ब (ba)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 ब The twenty-third consonant of the Nāgari Alphābet,  corresponding
to the letter B,  and often confounded with the analogous semi-
vowel व or V,  with which some grammarians consider it to be at
all times optionally interchangeable.

 ब m.
  (बः)
	 1. A name of VARUṆA.
	 2. A water jar.
	 3. Ocean. 
	 4. The
vulva.
 E.
  बण् to sound,  &c. aff.
   ड ।

Yates

English

 ब
ba. The 23rd consonant and third
letter of the labial class.

 ब (बः) 1.
m.
  Varuna
 a water-jar.

Spoken Sanskrit

English

 
   ब  ba     third letter of the labial class     
            

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 ब The twenty-third consonant of the Nāgarī Alphabet,  corresponding
to the letter B,  and often confounded with the analogous semivowel ब or
V,  with which some grammarians consider it to be at all times optionally
interchangeable.

 ब
m.
  (-बः)
1 A name of VARUṆA.
2 A water jar.
E.
  बण to sound,  &c. aff.
   ड.

Apte

English

बः [bḥ],  1 N.
  of Varuṇa. 

Water.

A water-jar
 (the meanings of this letter are given in the following verse
 बः पुमान् वरुणे सिन्धौ भगे तोये गते तु वा । गन्धने तन्तुसंताने पुंस्येव वपने स्मृतः ॥ Medinī.

Apte 1890

English

 बः 1 N. of Varuṇa. 
2 Water. 
3 A water-jar
 the meanings of this letter are given in the following verse
 बः पुमान् वरुणे सिंधौ भगे तोये गते तु वा । गंधने तंतुसंताने पुंस्येव वपने स्मृतः ॥. 

Monier Williams Cologne

English

 1. ब the third letter of the labial class (often confounded with व).

 2. ब m.
  =
  वरुन

 सिन्धु

 भग

 गन्धन

 वपन &c.
  ,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 ब 1. ब,  the twenty-third consonant of the
Nāgarī alphabet and the third of the labial class,  often
confounded with the semivowel व्,  with which some
grammarians consider it optionally interchangeable.
—ब-कार,  अस्,  m. the letter or sound ब।

 ब 2. ब,  अस्,  m. a N. of Varuṇa
 water
a water-jar. According to lexicographers ब also =
भग,  गन्धन,  वपन,  &c.

Shabdartha Kaustubha

Kannada

ब
कन्नडार्थः - > ಬಕಾರ
विस्तारः - > ಇದು ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಪವರ್ಗದ ಮೂರನೆಯ ಮತ್ತು ಆಭ್ಯಂತರಸ್ಪೃಷ್ಟಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಓಷ್ಠಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣವರ್ಣ. "कादयो मावसानाः स्पर्शाः । स्पृष्टं प्रयतनं स्पर्शानाम् ।"
ब
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವರುಣ
ब
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಂಭ /ಕಲಶ /ಬಿಂದಿಗೆ
ब
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಫಲ
ब
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಕ್ಷಃ ಸ್ಥಲ /ಎದೆ
ब
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗದೆ
विस्तारः - > "बकारो वरुणः प्रोक्तो कलशे बः फलेऽपि च । वक्षःस्थले च बः प्रोक्तो गदायां समुदाहृतः" - एका०
ब
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಿಂದು
ब
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಕಲ್ಪ
ब
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗುರು
ब
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮದ
ब
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಪತ್ತನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ
ब
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಲಹ /ಜಗಳ
ब
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಕ್ಷ
ब
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗರ್ಭ
ब
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರ್ವ
विस्तारः - > "बः कुम्भे वरुणे बिन्दौ विकल्पे च गुरौ मदे । विभूतिकारे कलहे पक्षे गर्भे च पर्वणि ॥" - नानार्थर०

Indian Epigraphical Glossary

English

 ba (IE 8-1
 CII 3,  etc.)
 an abbreviation of bahula or
of bahula-pakṣa,  i. e. the dark fortnight
 used in connection
with di or ti (see ba-di,  la-ti) and also by itself. Cf. va.

Abhyankara Grammar

English

ब  or बकार the letter ब्,  the vowel अ as also the word कार being added for facility of utterance
 cf. T. Pr. I.17.21,  The letter ब् is some-     times used for व् especially when it stands at the beginning of a word,  for which scholars use the expre- ssion वबयेारभेद:.

एकाक्षरनाममाला

Sanskrit

ब,  वरुण,  पद्म,  कलह,  विगति
बकारो वरुणे पद्मे कलहे विगतौ तथा ।
verse 1.1.1.33
page 0121

