svairiṇī,  Kāminī and Puṁścalī were born. They had with them a potable substance called hāṭaka which they gave to men whom they liked and after enlivening the sex impulse in them enjoyed a sexual life with them to their heart's content. (Pañcama skandha,  bhāgavata). Once during a fight between indra and jalandhara bala defeated indra in a pathetic way. indra then sought refuge in him and praised him with songs. Flattered by this bala asked indra to ask of him whatever he wanted and the sly indra requested for the physical body of bala. Without the least hesitation bala cut his body into pieces and gave him. indra threw away the cut pieces to different sides and all the places where these pieces fell were at once transformed into Diamond mines.Taṁ tālumūlam pradahantamagnivad
Gopālasūnum pitaraṁ jagadguroḥ
Cacchardda sadyo 'tiruṣākṣatam BakaStuṇḍena hantum punarabhyapadyata
Tamāpatantam sa nigṛhya tuṇḍayor
Dorbhyām Bakaṁ Kaṁsasakhaṁ satām patiḥ
Paśyatsu bāleṣu dadāra līlayā
Mudāvaho vīraṇavaddivaukasām. (Chapter II,  Daśama skandha,  bhāgavata).  After the death of Balāsura his wife prabhāvatī went to their preceptor (Kulaguru) śukrācārya and told him all that took place and requested to bring back to life her lost husband. But śukrācārya regretted that he could not give life again to her dead husband but could by his powers make her hear his voice again. prabhāvatī agreed to that and then she heard her husband say “Leave your body and join me”. prabhāvatī immediately courted death and joining bala became a river. (padma purāṇa,  uttara Khaṇḍa,  Chapter 6).

बलम् / BALA(M). To know what are Daśabalas see under pattu.

वल / VALA (bala). An asura. It is stated in padma purāṇa,  Bhūmikhaṇḍa,  how indra killed this asura.
One day vala went to the sea for his evening worship. Devendra saw the asura,  shining with the radiance of celibacy and the divine rod and deer-hide,  praying on the sea-shore. Instantly indra cut him into two with his weapon,  the thunderbolt. vala fell down motionless. Mention is made about this asura in ṛgveda,  Maṇḍala 1,  Anuvāka 4. (For further details see under bala).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 बल,  क ङ निरूपणे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरा०-आत्म०-सक०-सेट् ।) क ङ,  बाल-यते धर्म्मं धीरः । अयं कैश्चिन्न मन्यते ।इति दुर्गादासः ॥

 बल,  क म जीवने । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरा०-पर०-अक०-सेट् ।) बलयति । इतिदुर्गादासः ॥

 बल,  ङ दाने । वधे । निरूपणे । इति कवि-कल्पद्रुमः ॥
 (भ्वा०-आत्म०-सक०-सेट् ।) ङ, बलते । इति दुर्गादासः ॥

 बल,  ज धान्यावरोधे । जीवने । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वा०-पर०-सक०-अक० च-सेट् ।) बालः बलः ।धनस्य भावो धान्यं समृद्धिस्तस्य अवरोधःप्रतिबन्धः धान्यावरोधः । बलति पुण्यहीनंविधिः । पुण्यहीनस्य समृद्धिं प्रतिबध्नातिइत्यर्थः । अयमर्थो अन्यैर्न्न मन्यते । बलत्य-न्नेन लोकः । इति दुर्गादासः ॥

