| YouTube Channel

बडवामुख (baDavAmukha)

 
शब्दसागरः
English
बडवामुख
m.
 (-खः) Submarine fire: see बडवानल.
n.
 (-लं) The infernal
regions.
E.
 वडबा a mare, and मुख head, principal.
Yates
English
बडवा-मुख (खः) 1.
m.
 Submarine
fire.
n.
 Infernal regions.
Wilson
English
बडवामुख
m.
 (-खः) Submarine fire: see बडवानल.
n.
(-लं) The infernal regions.
E.
 बडवा a mare, and मुख head, principal.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ब(व)डवामुखः,
पुं,
 (बडवाया घोटक्या मुखमाश्रय-त्वेनास्त्यस्य । अर्श आदित्वात् अच् ।) बडवा-नलः । इति हेमचन्द्रः ॥
(यथा, हरिवंशे ।९७ । २२ ।“सा यथैवार्णवगता तथैव बडवामुखे ॥
”महादेवस्य मुखमित्येके । यथा, महाभारते ।७ । २०० । १११ ।“तस्य देवस्य यद्वक्त्रं समुद्रे तदतिष्ठत ।बडवामुखेति विख्यातं पिबत्तोयमयं हविः ॥
”महादेवस्य नामभेदः । यथा, महाभारते ।१३ । १७ । ५५ ।“विष्णुः प्रसादितो यज्ञः समुद्रो बडवामुखः ॥
”कूर्म्मस्य दक्षिणकुक्षिस्थजनपदविशेषः । यथा, मार्कण्डेये । ५८ । ३० ।“कूर्म्मस्य दक्षिणे कुक्षौ बाह्यपादस्तथापरम् ।काम्बोजाः पह्नवाश्चैव तथैव बडवामुखाः ॥
”)वटिकौषधविशेषः । यथा, --“शुद्धसूतं समं गन्धं मृतताम्राभ्रटङ्गणम् ।सामुद्रञ्च यवक्षारं स्वर्ज्जिसैन्धवनागरम् ॥
अपामार्गस्य च क्षारं पलाशवरुणस्य च ।प्रत्येकं सूततुल्यं स्यादम्लयोगेन मर्द्दयेत् ॥
हस्तिशुण्डीद्रवैश्चाग्नौ मर्द्दयित्वा पुटेल्लघु ॥
माषमात्रः प्रदातव्यो रसोऽयं बडवामुखः ।ग्रहणीं विविधां हन्ति संग्रहग्रहणीं ज्वरम् ॥
इति बडवामुखो रसः ॥
”इति वैद्यकरसेन्द्रसारसंग्रहे ग्रहण्यधिकारे ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
बडवामुख
पु०
 वडवाया मुखं स्थानत्वेनास्त्यस्य अर्श आदि-त्वादच् । समुद्रस्थे कालानले हेमच० ।