| YouTube Channel

फल् (phal)

 
शब्दसागरः
English
फल् r. 1st cl. (फलति)
1. To produce or bear fruit.
2. To make fruitful,
to fructify.
3. To go. (ञि, आ) ञिफला r. 1st cl. (फलति) To divide, to
cleave or split.
Capeller Eng
English
1 फल् फलति
pp.
 फुल्ल (q.v. ) burst, split (intr. ).
— उद् burst out, rush forth.
C.
 उत्फालयति tear open, open wide
(eyes). प्रति rebound, be reflected. वि & सम् burst or split
asunder. — Cf. उत्फुल्ल, प्रफुल्ल, प्रोत्फुल्ल, समुत्फुल्ल,
संफुल्ल.
2 फल् फलति फल°ते
pp.
 फलित (q.v. ) fruit, bear
fruit, have results or consequences, be fulfilled. — प्रति & वि bear
fruit, ripen, be accomplished.
3 फ॑ल् interj. = फट्.
Apte
English
फल् [phal], I. 1
P.
 (फलति, पफाल, अफालीत्, फलिष्यति, फलित)
To bear fruit, yield or produce fruit
नानाफलैः फलति कल्पलतेव भूमिः
Bh.*
 2.46
परोपकाराय द्रुमाः फलन्तिः Subhāṣ
विधातुर्व्यापारः फलतु च मनोज्ञश्च भवतु
Māl.
 1.16
oft
 en used transitively in this sense
मौर्यस्यैव फलन्ति पश्य विविधश्रेयांसि मन्नीतयः
Mu.*
 2.16 'accomplish or bring about'
Śi.*
 2.89.
To be fruitful, to be successful, to be fulfilled or accomplished, to succeed
कैकेयि कामाः फलिता- स्तवेति
R.*
 13.59
15 78
यदा न फेलुः क्षणदाचराणाम् (मनोरथाः)
Bk.*
 14.113
12.66
नैवाकृतिः फलति नैव कुलं न शीलम्
Bh.*
 2.96, 116.
To result, produce results or consequences
फलितमस्माकं कपटप्रबन्धेन
H.*
 1
फलितं नस्तर्हि भगवतीपादप्रसादेन
Māl.
 6
Ki.*
 18, 25
खलः करोति दुर्वृत्तं नूनं फलति साधुषु
H.*
 3.21 'wicked men commit bad acts, and good men suffer their consequences'.
To become ripe, ripen.
To fall to the lot of, befall.
To be useful. -II. 1
P.
 (फलति, फुल्ल or फुल्त in the first sense, and फलित in other senses)
To burst open, split or cleave asunder, burst, cleave
तस्य मूर्धानमासाद्य पफालासिवरो हि सः
Mb.
To shine back, be reflected
इह नवशुककोमला मणीनां रविकरसंवलिताः फलन्ति भासः
Ki.*
 5.38.
To go.
Apte 1890
English
फल् {vI.v} {c1c} P. (फलति, पफाल, अफालीत्, फलिष्यति, फलित) 1 To bear fruit, yield or produce fruit
नानाफलैः फलति कल्पलतेव भूमिः Bh. 2. 46
परोपकाराय द्रुमाः फलंति Subhāṣ.
विधातुर्व्यापारः फलतु च मनोज्ञश्च भवतु Māl. 1. 16
often used transitively in this sense
मौर्यस्यैव फलंति पश्य विविधश्रेयांसि मन्नीतयः Mu. 2. 16 ‘accomplish or bring about’
Śi. 2. 89.
2 To be fruitful, to be successful, to be fulfilled or accomplished, to succeed
कैकेयि कामाः फलितास्तवेति R. 13. 59
15. 78
यदा न फेलुः क्षणदाचरणां (मनोरथाः) Bk. 14. 113
12. 66
नैवाकृतिः फलति नैव कुलं न शीलं Bh. 2. 96, 116.
3 To result, produce results or consequences
फलितमस्माकं कपटप्रबंधेन H. 1
फलितं नस्तर्हि भगवतीपादप्रसादेन Māl. 6
Ki. 18. 25
खलः करोति दुर्वृत्तं नूनं फलति साधुषु H. 3. 21 ‘wicked men commit bad acts, and good men suffer their consequences’.
4 To become ripe, ripen.
5 To fall to the lot of, befall.
6 To be useful. {vII.v} {c1c} P. (फलति, फुल्ल or फुल्त in the first sense, and फलित in other senses) 1 To burst open, split or cleave asunder, burst, cleave
तस्य मूर्धानमासाद्य पफालासिवरो हि सः Mb.