 ब(व)लं,  क्ली,
   (बलते विपक्षान् हन्तीति । बल + पचा-द्यच् ।) सैन्यम् । (यथा,  भगवद्गीतायाम् । १ । १० ।“अपर्य्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम् ।पर्य्याप्तन्त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम् ॥
”)स्थौल्यम् । सामर्थ्यम् । अत्र शेषस्य पर्य्यायः ।द्रविणम् २ तरः ३ सहः ४ शौर्य्यम् ५ स्थाम ६शुष्मम् ७ शक्तिः ८ पराक्रमः ९ प्राणः १० ।इत्यमरः । २ । ८ । १०२ ॥
 महः ११ शूष्म १२ । इतिशब्दरत्नावली ॥
 ऊर्ज्जः १३ । इति जटाधरः ॥
तद्वैदिकपर्य्यायः । ओजः १ पा(वा)जः २ शवः ३तरः ४ तवः ५ त्वक्षः ६ शर्द्धः ७ बाधः ८नृम्णम् ९ तविषी १० शुष्मम् ११ शुष्णम् १२शूषम् १३ दक्षः १४ वीळुः १५ च्यौत्नम् १६सहः १७ यहः १८ वधः १९ वर्गः २०वृजनम् २१ वृक् २२ मज्मना २३ पौंस्यानि २४धर्णसिः २५ द्रविणम् २६ स्यन्द्रासः २७ शम्बरम्२८ । इत्यष्टाविंशतिर्ब्बलनामानि । इति वेदनि-घण्टौ । २ । ९ ॥
 (यथा,  मनुः । २ । ५५ ।“पूजितं ह्यशनं नित्यं बलमूर्जञ्च यच्छति ॥
”)तत्तु गर्भस्थबालकस्य षष्ठे मासि भवति । इतिसुखबोधः ॥
 गन्धरसः । रूपम् । इति मेदिनी । ले, ३७ ॥
 शुक्रम् । इति हेमचन्द्रः । ३ । २९३ ॥
 (यथाहसुश्रुतः । “धातूनां यत्परं तेजस्तत् खल्वोजस्त्रदेव बलमित्युच्यते ॥
”) वपुः । इति जटाधरः ॥
(यथा,  रामायणे । ७ । १ । ३३ ।“कीदृशो वै प्रभावोऽस्य किं बलं कः परा-क्रमः ॥
”)पल्लवम् । इति शब्दरत्नावली ॥
 रक्तः । इतिशब्दचन्द्रिका ॥
 (बलमस्यास्तीति । बल + अर्शआद्यच् ।) बलयुक्ते,  त्रि । इति मेदिनी ॥
 * ॥
सद्योबलकराणि बलहराणि च यथा,  --“सद्योबलकरास्त्रीणि बालाभ्यङ्गं सुभोजनम् ।सद्योबलहरास्त्रीणि अध्वानं मैथुनं ज्वरः ॥
”बलकारकौषधं यथा,  गारुडे । ११५ । १९६ अः ।“शिवामलकचूर्णं वै मधुना उदकेन वा ।बलानि कुर्य्यान्नासाया प्रत्युषे भक्षणं शिव ! ॥
”पारिभाषिकबलानि । यथा,  --“विद्याभिजनमित्राणि वृद्धिसत्त्वधनानि च ।तपःसहायवीर्य्याणि दैवञ्च दशमं बलम् ॥
”इति महाभारते आपद्धर्म्मः ॥
अपि च ।“अबलस्य बलं राजा बालस्य रुदितं बलम् ।बलं मूर्खस्य मौनन्तु तस्करस्यानृतं बलम् ॥
” * ॥
अपि च ।“क्षत्त्रियाणां बलं युद्धं व्यापारश्च बलं विशाम् ।भिक्षा बलं भिक्षुकाणां शूद्राणां विप्रसेवनम् ॥
हरौ भक्तिर्हरेर्दास्यं वैष्णवानां बलं हरिः ।हिंसा बलं खलानाञ्च तपस्या च तपस्विनाम् ॥
बलं वेशश्च वेश्यानां योषितां यौवनं बलम् ।बलं प्रतापो भूपानां बालानां रुदितं बलम् ॥
सतां सत्यं बलं मिथ्या बलमेवासतां सदा ।अनुगानामनुगमः स्वल्पस्वानाञ्च सञ्चयः ॥
विद्या बलं पण्डितानां बाणिज्यं बणिजां बलम् ।शश्वत्सुकर्म्मशीलानां गाम्भीर्य्यं साहसं बलम् ॥
धनं बलञ्च धनिनां शुचीनाञ्च विशेषतः ।बलं विवेकः शान्तानां गुणिनां बलमेकता ॥
गुणो बलञ्च गुणिनां चौराणाञ्चौर्य्यमेव च ।विप्रवाक्यञ्च कापट्यमधर्म्ममृणिनां बलम् ॥
हिंसा च हिंस्रजन्तूनां सतीनां पतिसेवनम् ।वरशापौ सुराणाञ्च शिष्याणां गुरुसेवनम् ॥
बलं धर्म्मो गृहस्थानां भृत्यानां राजसेवनम् ।बलं स्तवः स्तावकानां ब्रह्म च ब्रह्मचारिणाम् ॥
यतीनाञ्च सदाचारो न्यासः सन्न्यासिनां बलम् ।पापं बलं पातकिनां सुभक्तानां हरिर्बलम् ॥
पुण्यं बलं पुण्यवतां प्रजानां नृपतिर्बलम् ।फलं बलञ्च वृक्षाणां जलधीनां जलं बलम् ॥
जलं बलञ्च शस्यानां मत्स्यानाञ्च जलं बलम् ।शान्तिर्बलञ्च भूपानां विप्राणाञ्च विशेषतः ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते गणेशखण्डे ३५ अध्यायः ॥

