| YouTube Channel

बर्हिस् (barhis)

 
Capeller Eng
English
बर्हि॑स्
n.
 (m. ) the sacrificial grass or bed (often
personif. ).
Apte
English
बर्हिस् [barhis],
m.
 ,
n.
 [बर्ह् कर्मणि इसि]
Kuśa grass
प्राक् कूले बर्हिष्यासीनो गङ्गाकुल उदङ्मुखः
Bhāg.*
 12.6.1
नियमविधिजलानां बर्हिषां चोपनेत्री
Ku.*
 1.6.
A bed or layer of Kuśa grass.
A sacrifice, oblation
ये बर्हिषो भागभाजं परादुः
Bhāg.*
 4.6.5.
m.
Fire.
Light, splendour.
n.
Water.
Sacrifice.
Ether. -
A kind of perfume.Comp. -उत्थः, -केशः, -ज्योतिस्
m.
 an epithet of fire.
मुखः (बर्हिर्मुखः) an epithet of fire.
a god (whose mouth is fire). -शुष्मन्
m.
 an epithet of fire.-सद् (बर्हिषद्)
a.
 seated on a layer of Kuśa grass. (m. )
the manes (pl. )
Ms.*
 3.199.
a Pitṛi or deified progenitor.
Apte 1890
English
बर्हिस् m., n. [बर्ह् कर्मणि इसि] 1 Kuśa grass
Ku. 1. 60.
2 A bed or layer of Kuśa grass.
3 A sacrifice, oblation.
m. 1 Fire.
2 Light, splendour.
n. 1 Water.
2 Sacrifice.
3 Ether.
Comp.
केशः,
ज्योतिस् m. an epithet of fire.
मुखः (बर्हिर्मुखः) {1} an epithet of fire. {2} a god (whose mouth is fire).
शुष्मन् m. an epithet of fire.
सद् (बर्हिषद्) a. seated on a layer of Kuśa grass. (
m.) {1} the Manes (pl.). {2} a Pitṛ or deified progenitor.
Monier Williams Cologne
English
बर्हि॑स्
n.
 (rarely
m.
 ) ‘that which is plucked up’, sacrificial grass, a bed or layer of Kuśa grass (usually strewed over the sacrificial ground and
esp.
 over the Vedi, to serve as a sacred surface on which to present the oblations, and as a seat for the gods and for the sacrificers),
RV.
&c.
&c.
बर्हि॑स्
n.
 Sacrificial Grass personified (and enumerated among the Prayāja and Anuyāja deities),
RV.
Br.
sacrifice,
RV.
BhP.
ether,
L.
water,
L.
a kind of perfume,
L.
बर्हि॑स्
m.
 fire, light, splendour,
L.
Plumbago Zeylanica,
L.
N.
 of a man,
MaitrUp.
of a son of Bṛhad-rāja,
BhP.
pl.
 the descendants of Barhis,
Saṃskārak.
Monier Williams 1872
English
बर्हिस् बर्हिस्, इस्, m. n. (in the later litera-
ture generally written वर्हिस्
probably fr. rt. 1. or 2.
वृह्
said to be fr. rt. वृंह्), (that which is plucked
up), a bed or layer of Kuśa grass (usually strewed
over the sacrificial ground and especially over the
Vedi, to serve as a sacred surface on which to present
the oblations, and as a seat for the gods and for the
sacrificers)
Kuśa grass, sacrificial grass
(इस्), n. the
strewed sacrificial grass personified and enumerated
among the Pra-yāja and Anu-yāja deities
sacrifice
(= तन्त्र)
ether
water
a kind of perfume, =
बर्हि-पुष्प
(इस्), m. fire, light, lustre, splendor
Plumbago Zeylanica (to which plant all the names
of fire are applied)
N. of a son of Bṛhad-rāja
(इषस्), m. pl. the descendants of Barhis.
—बर्हिः-
पुष्प, अम्, n. = बर्हि-पुष्प.
—बर्हिः-शुष्-
मन्, आ, m. fire, the god of fire.
—बर्हिः-षद्,
see under बर्हि-षद्.
—बर्हिः-ष्ठ, अस्, m.
‘standing upon the sacrificial grass, ’ (perhaps) a
victim
(अम्), n. a kind of perfume commonly
called Bāla
or (according to some) a kind of fragrant
grass, Andropogon Muricatus.
—बर्हिः-ष्ठा, आस्,
आस्, अम्, Ved. standing or placed upon the sacrificial
grass.
—बर्हि-कुसुम, अम्, n. = बर्हि-पुष्प।
—बर्हि-पुष्प, अम्, n. a kind of perfume.
