| YouTube Channel

बर्ह् (barh)

 
Yates
English
बर्ह् (ङ) वर्हते 1.
d. To be pre-emi-
nent
to tell
to hurt
to cover
to remember
to spread
to give.
Apte
English
बर्ह् [barh], I. 1 Ā. (बर्हते)
To speak.
To give.
To cover.
To hurt, kill, destroy.
To spread.
To be pre-eminent or excellent. -II. 1
U.
 (बर्हयति-ते) To hurt, injure.
To speak. -With नि to kill, destroy
निबर्हयन्तश्चांन्योन्यं ते राक्षसवनौकसः
Rām.*
 6.9.3
विलोकनेनैव तवामुना मुने कृतः कृतार्थो$स्मि निबर्हितांहसा
Śi.*
 1.29.
Apte 1890
English
बर्ह् {vI.v} {c1c} A. (बर्हते) 1 To speak.
2 To give.
3 To cover.
4 To hurt, kill, destroy.
5 To spread.
6 To be pre-eminent or excellent. {vII.v} {c10c} U. (बर्हयति-ते) To hurt, injure.
WITH नि to kill, destroy
Śi. 1. 29.
Monier Williams Cologne
English
बर्ह् or वर्ह् (cf. √ बृह्, वृह्)
cl.
 1. Ā. बर्हते (only
Dhātup.
 xvi, 39),
to speak
to hurt
to give or cover (दान v.l. छादन)
cl.
 10.
P.
 xxxiii, 96 to speak
to shine.
Monier Williams 1872
English
बर्ह् बर्ह् (also written वर्ह्, q. v., cf.
rts. बृह्, वृह्, बृंह्, वृंह्), cl. 1. A.
बर्हते, बबर्हे, बर्हितुम्, to speak
to hurt,
injure, kill
to give, (according to another reading)
to cover
to spread, (this sense being perhaps only
deduced from बर्हिस्, q. v.)
to be pre-eminent or
excellent
cl. 10. P. बर्हयति, to hurt, injure, kill.
Macdonell
English
बर्ह् 1. BARH, वर्ह् VARH, Ⅵ. P. bṛhá, 🞄vṛhá, pull out (root): pp. bṛḍha, 🞄vṛḍha, ā, pull or tear out or away
cs. pp. 🞄ā-varhita, uprooted. ud, pull out, draw 🞄forth. sam-ud, draw out. ni, hurl down, 🞄dash to the ground
cs. barhaya, P. id.
🞄destroy, remove (sin). pra, tear off, out, or 🞄away, pluck out
destroy
Ā. draw to oneself
🞄ps. break off (int.): pp. pra-vṛḍha, 🞄torn off. vi, tear or break in pieces
tear 🞄away.
बर्ह् 2. BARH, Ⅵ. P. -bṛhá
of simple vb. 🞄only pr. pt. bṛhát
cs. bṛṃhaya, P. Ā. 🞄fatten
strengthen
increase, augment
promote: 🞄pp. vṛṃhita, increased by = endowed 🞄with. ati, cs. pp. strengthened. abhi, cs. 🞄strengthen. upa, cs. P. id., increase: pp. 🞄increased by, provided, accompanied, or agreeing 🞄with (in. or —°)
intv. -barbṛh, press 🞄vehemently or repeatedly. pari, P. Ā. surround
🞄make strong: pp. -vṛḍha, -bṛḍha, 🞄firm, solid
cs. P. strengthen: pp. strengthened 🞄by = accompanied or provided with 🞄(in. or —°). vi, hug one another closely. 🞄sam, join firmly
cs. -barhaya, P. join or 🞄unite with (d.)
-bṛṃhaya, P. strengthen, 🞄encourage.
बर्ह् 3. BARH, Ⅵ. P. bṛṃha, roar, scream, 🞄trumpet (of elephants): pp. bṛṃhita, 🞄n. trumpeting of an elephant.
बर्ह् BARH: it would have been more 🞄consistent to give this root in the form of 🞄बृह् BṚH.