 ब(व)लः,  पुं,
   (बलते निरूपयति स्वेष्टमिति । बल +अच् । बलदेवपक्षे नामैकदेशग्रहणाच्चापिसिध्यति भीमादिवत् ।) काकः । (यथा,  महा-भारते । ७ । ६ । २५ ।“गृध्राः श्वेना बलाः कङ्का वायसाश्च सहस्रशः ॥
”)बलदेवः । इत्यमरः ॥
 (यथा,  भागवते । ४ । ५ । १९ ।“पूष्णो ह्यपातयत् दन्तान् कलिङ्गस्य यथा बलः ॥
”)अस्य पत्न्यादीनां नामानि यथा,  --“रेवतीं नाम तनयां रेवतस्य महीपतेः ।उपयेमे बलस्तस्यां जज्ञाते निशठोल्मकौ ॥
”इति विष्णुपुराणे । ५ । २५ । १९ ॥
वरुणवृक्षः । इति शब्दचन्द्रिका ॥
 (वायुनाप्रदत्तः कार्त्तिकेयानुचरभेदः । यथा,  महा-भारते । ९ । ४५ । ४२ ।“बलञ्चातिबलञ्चैव महावक्त्रौ महाबलौ ।प्रददौ कार्त्तिकेयाय वायुर्भरतसत्तम ! ॥
”रामपुत्त्रस्य कुशस्यान्वये जातस्य पारियात्रस्यपुत्त्रविशेषः । यथा,  भागवते । ९ । १२ । २ ।“देवानीकस्ततोऽनीहः पारियात्रोऽथ तत्सुतः ।ततो बलः स्थलस्तस्माद्वज्रनाभोऽर्कसम्भवः ॥
”दनायुषः पुत्त्रविशेषः । यथा,  महाभारते । १ ।६५ । ३३ ।“दनायुषः पुनः पुत्त्राश्चत्वारोऽसुरपुङ्गवाः ।विक्षयो बलवीरौ च वृत्रश्चैव महामुरः ॥
”मेघः । इति निघण्टुः । १ । १० ॥
) दैत्य-विशेषः । इति मेदिनी । ले,  ३७ ॥
 तस्यविवरणं यथा,  --“आसीद्दैत्यो बलो नाम महाबलपराक्रमः ।देवगन्धर्व्वयक्षाणां चन्द्रेन्द्रभयकारकः ॥
येन विष्णुर्यमः सूर्य्यो भग्न आजौ प्रपीडिताः ।अनिलानलरक्षश्च वरुणश्च वशीकृताः ॥
संयम्य येन नागेन्द्रा महाभोगा महाविषाः ।गरुडश्च कृतो भृत्यः सदाज्ञामभिवर्त्तिनः ॥
येन संलिख्य शैलेन्द्रः कन्दुकाकारकारितः ।क्रीडार्थं येन विप्रेन्द्र ! गिरयः प्रथिता भुवि ॥
तेन देवाः सब्रह्माद्या दिवः सर्व्वे पलायिताः ।दत्तं स्थानन्तु पातालं समयं शरदां शतम् ॥
तथा ते भयमापन्ना मानं त्यक्त्वा गता गुरुम् ।पृच्छन्ति विनयात् सर्व्वे शक्रस्य हितकारिणः ॥
केनोपायेन देवानां स्वर्गवासो भवेद्द्विज ! ।भवान् हि नयवेत्ता च उपायं वद पृच्छताम् ॥
त्वमेव शास्त्रवेत्ता च हितः शक्रस्य नित्यशः ।शङ्कोदधिनिमग्नानामतिपोतो भव द्विज ! ॥
एवं पृष्टः स देवैस्तु गुरुर्व्वचनमब्रवीत् ॥
बृहस्पतिरुवाच ।यदयं दानवः शक्र ! न युद्धे भवतो वशः ।रणे न क्षयमायाति अजेयः सङ्गरे यतः ॥
अतः कपटमास्थाय प्रार्थनीयः क्रतुं प्रति ।दाता सत्त्वबलोपेतः स्वकायमर्थितेष्वपि ॥
अतस्तस्य प्रार्थयिता विष्णुर्म्मायामहोदधिः ।द्बिजरूपधरो भूत्वा याचनाय वधाय च ॥
गुरुणा चोदिता देवाः स्तुतास्ते निधनम्प्रति ।गताः सर्व्वे ततः शान्ता यत्र देवो जनार्द्दनः ॥
माधवेन तदा देवा दृष्टा भयसमाकुलाः ।क्रमार्घ्यासनसंलापैः सर्व्वे ते संस्तुतां भृशम् ॥
संपृच्छितास्तदा सर्व्वे किमायातावदन् सुराः ॥
देवा ऊचुः ।बलेन बलिना देव ! सर्व्वे षित्रासिता वयम् ।मायावी त्वं वधे तस्य नान्योपायो भवेत् क्वचित् ॥
षिष्णुरुवाच ।करोमि भवतामिष्टं किन्त्वसौ बलसंयुतः ।सात्विको नयवेत्ता च सर्व्वशास्त्रार्थपारगः ॥