—बर्-
हिर्-ज्योतिस्, इस्, m. fire, the deity of fire.
—बर्हिर्-
मुख, अस्, m. ‘fire-mouthed, ’ a deity (so called
because sacrifices are mostly offered to the gods by
fire).
—बर्हि-षद्, त्, त्, त् (बर्हि for बर्हिस् + सद्),
seated on sacrificial grass
(according to the Nirukta)
= महत्, great
(दस्), m. pl. the Manes
(in the
later literature) a particular class of Pitṛs or Manes,
see Manu III. 196, 199
(त्), m. a Pitṛ or deified
progenitor
N. of a son of Havir-dhāna and Havir-
dhānī (= प्राचीन-बर्हिस्).
—बर्हि-षद, अस्, m.,
N. of a holy sage (= बर्हिन्).
—बर्हिष्-केश, अस्,
m. ‘having light for hair, ’ fire, Agni, the god of fire.
— 2. बर्हि-ष्ठ, अम्, n. a kind of fragrant grass
or perfume
the resin of the Pinus Longifolia, see
बर्हिः-ष्ठ
(for 1. बर्हिष्ठ see p. 674,
col. 3.)
—बर्हिष्-मत्, आन्, अती, अत्, possessing
sacrificial grass, (Sāy. = आस्तीर्णेन बर्हिषा युक्-
तः)
(आन्), m. one who has or spreads sacrificial
grass, a worshipper, sacrificer, (Sāy. = यज्ञेन युक्-
तः)
having fire or light, blazing, shining
(आन्),
m. an epithet of Prācīna-barhis
(अती), f., N. of a
wife of Priya-vrata and daughter of Viśva-karman
N. of a city in Brahmāvarta.
Macdonell
English
बर्हिस् barh-ís, (m. )
n.
 [what is pulled up, 🞄plucking], sacrificial grass (gnly. kuśa) strewn 🞄on the place of sacrifice, esp. the Vedi, and 🞄forming a layer on which the offerings are 🞄placed and the gods as well as the sacrificers 🞄are supposed to sit
n.
 Sacred Grass personified 🞄among the Prayāja and Anuyāja divinities
🞄sacrifice.
Benfey
English
बर्हिस् बर्हिस्, or वर्हिस् वर्हिस्,
I.
n.
 A layer, a seat of sacred grass, Chr.
291, 6 = Rigv. i. 85, 6.
II.
m.
 and
n.
1. Sacrificial grass.
2. Sacrifice,
Bhāg. P. 4, 6, 5.
III.
m.
1. Fire.
2. Lustre.
Apte Hindi
Hindi
बर्हिस्
पुं*
 - बर्ह् + इसि
कुश नामक घास
बर्हिस्
पुं*
 - बर्ह् + इसि
बिस्तरा या कुशघास का बिछौना
बर्हिस्
पुं*
 - -
आग
बर्हिस्
पुं*
 - -
"प्रकाश, दीप्ति"
बर्हिस्
नपुं*
 - -
जल
बर्हिस्
नपुं*
 - -
यज्ञ
Shabdartha Kaustubha
Kannada
बर्हिस्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿ /ಬೆಂಕಿ
बर्हिस्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಶ /ದರ್ಭೆ
निष्पत्तिः - > बृहि (वृद्धौ) - "इसिः" (उ० २-१०९) । नलोपश्च ।
व्युत्पत्तिः - > बृंहति इति
विस्तारः - > "बर्हिर्ना कुशसुष्मणोः" । ಮೇದಿನೀಕೋಶದಲ್ಲಿ ಕುಶವಾಚಕ बर्हिस् ಶಬ್ದವು "बर्हिस् पुंसि हुताशते । न स्त्री कुशे"ಎಂದು ಪುಂನಪುಂಸಕಲಿಂಗವಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ.
L R Vaidya
English
barhis {% (I) m.n. %} The kuśa grass.
barhis {% (II) m. %} 1. Fire
2. light, splendour.
barhis {% (III) n. %} Water.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
बर्हिस्
क्ली
बर्हिस्, दर्भ, जल
बर्हिर्दर्भो जलं बर्हिर्लाङ्गलं हलमिन्धनम् ।
verse 3.1.1.18
page 0014
Lanman
English
barhís, n. grass or straw of Kuśa-grass,
spread over the sacrificial ground to serve
as a place for the oblations and as a seat
for gods and offerers. [prop. ‘that which
is torn up, vulsum, pluckings, ’ √1bṛh,
‘tear, pluck’: for mg, cf. Eng. hay,
‘cuttings, ’ from hew, ‘cut.’]