2 To shine back, be reflected
Ki. 5. 38.
3 To go.
Monier Williams Cologne
English
फल्
cl.
 1.
P.
 (Dhātup. xv, 9) फलति (ep. also Ā. °ते
pf. पफाल,
MBh.
 , 3.
pl.
 फेलुः,
Bhaṭṭ.
cf.
Pāṇ.
 vi, 4, 122
aor.
 अफालीत्
Gr.
fut. फलिष्यति,
MBh.
फलिता
Gr.
 ),
to burst, cleave open or asunder, split (intrans.),
MBh.
R.
&c.
to rebound, be reflected,
Kir.
BhP.
(Dhātup. xv, 23
but rather
Nom.
fr.
 फल below)
to bear or produce fruit, ripen (lit. and fig.), be fruitful, have results or consequences, be fulfilled, result, succeed,
Mn.
MBh.
Kāv.
&c.
to fall to the share of (loc. ),
Hit.
to obtain (fruit or reward),
MBh.
to bring to maturity, fulfil, yield, grant, bestow (with
acc.
 , rarely instr.),
MBh.
Kāv.
&c.
to give out, emit (heat),
Kir.
(Dhātup. xx, 9) to go (cf. √ पल्) :
Caus.
 फालयति
aor.
 अपीफलत्
Gr.
 (cf. फालित) :
Desid.
 पिफलिषति
Gr.
 :
Intens.
 पम्फुल्यते, पम्फुलीति, पम्फुल्ति, ib.
फल् [cf. √ स्फट्, स्फुट्
Germ.
 spalten
Eng.
 split. ]
Monier Williams 1872
English
फल् फल्, cl. 1. P. फलति, पफाल
(3rd pl. फेलुस्), फलिष्यति, अफालीत्,
फलितुम्, to split (intrans.) cleave asunder, burst,
cleave open (intrans.), burst open, burst asunder
(Mahā-bh. Anuśāsana-p. 7472)
to bear fruit, yield
or produce fruit, (सम्पदः फल्, to bring forth
successes as fruit, have a reward)
to be fruitful
to have
results or consequences
to result
to succeed
to be
fruitful in, be fulfilled by (with abl.)
to fall to the
share of any one (with loc.), befall
to be useful
to become ripe, ripen
to produce
to shine back,
be reflected
to go (for पल्): Caus. फालयति, अपी-
फलत्: Desid. पिफलिषति: Intens. पम्फुल्यते,
पम्फुल्ति
[cf. Gr. ἐκ-φλαίν-ω, ἔ-φλαδ-ον, φλα-σ-μό-ς
πα-φλάζ-ω
perhaps ὄφελος, ὀφέλλω: Lat.
fla-re, fla-tu-s, flâ-men, flâ-bru-m, flô-s, flôr-eo,
Flora: Osc. Flusa: Goth. uf-blês-an, bloth, blô-
ma: Old Germ. blâ-an, ‘to blow
’ blus-jan, ‘to
bloom
’ bluot, ‘a blossom
’ blâs, ‘blowing
’ blâsa,
bla-tara, ‘bladder
’ bluot, ‘blood
’ bloz, ‘proud:’
Angl. Sax. blowan, bloma, blostma: Cambro-Brit.
pâl, ‘a spread
’ palad, ‘a shooting or spreading
out
’ paladu, ‘to spread or shoot out.’]
Macdonell
English
फल् 1. PHAL, Ⅰ. P. phala, burst, lie 🞄broken or rent
rebound
be reflected. 🞄ud, spring up
break forth
cs. -phālaya, P. 🞄open wide (the eyes). prati, rebound
be 🞄reflected. vi, burst asunder, be rent.
फल् 2. PHAL, Ⅰ. P. (Ā.) phala, bear or 🞄yield fruit
ripen
produce consequences
🞄be fulfilled
result
obtain fruit or reward
🞄yield (fruit: ac., rarely in. )
fulfil (wishes): 🞄pp. phalita, bearing fruit, fruitful
having 🞄borne fruit
successful
fulfilled (wishes)
fully 🞄matured
following as result
n.
 imps. fruit 🞄has been borne by (in. ). vi, bear fruit.
Benfey
English
फल् फल् (sprung from original
स्पर्, cf. स्फर्, स्फुर्), i. 1, Par.
1. To
burst, MBh. 3, 1654.
2. To disappear
(as if by bursting), MBh. 13, 7472.
3.
To produce, Hit. ii. d. 132.