गूढमन्त्रविचारी स्याद्धर्म्मैककृतनिश्चयः ।तस्य मायां कथं कर्त्तुं शक्यते सुरसत्तमाः ॥
पुरैका भवते विद्या मम दत्ता तु शूलिना ।मोहिनी नाम विख्याता मोहं सा कुरुते भृशम् ॥
ततोऽहं तस्य नाशाय स्मरामि परमेश्वरीम् ।स्मरित्वा परमां विद्यां द्बिजभावो जनार्द्दनः ॥
मध्यकायसुवेशश्च वेदपाठी सविष्टरः ।परिग्राही हुताशस्य क्षपयन्नो व्रजेद्यजेत् ॥
यज्ञार्थं याचनां कस्य करोमि कथ्यतां मम ।तं दृष्ट्वा सूर्य्यतेजाभमुक्तो विप्रैर्व्रजन् स च ॥
बलस्ते यज्ञनिष्पत्तिं करोति द्विजसत्तम ! ।हेमकूटे महाशैले तिष्ठते दानवोत्तमः ॥
सर्व्वज्ञोऽपि महामायी वञ्चनाय तदा गतः ।मोहिनीं जपमानस्तु विद्यां परमसिद्धिदाम् ॥
विचित्रं दनुराजस्य पुरं सर्व्वपुरोत्तमम् ।प्राविशद्वेदं वेदात्मा पठमानो जनार्द्दनः ॥
दानवन्तु पुरं रम्यं जानासि त्वं ग्रहोत्तम ! ।द्वारं गतोऽसुरेन्द्रस्य कुर्य्यां प्राध्ययनं तदा ॥
द्बारपालो वदत्येवं श्रुत्वा वेदध्वनिं शुभम् ।पुराणि रत्नानि शुभं ददामि याचतां वर ! ॥
इष्टं दानं द्बिजश्रेष्ठ ! दुर्लभञ्च महामते ! ।तेनोक्तं दर्शनं द्बाःस्थ दीयतां दनुसत्तमे ॥
तदा स पूर्व्वमादिष्टः प्रेषयामास तं नृपम् ।बलिनं बलसम्पन्नं दानवं सुरमर्द्दनम् ॥
दानोद्यतकरो भद्रं दृष्ट्वा प्रीत्यावभाषत ।किमायातो भवांश्चात्र कार्य्यं विप्र ! तदुद्दिश ॥
मोहिनीं जपमानस्तु वदते द्बिजकेशवः ॥
ब्रह्मोवाच ।अहं संप्रेषयामास विद्धि मां कश्यपात्मजम् ।यज्ञाः सेन्द्रैः समारब्धा ऋषिभिश्चासुरा-धिप ! ॥
तस्य निष्पत्तये नाथ ! आगतोऽहं तवान्ति-कम् ।दानं मे दीयतां राजन् ! सिध्यते येन तन्मखः ॥
बल उवाच ।येन संसिध्यते यज्ञो देवारब्धो द्विजोत्तम ! ।तथा चाहं धनं दारान् शिरमद्य ददामि ते ॥
ब्रह्मोवाच ।येन संसिध्यते यज्ञो देवानामसुराधिप ! ।तद्देयं तच्च आदिष्टं सत्यमत्रावयोरपि ॥
बल उवाच ।याच्यतां येन ते कार्य्यं सत्यं विप्र ! ददामि ते ।संस्मृत्य मोहिनीं विद्यां वदते द्बिजसत्तमः ॥
ब्राह्मण उवाच ।न मे धनैः स्वदारैर्वा न भूम्या गजवाजिभिः ।रत्नैः कार्य्यं महाबाहो ! देवयज्ञोऽसुरा-धिप ! ॥
येन निष्पाद्यते यज्ञः सुखदश्च दिवौकसाम् ।तमहं याचयिष्यामि दीयतां तद्व्रतं तव ॥
एतत् कार्य्यं मम भद्रं ऋषीणाञ्च विशेषतः ।देवार्थं तव कायेन सिध्यते तन्मखोत्तमः ॥
तदा दत्ता तनुस्तेन दानवेन महात्मना ।विष्णुनापि स्वचक्रेण शिरस्यभिहतोऽसुरः ॥
प्राकृतं देहमुत्सृज्य दिव्यकायस्त्वभूत्तदा ।तस्यावयवसंजाता वज्राद्या रत्नजातयः ॥
लोचने सुरतेजांसि पद्मरागाणि चाभवन् ।विशुद्धपात्रदानेन कायो रत्नाकरोऽभत् ॥
”इति देवीपुराणे ४७ अध्यायः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 बल जीबने,  धान्यावरोधे च भ्वा०
  पर०
  सक०
  सेट् । बलवि ।अबालीत् बेलतुः । ज्ववादि० कर्त्तरि ण । बलः बालः ।