Benfey
English
बर्ह् बर्ह्, or वर्ह् वर्ह्, i. 1,
Ātm. †
1. To be pre-eminent. †
2.
To speak.
3. To kill. †
4. To give,
or to cover. i. 10, †
1. To speak.
2.
To kill, to hurt. -- With the prep. नि
नि, i. 10, To destroy, to remove, Śiś. 1,
29. -- Cf. वर्ह्, वल्ह्।
Apte Hindi
Hindi
बर्ह्
भ्वा* आ* - -
बोलना
बर्ह्
भ्वा* आ* - -
देना
बर्ह्
भ्वा* आ* - -
ढकना
बर्ह्
भ्वा* आ* - -
"क्षति पहुचाना, मार डालना, नष्ट करना"
बर्ह्
भ्वा* आ* - -
फैलाना
L R Vaidya
English
barh {% vt. 1A (pres. बर्हते) %} 1. To hurt, to kill
2. to give
3. to spread
4. to speak.With नि-, to destroy, to kill, Sis.i.29.
Bopp
Latin
1. बर्ह् vel वर्ह् 1. et 10. P. (वधे दीप्तौ) ferire, occidere,
lucere. Cf. वृह्, बल्ह्.
c. नि in dial. Vêd. prosternere. RIGV. 100. 18.: दस्यून्…
हत्वा पृथिव्यां शरा निबर्हीत् «hostes feriendo humi
tela prostravit».
2. बर्ह् vel वर्ह् 1. P. (स्मृतिहिंसादानवाक्षु) meminisse
ferire, laedere, occidere
dare
loqui. Cf. वृह्,
बल्ह्.
3. बर्ह् vel वर्ह् 1. A. (श्रेष्ठे) excellere. Cf. बल्ह्.
Kridanta Forms
Sanskrit
बर्ह् (ब꣡र्हँ॒ प्राधान्ये - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = बर्हणम्
अनीयर् = बर्हणीयः - बर्हणीया
ण्वुल् = बर्हकः - बर्हिका
तुमुँन् = बर्हितुम्
तव्य = बर्हितव्यः - बर्हितव्या
तृच् = बर्हिता - बर्हित्री
क्त्वा = बर्हित्वा
ल्यप् = प्रबर्ह्य
क्तवतुँ = बर्हितवान् - बर्हितवती
क्त = बर्हितः - बर्हिता
शानच् = बर्हमाणः - बर्हमाणा
बर्ह् (ब꣡र्हँ꣡ हिंसायाम् - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = बर्हणम्
अनीयर् = बर्हणीयः - बर्हणीया
ण्वुल् = बर्हकः - बर्हिका
तुमुँन् = बर्हयितुम्
तव्य = बर्हयितव्यः - बर्हयितव्या
तृच् = बर्हयिता - बर्हयित्री
क्त्वा = बर्हयित्वा
ल्यप् = प्रबर्ह्य
क्तवतुँ = बर्हितवान् - बर्हितवती
क्त = बर्हितः - बर्हिता
शतृँ = बर्हयन् - बर्हयन्ती
शानच् = बर्हयमाणः - बर्हयमाणा
बर्ह् (ब꣡र्हँ꣡ भाषार्थः - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = बर्हणम्
अनीयर् = बर्हणीयः - बर्हणीया
ण्वुल् = बर्हकः - बर्हिका
तुमुँन् = बर्हयितुम्
तव्य = बर्हयितव्यः - बर्हयितव्या
तृच् = बर्हयिता - बर्हयित्री
क्त्वा = बर्हयित्वा
ल्यप् = प्रबर्ह्य
क्तवतुँ = बर्हितवान् - बर्हितवती
क्त = बर्हितः - बर्हिता
शतृँ = बर्हयन् - बर्हयन्ती
शानच् = बर्हयमाणः - बर्हयमाणा
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 बर्ह्
मूलधातुः:
 बर्ह
धात्वर्थः:
 प्राधान्य-परिभाषण-हिंसा-प्रसादेषु
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 बर्हते
धातुः:
 बर्ह्
मूलधातुः:
 बर्ह
धात्वर्थः:
 हिंसायाम्, भाषायाम् च
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 बर्हयति-ते
Capeller
German
1. बर्ह् (वर्ह्) वृह॑ति ausreißen
p. p. बृढ. —
आ losreißen
p. p. आ॑बृढ. — नि hinwerfen,
Caus. निबर्हयति dass. वि zerreißen,
zerbrechen.