4. To
bear fruit, figuratively, Man. 1, 84
to
fall to one's share, Hit. 54, 18
to be-
fall, Hit. iii. d. 21 (साधुषु, the good
ones).
5. To be fruitful, Bhartṛ. 2,
38.
6. To be useful, 2, 98.
7. Im-
personal pass. फलितम् (supply अस्ति),
Fruit is borne, produced, Hit. 21, 13.
8. † To go. Ptcple. of the pf. pass.
I. फलित (or फल + इत),
1. Fruitful,
bearing fruit, Hit. 47, 3, M.M.
2. Suc-
cessful, Daśak. in Chr. 196, 1.
II.
फुल्ल (instead of फल् + न),
1. Blown,
expanded as a flower, Ṛt. 6, 6
Pañc.
i. d. 152.
2. Opened (as the eyes, with
pleasure), smiling. -- With the prep.
उद् उद्, उत्फुल्ल,
1. Blown, as a flower,
Kir. 5, 39.
2. Expanded (as the eyes,
with fear), Rām. 3, 50, 15
(with
surprise, with joy), Hit. 51, 10, M.M.
Indr. 2, 26. Caus. फालय, To open,
MBh. 1, 5977. -- With प्रोद् प्र-उद्,
प्रोत्फुल्ल, Blown, as a flower, Ṛt. 6,
34. -- With प्र प्र, प्रफुल्ल,
1. Blown,
as a flower, Ṛt. 6, 1.
2. Smiling.
3.
Shining.
4. Glad. -- With प्रति प्रति,
To bound against, to be reflected, Śiś.
9, 37. प्रतिफलित,
1. Reflected.
2.
Requited. -- Cf. probably ὄϕελος, ὀϕέλλω
Lat. flos
A.S. blowan
Goth.
bloma
A.S. bloma, blostma.
Hindi
Hindi
फल
Apte Hindi
Hindi
फल्
"भ्वा*पर*, " - -
"फल आना, फल पैदा करना ‘निष्पन्न या घटित करना’"
फल्
"भ्वा*पर*, " - -
"परिणामयुक्त होना, सफल होना, पूरा होना, निष्पन्न होना, कामयाब होना"
फल्
"भ्वा*पर*, " - -
"फल निकलना, परिणाम या नतीजा पैदा करना, ‘दुष्ट व्यक्ति बुरे कार्य करते हैं और भले पुरुषों को उनका परिणाम भुगतना पड़ता है"
फल्
"भ्वा*पर*, " - -
"पक्का होना, पक जाना"
फल्
"भ्वा*पर*, " - -
"बलपूर्वक तोड़ना, खंड-खंड करना, फट जाना, दरार पड़ना"
फल्
"भ्वा*पर*, " - -
"प्रतिफलित होना, अक्स पड़ना"
फल्
"भ्वा*पर*, " - -
जाना
L R Vaidya
English
Pal {% (I) vt. 1P (pp. फुल्त, फुल्ल or फलित in the first sense, only फलित in the second.) %} 1. To burst open, to split, to cleave asunder
2. to go.
Pal {% (II) vi. 1P (pp. फलित) %} 1. To bear fruit, नानाफलैः फलति कल्पलतेव भूमिः Bhartr.ii.40, कल्पद्रुमा योगबलेन फेलुः Bt.iii.42
2. to be useful, to be successful, to succeed, to be fruitful in, e.g. फलत्यवल्गु ध्रुवमेव राजन् Bt.xii.66, or नैवाकृतिः फलति नैव कुलं न शीलम्
3. to result, to have results or consequences, e.g. फलितं तावदस्माकं कपटप्रबंधेन, or एवं च सूत्रं न कार्यमिति फलितम्.
Bopp
Latin
1. फल् 1. P. findi, dirumpi, dissilire. R. Schl. II. 61. 9.:
हृदयम् मे…फलती ऽदं सहस्रधा
64. 21.: फ-
लेन् मूर्द्धाच ते राजन् सद्यः शतसहस्रधा
DEV. 3. 7.:
तस्याः खड्गो भुजम् प्राप्य पफाल. -- Part. pass. फुल्ल
(PAN. VIII. 2. 55.) per assimil. e फल्न, attenuato अ
in उ, cf. फुल्ल्.
c. उत् उत्फुल्ल expansus, late apertus
e. c. उत्फुल्ललो-
चन. IN. 2. 26. BR. 3. 21. -- Caus. distendere, diducere,
late aperire, e. c. oculos. H. 3. 16.: उत्फाल्य विपुले
नेत्रे.
c. प्र फुल्ल floridus. MAH. 5. 436.: पद्मानि प्रफुल्लानि.