 बल दाने बधे निरूपणे च भ्वा०
  उभ०
  सक०
  सेट् । बलति--तेअबालीत् अबलिष्ट । बेलतुः बेले ।

 बल जीवने चु०
  उभ०
  अक० सेट् । मित् घटा० । बलयति--ते अबीबलत् त ।

 बल निरूपणे चु०
  आत्म० सक०
  सेट् । बालयते अबीबलत ।

 बल न०
  बल--अच् । १ सैन्ये २ देहजे सामर्थ्ये ३ स्थौल्ये४ गन्धरसे ५ रूपे मेदि० ६ शुक्रे हेमच० ७८ देहे जटा०८ पल्लवे शब्दर० ९ रक्ते च शब्दच० । १० बलवुक्ते त्रि०
 मेदि० ११ काके १२ बलदेवे अमरः । १३ वरुणवृक्षे शब्दच० ।१४ दैत्यभेदे पु०
  मेदि० । तत्र पारिभापिकबलानिब्रह्मवैपु०  ३५ अ० उक्तानि यथा“क्षत्रियाणां बलं युद्धं व्यापारश्च बलं विशाम् ।भिक्षाबलं भिक्षुकाणां शूद्राणां बिप्रसेवनम् । हरौभक्तिर्हरेर्दास्यं वैष्णवानां बलं हरिः । हिंसा बलंस्वलानाञ्च तपस्या च तपस्विनाम् । बलं वेशश्चवेश्यानां योषितां यौवनं बलम् । बलं प्रतापो भूपानांबालानां रुदितं बलम् । सतां सत्यं बलं,  मिथ्या बल-मेवासतां सदा । अमुगानामनुगमः स्वल्पस्वानाञ्च स-ञ्चयः । विद्या बलं पण्डितानां बाणिज्यं बणिजांबलम् । शश्वत्सुकर्मशीलानां गाम्भीर्य्यं साहसंबलम् । धनं बलं च धनिनां शुचीनां शौचमेव च ।बलं विवेकः शान्तानां गुणिनां बलगेकता । गुणोबलं च सुणिनां चौराणां चौर्य्यमेव च । विप्रलम्भश्चकापट्यमधर्ममृणिनां बलम् । हिंसा च हिस्र-जन्तूनां सतीनां प्रतिसेवनम् । वरशापौ सुराणाञ्चशिष्याणां गुरुसेवनम् । बलं धर्मो गृहस्थानां भृत्यानांराजसेवनम् । बलं स्तवः स्तावकानां ब्रह्म च ब्रह्म-चारिणाम् । यतीनाञ्च सदाचारो न्यासः सन्न्यासिनांबलम् । पापं बलं पातकिनां सुभक्तानां हरिर्बलम् ।पुण्यं बलं पुण्यवतां प्रजानां नृपतिर्बलम् । फलंबलञ्च वृक्षाणां जलधीनां जलं बलम् । जल बलञ्चशस्यानां मत्स्यानाञ्च जलं बलम् । शान्तिर्बलञ्च भूपानांविप्राणाञ्च विशेषतः” । “विद्याभिजनमित्राणि बुद्धिसत्त्वधनानि च । तपःसहायबीर्य्याणि दैवञ्च दशमं बलम्”भा० शा० ।बैद्यके सद्योबलकरपदार्था संगृह्य दर्शिता यथा“सद्यो बलकरं ज्ञेयं बालाभ्यङ्गः सुभोजनम् । सद्योबलकरं ज्ञेयं सर्पिश्च मांसमप्युत” । “धातूनां यत्परं तेजस्ततखल्वोजस्तदेव बलमित्यु चते” वैद्य० वायु-दत्ते १५ स्कन्दानुचरभेदे पु०
  । “बलञ्चातिबलञ्चैव सहा-बक्त्रौ सहाबलौ” भा० श० २५ । ३६ श्लो० । असुरभेदश्चइन्द्रेण हतः इन्द्रपर्य्याये बलारातिशब्ददर्शनात्” देवीपु० ४७ अ० तु स विष्णुना हत “तदा दत्ता तनुस्तेन दानवेनमहत्मना । विष्णुनापि स्वचक्रेण शिरस्यभिहतोबलः । प्राकृतं देहमुत्सृज्य दिव्यकायस्त्वभूत्तदा । तस्या-वयवसंजाता बज्राद्या रत्नजातयः । लोचने सुर तेजांसिपद्मरागाणि चाभवन् । विशुद्धपात्रदानेन कायो रत्ना-करोऽभवत्” ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