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
यज्ञो यागः सवः सत्त्रं स्तोमो मन्युर्मखः क्रतुः ।
संस्तरः सप्ततन्तुश्च वितानं बर्हिरध्वरः ॥ ८२० ॥
-wordlist-
यज्ञ (पुं), याग (पुं), सव (पुं), सत्त्र (क्ली), स्तोम (पुं), मन्यु (पुं), मख (क्ली), क्रतु (पुं), संस्तर (पुं), सप्ततन्तु (पुं), वितान (पुंक्ली), बर्हिस् (क्ली), अध्वर (पुं)
--source--
दर्भः कुशः कुथो बर्हिः पवित्रमथ तेजनः ।
गुन्द्रो मुञ्जः शरो दूर्वा त्वनन्ता शतपर्विका ॥ ११९२ ॥
हरिताली रुहा पोटगलस्तु धमनो नडः ।
-wordlist-
दर्भ (पुं), कुश (पुंक्ली), कुथ (पुं), बर्हिस् (पुंक्ली), पवित्र (क्ली), तेजन (पुं), गुन्द्र (पुं), मुञ्ज (पुं), शर (पुं), दूर्वा (स्त्री), अनन्ता (स्त्री), शतपर्विका (स्त्री), हरिताली (स्त्री), रुहा (स्त्री), पोटगल (पुं), धमन (पुं), नड (पुंक्ली)
अभिधानचिन्तामणीशिलोच्छः
Sanskrit
--source--
आशयाशशुष्मबर्हिर्बहिरुत्थदमूनसः ॥ ९९ ॥
अग्नौ क्षणप्रभा विद्युद्गन्धवाहसदागती ।
वायौ चरणपोऽपि द्रुस्त्वक्त्वचा स्तबके पुनः ॥ १०० ॥
गुलुञ्छुलुम्बी माकन्दरसालावपि चूतवत् ।
-wordlist-
आशयाश (पुं), शुष्मन् (पुं), बर्हिस् (पुं), बर्हिरुत्थ (पुं), दमूनस् (पुं), क्षणप्रभा (स्त्री), गन्धवाह (पुं), सदागति (पुं), चरणप (पुं), त्वचा (स्त्री), गुलुञ्छु (पुं), लुम्बि (पुं), माकन्द (पुं), रसाल (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
बर्हिस्
बर्हिस्, दर्भ, कुथ, कुश
शष्पं बालतृणं प्रोक्तं सर्वं च तृणमर्जुनम् ॥ १९० ॥
घासस्तु यवसः प्रोक्तो बर्हिर्दर्भः कुथः कुशः ।
verse 2.1.1.190
page 0024
याग
याग, यज्ञ, क्रतु, स्तोम, सप्ततन्तु, मख, अध्वर, वितान, संस्तर, बर्हिस्, सव, सत्त्र
यागो यज्ञः क्रतुः स्तोमः सप्ततन्तुर्मखोऽध्वरः ।
वितानं संस्तरो बर्हिः सवः सत्त्रं च कथ्यते ॥ ४१४ ॥
verse 2.1.1.414
page 0048
Tamil
Tamil
ப3ர்ஹிஸ் : தர்ப்பைப்புல், நெருப்பு, காந்தி, யாகம்.
पुराणम्
English
बर्हिस् / BARHIS. A devagandharva clan. These were born to kaśyapa prajāpati of his wife pṛthā. (Chapter 65, Ādi Parva, M.B.).
Vedic Reference
English
Barhis is found repeatedly in the Rigveda^1 and later^2
denoting the litter of grass strewn on the sacrificial ground
on which the gods are summoned to seat themselves.
1) i. 63, 7
108, 4
iii. 4, 4, etc.
2) Taittirīya Saṃhitā, vi. 2, 4, 5
Vājasaneyi Saṃhitā, ii. 1
xviii. 1,
etc.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
बर्हिस्
न०
 बर्ह--कर्मणि इसि । कुशे १ यज्ञिये कुशे “निहोतासत्सि बर्हिषि” सामार्चिकम् १११ “उपमूललूतं बर्हिःपितॄणां पर्बसु लूनं देवासाम्” कौ० त० । प्राचीनबर्हिस्शब्देदृश्यम २ दीप्तौ ३ अग्नौ च “बर्हिपि रजतं न देयम्” श्रुतिः ।
Capeller
German
बर्हि॑स्
n.
 (m. ) die Opferstreu (oft personif. ).
Grassman
German
barhís, n., Opferstreu [als die hingebreitete von bṛh, vgl. upabárhaṇa], auf welcher die Götter und mit ihnen die Opfernden sitzen, und auf welcher die Opfergaben ausgebreitet sind. Auch 2〉 als Gottheit. — Vgl. vṛktá-, stīrṇá-barhis u. s. w.