V. पुल्ल्.
2. फल् 1. P. proferre, producere fructum, fructum edere.
HIT. 70. 20.: फलन्त्य् अमृतसेके ऽपि न पथ्या-
नि विषद्रुमाः. TROP. MAN. 4. 172.: ना ऽधर्मश् चरितो
लोके सद्यः फलति गौर् इव
MAH. 1. 3275.: अध्याप-
यिष्यामि तु यन् तस्य विद्या फलिष्यति
HIT. 58.
18.: विरुद्धन् ते फलिष्यति. -- Pass. imps. HIT. 21.
13.: फलितन् तावद् अस्माकङ् कपटप्रबन्धेन.
(Cambro-brit. pâl «a spread», palad «a spreading or
shooting out», paladu «to spread or shoot out».)
Lanman
English
√phal (phálati
paphā́la
phalitá
phullá [958]). burst, split, intrans. [prob.
for *spal, of which √sphaṭ (i. e. *sphalt),
‘split, break, ’ is an extension: cf. Ger.
spalten, Eng. split.]
+ ud, burst out or open
utphulla [958],
expanded, wide open.
Kridanta Forms
Sanskrit
फल् (ञिफ꣡लाँ꣡ विशरणे - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = फलनम्
अनीयर् = फलनीयः - फलनीया
ण्वुल् = फालकः - फालिका
तुमुँन् = फलितुम्
तव्य = फलितव्यः - फलितव्या
तृच् = फलिता - फलित्री
क्त्वा = फलित्वा
ल्यप् = प्रफल्य
क्तवतुँ = फुल्लवान् / फलितवान् - फुल्लवती / फलितवती
क्त = फुल्लः / फलितः - फुल्ला / फलिता
शतृँ = फलन् - फलन्ती
फल् (फ꣡लँ꣡ निष्पत्तौ - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = फलनम्
अनीयर् = फलनीयः - फलनीया
ण्वुल् = फालकः - फालिका
तुमुँन् = फलितुम्
तव्य = फलितव्यः - फलितव्या
तृच् = फलिता - फलित्री
क्त्वा = फलित्वा
ल्यप् = प्रफल्य
क्तवतुँ = फलितवान् - फलितवती
क्त = फलितः - फलिता
शतृँ = फलन् - फलन्ती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 फल्
मूलधातुः:
 फल
धात्वर्थः:
 निष्पत्तौ
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 फलति
धातुः:
 फल्
मूलधातुः:
 ञिफला
धात्वर्थः:
 विशरणे
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 फलति
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
1. फल् , फलित zurückstrahlend, Dharmaśarm. 9, 12. — Mit °नि die Augen aufreißen, Śuk. t. o. Einl. [p. 8, 24]
bemerken? ibid. 55 [p. 61, 2].
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 फल्
verb
वनस्पतीनां निष्पत्त्यनुकूलः व्यापारः।
"एषः वृक्षः शीतकाले फलति।"
Tamil
Tamil
ப2ல் : பழம் தர, பழம் உண்டாக, விளைவு தர, பழுக்க.
Capeller
German
1. फल्, फलति bersten, platzen. उद् aufspringen,
hervorbrechen (vgl. उफुल्ल).
प्रोद् s. प्रोफुल्ल.
2. फल्, फलति (°ते) Früchte bringen,
reifen, sich ergeben, eintreffen. p. p.
फलित Früchte tragend o. getragen
habend, in Erfüllung gegangen
n.
impers. वि = Simpl.
3. फ॑ल् Interj. = फट्.
Grassman
German
(√phal), bersten, platzen [siehe 1. phal bei BR.]. ursprünglich wol spal, woraus das althochd spal-t-an durch Erweiterung entstanden ist Es liegt zu Grunde in phála und phā́la.
Burnouf
French
*फल् फल्। फलामि 1
p. पफाल
pp.
फुल्ल। Se fendre, s'entrouvrir: शतधा अस्य फलेन्
मूर्धा sa tête se briserait en cent morceaux
हृदयम् मे
फलति mon cœur se brise.
-- फलामि 1
pp. फलित
porter des fruits
au fig. अधर्मस् फलति l'iniquité porte ses
fruits.
Stchoupak
French
फल्-
1 {%phalati
paphāla
phālayati
1 phalita- %} -- éclater, se
fendre
réfléchir (image, lumière)
émettre (chaleur).