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 ब,  बकारः । स च त्रयोविंशव्यञ्जनवर्णः । (पवर्गस्यतृतीयवर्णश्च ।) तस्योच्चारणस्थानं ओष्ठः । इतिव्याकरणम् ॥
 (यदुक्तं सिद्धान्तकौमुद्याम् ।“उपूपध्मानीयानामोष्ठौ ॥
”) तस्य स्वरूपंयथा,  कामधेनुतन्त्रे ।“बकारं शृणु चार्व्वङ्गि ! चतुर्वर्गप्रदायकम् ।शरच्चन्द्रप्रतीकाशं पञ्चदेवमयं सदा ॥
पञ्चप्राणात्मकं वर्णं त्रिबिन्दुसहितं सदा ॥
”(वङ्गीयवर्णमालायामस्य स्वरूपमाह ।)“त्रिकोणरूपिणी रेखा विष्ण्वीशब्रह्मरूपिणी ।मात्रा शक्तिः परा ज्ञेया ध्यानमस्य प्रचक्षते ॥
”अस्य ध्यानं यथा,  --“नीलवर्णां त्रिनयनां नीलाम्बरधरां पराम् ।नागहारोज्ज्वलां देवीं द्विभुजां पद्मलोचनाम् ॥
एवं ध्यात्वा बकारन्तु तन्मन्त्रं दशधा जपेत् ॥
”तत्प्रणाममन्त्रो यथा,  --“त्रिशक्तिसहितं वर्णं विविधामृतलेपितम् ।स्वयं कुण्डलिनीं देवीं सततं प्रणमाम्यहम् ॥
”इति वर्णोद्धारतन्त्रम् ॥
 * ॥
अस्य नामानि यथा,  --“बो वनी भूधरो मार्गो घर्घरी लोचनप्रियः ।प्रचेताः कलसः पक्षी स्थलगण्डः कपर्द्दिनी ॥
पृष्ठवंशो भयामातुः शिखिवाहो युगन्धरः ।मुखबिन्दुर्ब्बली घण्टा योद्धा त्रिलोचनप्रियः ॥
क्लेदिनी तापिनी भूमिसुगणिन्द्रवलिप्रियः ।सुरभिर्म्मुखविष्णुश्च संहारो वसुधाधिपः ॥
षष्ठापुरं चपेटा च मोदको गगनं प्रति ।पूर्व्वाषाढामध्यलिङ्गौ शनिः कुम्भतृतीयकौ ॥
”इति नानातन्त्रशास्त्रम् ॥

 बः,  पुं,
   वरुणः । कुम्भः । इति शब्दरत्नावली ॥
“बः पुमान् वरुणे सिन्धौ भगे तोये गतेऽपि च ।गन्धने तन्तुसन्ताने पुंस्येव वपने स्मृतः ॥
”इति मेदिनी । बे,  १ ॥
 * ॥
तस्य साङ्केतिकनामानि यथा । युगन्धरः १सुरभिः २ मुखविष्णुः ३ संहारः ४ वसुधा-धिपः ५ । इति बीजवर्णाभिधानम् । भूधरः ६दशगण्डः ७ । इति रुद्रयामलोक्तबीजाभिधानम् ॥
अपि च ।“बो वनी भूधरो मार्गो घर्घरी लोचनप्रियः ।प्रचेताः कलसः पक्षी स्थलगण्डः कपर्द्दिनी ॥
पृष्ठवंशो भयामातुः शिखिवाहो युगन्धरः ।मुखबिन्दुर्बली घण्टा योद्धा त्रिलोचनप्रियः ।क्लेदिनी तापिनी भूमिसुगणिन्द्रवलिप्रियः ।सुरभिर्मुखविष्णुश्च संहारो वसुधाधिपः ॥
षष्ठापुरं चपेठा च मोदको गगनं प्रति ।पूर्व्वाषाढामध्यलिङ्गौ शनिः कुम्भतृतीयकौ ॥
”इति तन्त्रान्तरम् ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 ब बकारः पवर्गस्य तृतीयवर्णः कादिषु त्रयोविंशतितमो व्य-ञ्जनवर्णः जिह्वाग्रेण ओष्ठयोः स्पर्शेन उच्चार्य्यत्वात्स्पर्शवर्णः । अस्योच्चारणस्य स्थानमोष्ठौ । उच्चारणे ओष्ठ-जिह्वाग्रेण स्पर्शः आभ्यन्तरप्रयत्नः । वाह्यप्रयत्नाः संवा-रनादघोषाः अल्पप्राणश्च । अस्य वाचकशब्दाः तन्त्रे वर्णा-भिधानोक्ता यथा “बो वनी भूधरो मार्गो घर्घरी लोचन-प्रियः । प्रचेताः कलसः पक्षी स्थलगण्डः कपर्दिनी ।पृष्ठवंशोऽभया मत्तः शिखिवाहो युगन्धरः । मुख-विन्दुर्बली घण्टा योद्धा त्रिलोचनप्रियः । क्लेदिनीतापिनी भूमिः सुगन्धिस्त्रिबलिप्रियः । सुरभिर्मुख-विष्णुश्च संहारो बसुधाधिपः । षष्ठी पुरं चपेटा चमोदका गगनं पतिः । पूर्वाषादा मध्यलिङ्गः शगिः कॢप्ततृतीयकौ” । तस्याधिष्ठातृदेवताध्यानं यथा “नीलवर्णांत्रिनयनां नीलाम्बरधरां पराम । नागहारोज्ज्वलां देवींद्विभुजां पद्मलोचनाम् । एवं ध्यात्वा बकारन्तु तन्मन्त्रंदशधा जपेत्” वर्णोद्धारतन्त्रम् । अस्य ध्येयस्वरूपं यथा“वकारं शृणु चार्वङ्गि । चतुर्वर्गप्रदायकम् । शरच्चन्द्रप्रतीकाशं पञ्चदेवमयं सदा” कामधेनुत० । मातृन्यासे-ऽस्य पृष्ठवंशे न्थस्यता । काव्यादौ प्रथमप्रयोगे पकार-शब्दोक्तं फलम् ।

 ब पु०
  बल--ड । “बः पुमान् १ वरुणे २ सिन्धौ ३ भगे ४ तोये५ गते तु बा । ६ गन्धने ७ तन्तुसन्ताने पुंस्येव ८ वपनेस्मृतः” मेदि० । ९ कुम्भे शब्दर० ।

Burnouf

French

 ब ब 37ᵉ lettre et 3ᵉ labiale de l'alphabet sanscrit.
Elle répond au ब् ou au व् et qqf.  au प् ou à l'फ़् des
langues âryennes. En sanscrit elle est souvent remplacée par व
व।

 ब ब m.
  cruche.
		 Varuṇa.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.