-is [Vo.] 2〉 deva {194, 4}
{896, 4}.
-ís mit sad (von Göttern) {13, 7}. _{13, 9}
{26, 4}
{45, 9}
{47, 8}
{85, 6}
{142, 7}. _{142, 9}
{227, 2}
{232, 13}
{238, 8}
{247, 1}
{248, 2}
{258, 3}
{275, 3}. _{275, 9}
{287, 3}
{305, 1}
{400, 5}
{464, 7}
{493, 7}
{523, 3}
{527, 2}
{558, 5}
{573, 2}
{575, 6}
{607, 4}
{621, 8}
{637, 1}
{647, 6}
{648, 1}
{669, 1}
{674, 6}
{696, 2}. _{696, 4}
{856, 15}
{861, 10}
{862, 5}
{896, 8}. _{896, 11}
{936, 8}
{1014, 1}. Ebenso mit ās {238, 11}
1. aś {144, 6}
{651, 6}
sṛ (mit prá) {398, 3}
vīp {537, 2}
yā {540, 3}
śā (mit ní) {534, 11}
tvā́m havante {277, 1}. So vom Soma der die Streu besteigt {799, 4}, oder den sie hinführen {799, 1}. — Die Bereitung der Streu wird ausgedrückt durch stár {13, 5}
{108, 4}
{135, 1}
{142, 5}
{177, 4}
{188, 4}
{202, 16}
{238, 4}
{243, 9}
{269, 7}
{275, 2}
{372, 4}
{380, 8}
{504, 3}
{533, 1}
{559, 2}
{665, 1}
{702, 25}
{717, 4}
{878, 6}
vṛj {63, 7}
{83, 6}
{116, 1}
{452, 5}
{518, 4}
{555, 2}
{936, 4}
súdhitam {523, 3}. Allgemeinere Beziehungen: {194, 8} pāntu
{416, 5} rákṣamāṇā
{508, 2} prá stṛṇīte manīṣā́ … 〰 ácha
{591, 8} mā́ nidé kar
{647, 1} agnís ‥ puróhitas grā́vāṇas 〰 adhvaré
{711, 14} yásya tridhā́tu ávṛtam 〰 tasthaú ásaṃdinam.
-íṣas [Ab.] {549, 1} uttíṣṭhan pári 〰.
-íṣas [G.] ví rājasi {633, 4}
{635, 5}
rā́j (agnís) {453, 1}
sā́nau {559, 3}
stárīmaṇi {861, 9}
námovṛktim {957, 2}.
-íṣi. Die Götter lassen sich darauf nieder sad: {12, 4}
{31, 17}
{44, 13}
{85, 7}
{109, 5}
{197, 8}
{227, 3}
{269, 6}
{365, 2}
{380, 5}
{426, 1}—_{426, 3}
{457, 10}
{493, 13}
{509, 11}
{560, 2}
{633, 24}
{643, 26}
{664, 14}
{840, 5}
{843, 8}
{856, 14}
{869, 2}
{870, 5}
ās: {889, 1}
oder berauschen sich dort {101, 9}. Die Opfergaben (Soma u. s. w.) stehen auf ihm bereit {16, 6}
{86, 4}
{637, 11}
{731, 3}
werden den Göttern dargereicht {529, 1}
{841, 11}
oder lassen sich (strömend) darauf nieder {678, 5}
{767, 2}
{771, 3}
{783, 6}
{784, 4}
enthalten dort ihre letzte Zumischung {47, 4}
{173, 1}
{916, 7}. Allgemeiner ist die Beziehung in: {302, 4} stīrṇé 〰 ‥ adhvaryús asthāt
{562, 4} ā́ nas bhaja 〰 jīvaśaṃsé
{807, 2} devás devā́nām gúhiāni nā́mā āvíṣkṛṇoti 〰.
Burnouf
French
बर्हिस् बर्हिस् cf. वर्हिस्।
बर्हिषद् cf. वर्हिषद्।
Stchoupak
French
बर्हिस्-
nt. rar.
m.
 herbe jonchée ou étendue sur l'emplacement du
sacrifice, not. herbe Kuśa, et qui sert de siège aux sacrifiants et aux dieux
m.
n.
 d'un homme
fils d'un certain Bṛhadrāja.
बर्हि-षद्- a. assis ou installé sur le b.
m.
 = le suiv.
pl.
Mânes
-अ-
m.
n.
 d'un Ṛṣi.
बर्हिः-षद्-
m.
 fils de Havirdhāna, Prācīnabarhis.
°ष्ठ- a. placé sur le b.
m.
 offrande sacrificielle (?).