बलँ बल प्राणने
- (अर्थविवरणम्) प्राणनं जीवनम् 
बलति  बालः,  बाला अजादौ (31134) बलः,  बलम् चुरादौ (1078) मित् बलयति  810

बलँ बल प्राणने
- बलयति  भ्वादौ (1576) बलति 88

धातुवृत्तिः

Sanskrit

बलँ बल (अर्थः)  प्राणणे, धान्यावरोधे च
(अर्थविवरणम्) प्राणनं जीवनं
,  धान्यमवरुध्यते यत्र कुसूलादौ तद्धातूनामनेकार्थत्वा(अर्थविवरणम्) धान्यावरोधनव्यापार इत्यर्थः
बलीत्यादि ( बालं बलम् ) करणस्य कर्तृत्वोपचारादच् ( बाला )  अजादिपाठात् "वयसि प्रथमे'' इतिङीपं बाधित्वा टाप् ( बलवान् बलूलः ) वातदन्त बलललाटानामूङ् चेति सिध्मादिपाठाल्लच्प्रत्यय ऊङ् चागमः (बलः पुरुषः) "अर्श आदिभ्योच्'' इति मत्त्वर्थेऽच् ( बाहुबली ऊरुबली ) "बलाद्वाहूरुपूर्वपदात्'' इति पुष्करादिपाठादिनिर्मत्त्वर्थे ( सर्वबली ) तत्रैव सर्वादेश्चेति पठ्यते (बलिः) इन् बल्यर्थास्तण्डुला (बालेयाः)  ( सूत्रम्) छदिरुपधिबलेर्ढञ् (इति सूत्रम्) इति छदिबलिभ्यां विकृतवाचिभ्यां विकृत्यर्थायां प्रकृतौ ठञिति ठञ् उपधेस्तु स्वार्थेयं प्रत्ययः कुवेराय बलिः (कुबेरबलिः)  ( सूत्रम्) वतुर्थाई तदर्था (इति सूत्रम्) इति चतुर्थ्यन्तस्य तदर्थादिभिस्तत्पुरुषः तदर्थेत्यर्थग्रहणं,  तस्मा इद तदर्थम् अन्यानि तु प्रातिपदिकानि अयं चुरादिर्मित् 825