2. बर्ह् बृह॑ति (nur Partic. बृह॑न्त्, w. s.) u.
बृहति, °ते, Caus. बृ॑हयति kräftigen,
stärken. p. p. बृंहित (—°) vermehrt
durch, versehen mit. उप = Simpl.
Intens.
°बर्बृहि heftig andrücken. परि
umschließen, befestigen
p. p. प॑रिबृढ
u. परिवृढ (s. auch bes.) Caus. kräftigen,
stärken. सम् zusammenfügen, verbinden.
Caus. संबर्हयति dass., संबृंहयति
kräftigen, stärken.
3. बर्ह्, बृंहति brüllen, schreien.
Grassman
German
√barh, √varh, heftig bewegen, reissen, stossen, rollen.
Mit ā́ entreissen [A.].
úd ausreissen (mit der Wurzel) [A.].
ní zu Boden schmettern [A.].
prá 1〉 vorwärts rollen das Rad [A.]
2〉 fördern [A.]
3〉 wegstossen [A.].
ví 1〉 zerstreuen, wegtreiben [A.]
2〉 zerstossen, zertrümmern [A.]
3〉 heraustreiben Krankheit [A.] aus den Gliedern [Ab.]
4〉 herumrollen ráthiā ‿iva cakrā́, vom Beischlafe.
Stamm vṛhá:
-āmi ví 3〉 yákṣmam akṣī́bhyām te u. s. w. {989, 1}—_{989, 6}.
-ati ā́ púnar tád {887, 5}.
-áthas prá 2〉 krátum {221, 6}.
-as úd mā́ kākambī́ram {489, 17}.
-at prá 1〉 sū́ras cakrám {130, 9}.
-eva [1. d. Opt.] ví 4〉 {836, 7}.
-á ví 2〉 dṛḍhā́ni cid {486, 9}.
-a úd rákṣas {264, 17} (sahámūlam). — prá 3〉 ápṛṇatas {485, 11}. — ví 1〉 abhiyújas {665, 8}. — 4〉 téna {836, 8}.
-atāt prá 1〉 sū́ras cakrám {174, 5}
{312, 12}.
-atam ví 1〉 (ámīvām) {515, 2} (víṣūcīm).
-atā ví 1〉 rápas {676, 21} (víṣvak). [Page900]
Impf. avṛha:
-as prá 1〉 cakrám sū́riasya {383, 10}.
Perf. vavarh:
-hā [3. s.] ví 1〉 mṛ́dhas 〰 ráthān iva {214, 13}.
Aor. varh:
-hi [3. s. me.] passivisch ví 2〉 mā́‿īṣā́ {287, 17}.
Aor. barh:
-hīs ní śúṣṇam {312, 12} (kútsāya).
-hīt ní dásyūn 〰 hatvā́ pṛthivyā́m śáruā {100, 18}
purū́ sahásrā {324, 3} (śáruā).
Stamm des Caus. barháya (betont nur {53, 7}):
-as ní sahásrāṇi (vṛtrā́ṇi) {53, 6}
ní námucim {53, 7}.
-a (-ā) ní rákṣas {133, 5}
devanídas {214, 8}
{502, 3}.
— sám {547, 12} siehe bṛh.
Burnouf
French
*बर्ह् बर्ह्। [बर्हामि ?] बर्हे 1
p. बबर्हे
etc. dire, parler.
Donner (?)
Couvrir.
Frapper, tuer.
-- बर्हयामि 10, briller
parler.
Cf. वृह्, बल्ह्, वर्ह्।