बलँ बल  (अर्थः)  प्राणने
ओष्ठ्यादिः ( बलयति ) 94

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“बल प्राणने धान्यावरोधने च”@} 2 ज्वलादिः। 
 प्राणनम् = जीवनम्। 
 धान्यावरोधनम् = कुसूलादिव्यापारः। 
 प्राणनेऽकर्मकः,  धान्यावरोधने सकर्मकः। 
 बालकः-लिका,  बालकः-लिका,  बिबलिषकः-षिका,  बाबलकः-लिका
   3 इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि तद्धातूपात्तविशेषरूपाणि विना भौवादिक- कलतिवत् 4 ज्ञेयानि। 
 5 बालः-बलः,  6 बाला,  7 बाहुबली-ऊरुबली,  सर्वबली,  8 इतीन्प्रत्यये रूपम्।]] बलिः,  9 बलवान्-बली,  10 बलूलः,  इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (११०३)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-८४०। सक। सेट्। पर।)
 03 =>
  [पृष्ठम्०९२१+ ३०]
 04 =>
  (१७४)
 05 =>
  [[१। ‘ज्वलितिकसन्तेभ्यो णः’ (३-१-१४०) इति कर्तरि वा णप्रत्ययः। तदभावपक्षे पचाद्यचि बलः इति रूपम्।]]
 06 =>
  [[२। बालशब्दस्याजादिषु (४-१-४) पाठात् ‘वयसि प्रथमे’ (४-१-२०) इति ङीष् न,  टाबेव भवति।]]
 07 =>
  [[३। ‘बलाद् बाहूरुपूर्वपदात्,  सर्वादेश्च’ (वा। ५-२-१३५) इति वचनात् मत्वर्थीय इनिप्रत्यये रूपाण्येतानि साधूनि।]]
 08 =>
  [[४। ‘इन्’ [द। उ। १-४६]
 09 =>
  [[५। मत्वर्थीये इनिप्रत्यये,  मतुपि मतोर्वकारे च एते रूपे भवतः।]]
 10 =>
  [[६। ‘वातदन्तबलललाटानामूङ् च’ (ग। सू। ५-२-९७) इति सिध्मादिषु पाठात् मत्वर्थीये लच्प्रत्यये ऊङागमे च रूपमेवम्।]]

1 {@“बल प्राणने”@} 2 ज्ञपादिः। 
 बलकः-लिका,  बिबलयिषकः-षिका
   इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकचहयतिवत् 3 ज्ञेयानि। 
 4 बलयन्-न्ती।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (११०४)
 02 =>
  (१०-चुरादिः-१६२९। सक। सेट्। उभ।)
 03 =>
  (५१५)
 04 =>
  [[आ। ‘युध्यस्व भीतिरहितो बलयन् खलु त्वं कीर्तिं चयस्व चपयापि नृपप्रसादम्।।’ धा। का। ३। २५।]]

Capeller

German

 1. ब॑ल n.
  Gewalt,  Kraft,  Macht,  Heeresmacht, 
Heer,  Truppen.  बलेन,  बलात्
u. बलतस् adv. mit Gewalt,  Kraft, 
vermöge,  infolge von (Gen.  o. —°).

 2. बल kräftig,  stark
 krank. m.
  Krähe
Götter-,  Dämonen- u. Mannsn.  f.
  आ
N. einer Göttin
 Frauenname.

Grassman

German

 bála,  n. (für vala,  lat. valor),  Kraft,  Leibeskraft,  Stärke (des Körpers,  des Armes u. s. w.).
-am {37, 12}
 {80, 8}
 {179, 6}
 {287, 18}
 {411, 6}
 {488, 30}
 {598, 2}
 {825, 1}
 {913, 25}
 {942, 5}
 {959, 5}.
-āya {252, 3}
 {844, 9}.
-āt {979, 2} tuám indra 〰 ádhi jātás.
-āni {93, 12}
 {854, 11} (tanúas)
 {880, 2}.

Burnouf

French

 बल बल a. fort. -- S. m.
  corneille
		 tapia cratœva,  bot.
		 Baladeva
		 démon tué par Indra. -- N. force,  vigueur
 grande
taille
 figure,  aspect
		 corps
 sang
		 semence virile.
		 Forces
militaires,  armée.
		 Rigueur,  sévérité.
		 Myrrhe. -- F.
बला,  sida cordifolia,  bot. -- Lat. validus [? debilis].
बलक्ष m.
  (क्षै) blancheur
 pâleur.
बलचक्र m.
  n.
  circonscription militaire.
बलचक्रवर्तिन् m.
  roi चक्रवर्तिन् dont l'autorité est
soutenue par une armée.
बलज a. (जन्) né de la force. -- S. n.
  champ
moelle
		 fruit.
		 Guerre
		 porte de ville. -- F. belle femme.
La terre.
		 Jasmin d'Arabie.
बलदेव m.
  Rāma,  3ᵉ du nom,  frère aîné de Kṛṣṇa.
		 Le vent. -- F. esp. de plante.
बलप्रसू f.
  Rohiṇī,  mère de Baladeva.
बलभद्र m.
  homme robuste.
		 Baladeva
		 Ananta.
		 Le
lôdhra,  bot. -- F. jeune fille.
		 Sorte de drogue.
बलराम m.
  Baladeva.
बलल m.
  mms.
बलवत् a. (sfx. वत्) fort,  puissant. -- Adv. fortement, 
beaucoup.
बलवर्धिनी f.
  (वृध्) esp. de plante.
बलविन्यास m.
  (वि
 नि
 अस्) ordre ou rangement d'une
armée.
बलसूदन m.
  Indra,  qui a tué Bala.
बलस्थिति f.
  (स्था) résidence royale,  quartier royal
[dans un camp].
बलहन् m.
  (हन्) phlegme,  humeur aqueuse ou lymphatique.

Stchoupak

French

 बल-
 nt. force,  puissance,  vigueur,  énergie vitale 
 force armée, 
troupe,  armée 
 m.
  corbeau 
 n.
  de divers personnages dont un démon vaincu
par Indra 
 frère aîné de Kṛṣṇa,  etc. 
 -तस् -आत् -एन par force, 
violemment,  par la puissance de qqch. 
 -वन्त्- s. v. 
 -आ- f.
 
désignation d'un certain sortilège 
 fille de Dakṣa.
°कर- a. fortifiant.
°कृत- a. v. fait par force.
°गुप्त- m.
  n.
  d'un homme.
°चक्र- nt. armée,  troupe.
°द- m.
  taureau 
 n.
  d'Agni.
°देव- m.
  frère aîné de Kṛṣṇa (Bala) 
 n.
  d'un Brâhmane.
°धर- m.
  n.
  d'un Brâhmane,  d'un guerrier.
°नाशन- m.
  meurtrier de Bala,  Indra 
 °निषूदन- id.
°भद्र- m.
  n.
  de divers personnages dont le frère de Kṛṣṇa (Bala) 
n.
  d'une montagne.
°भिद्- m.
  = °नाशन-।
°भृत्- a. fort,  puissant.
°मद- m.
  orgueil ou ivresse de la puissance.
°मुख्य- m.
  chef d'armée.
°राम- m.
  frère aîné de Kṛṣṇa (Bala).
°वर्धन- m.
  fils de Dhṛtarāṣṭṛa.
°वर्मन्- m.
  n.
  d'un marchand.
°वीर्य- nt. puissance et héroïsme.
°वृत्र-घ्न- °वृत्र-निषूदन- °वृत्र-हन्- m.
  meurtrier de Bala
et de Vṛtra,  Indra.
°व्यसन- nt. défaite de l'armée 
 °व्यसनसंकुल- a. troublé
par le désordre dans son armée.
°शालिन्- a. fort,  puissant 
 °शालिता- f.
  puissance.
°समूह- m.
  rassemblement des troupes,  immense armée.
°सूदन- a. qui détruit les armées 
 m.
  meurtrier de Bala,  Indra.
°सेन- m.
  n.
  d'un guerrier 
 -आ- f.
  armée puissante.
°स्थ- a. fort,  puissant 
 m.
  soldat.
°हन्तृ- ag. = °नाशन-।
°हीन- a. v. privé de force,  faible,  impuissant 
 -ता- f.
 
faiblesse.
बलाक्ष- m.
  n.
  d'un prince.
बलाग्र- nt. tête d'armée 
 extrême force.
बलातिबल- m.
  ou nt. du. le puissant et le super-puissant,  désignation
de deux charmes.
बलाधिक- a. supérieur en force ou en puissance.
बलाधिकरण- nt. pl.
  affaires militaires,  occupations d'une armée.
बलाधिकृत- m.
  officier.
बलाध्यक्ष- m.
  chef d'armée 
 ministre de la guerre.
बलानीक- m.
  n.
  d'un homme.
बलाबल- nt. force et faiblesse (respective) 
 force ou importance ou
puissance relative.
बलाभ्र- nt. armée (comparée à un) nuage.
बलारि- m.
  ennemi de Bala,  Indra.
बलार्थिन्- a. qui aspire au pouvoir.
बलाशना- f.
  sorte d'herbe.
बलासुर- m.
  n.
  d'un blanchisseur.
बलोत्कट- a. très fort.
बलोत्साह- m.
  ardeur de l'armée.
बलोन्मत्त- a. v. enivré par la puissance,  par le pouvoir.
बलोपेत- a. v. doué de force,  puissant.
बलौघ- m.
  torrent de troupes,  armée très nombreuse.
बलं-धरा- f.
  femme de Bhīmasena.
बलात्-कार- m.
  fait d'employer la force,  violence,  coercition (ord.
iic.) 
 -अम् -एण par force 
 °काराभिलाषिन्- a. qui veut employer la
force.
°कृत- a. v. forcé,  à qui on a fait violence,  contraint 
 -य
abs. par force,  par la violence.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.