फल (phala)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 फल n.
  (-लं)
	 1. The fruit of any plant,  fruit in general.
	 2. Fruit,  (meta-
phorically, ) result,  produce,  consequence.
	 3. Prosperity,  flourish-
ing,  thriving.
	 4. Gain,  profit,  acquisition. 
	 5. Recompense,  reward.
6. A shield.
	 7. The blade of a sword or knife,  the head of an ar-
row,  &c.
	 8. A sort of fragrant berry and drug commonly Kākoli.
9. A nutmeg.
	 10. The three myrobalans collectively.
	 11. The men-
strual discharge.
	 12. Gift,  giving.
	 13. A ploughshare.
	 14. The
quotient of a sum,  (in arithmetic.)
	 15. The area of a circle,  &c.
16. An equation. 
	 17. (In astronomy, ) The anomalistic equation of
a planet.
	 f.
  (-ली) A medicinal plant,  commonly Priangu.
	 m.
  (-लः)
A plant,  (Echites anti-dysenterica,  Rox.:) see कुटज.
 E.
  फल् to bear
or produce fruit,  aff.
   अच् ।

Capeller Eng

English

 फ॑ल n.
  (adj.  —° f.
  आ & ई) fruit,  esp.
    of a tree, 
kernel,  testicle
 fruit i.e.
  result,  profit,  gain,  reward or punishment, 
compensation,  interest on capital
 tablet,  board,  blade,  point of an
arrow.  f.
  आ & ई names of plants. 

Yates

English

 फल फलति 1.
a. To produce or bear
fruit,  to fructify
 to go. (ञि,  आ)
to divide
 split.

 फल (लं) 1.
n.
  Fruit
 prosperity
gain
 a shield
 a blade
 a ber-
ry
 nutmeg
 menses
 a gift
plough-share
 quotient
 area of
a circle
 equation. 
m.
  f.
  A plant
(Echites antidysenterica).

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

फल 	-	 phala 	-	 n.
  	-	 reward
फल 	-	 phala 	-	 n.
  	-	 product
फल 	-	 phala 	-	 n.
  	-	 fruit
फल 	-	 phala 	-	 m.
  	-	  coral swirl  [  Wrightia antidysenterica - Bot. ]
फल 	-	 phala 	-	 n.
  	-	  vane
फल 	-	 phala 	-	 n.
  	-	  retribution  [ good or bad ]
फल 	-	 phala 	-	 n.
  	-	  point of an arrow
फल 	-	 phala 	-	 n.
  	-	  area or superficial contents of a figure
फल 	-	 phala 	-	 n.
  	-	  enjoyment
फल 	-	 phala 	-	 n.
  	-	  third term in a rule of three sum
फल 	-	 phala 	-	 n.
  	-	  booty
फल 	-	 phala 	-	 n.
  	-	  kernel or seed of a fruit
फल 	-	 phala 	-	 n.
  	-	  blade  [ of an electric fan ]
फल 	-	 phala 	-	 n.
  	-	  gain or loss
फल 	-	 phala 	-	 n.
  	-	  result
फल 	-	 phala 	-	 n.
  	-	  point or spot on a die
फल 	-	 phala 	-	 n.
  	-	  corrective equation
फल 	-	 phala 	-	 n.
  	-	  compensation
फल 	-	 phala 	-	 n.
  	-	  donation
फल 	-	 phala 	-	 n.
  	-	  profit

फल 	-	  phala 	-	 n.
  	-	 gaming board
फलक 	-	  phalaka 	-	 n.
  	-	  gaming-board

 
   फल  phala n.
   vane

 
   फल  phala n.
   vane

Wilson

English

 फल r. 1st cl. (फलति)
1 To produce or bear fruit.
2 To make fruitful,  to fructify.
3 To go. (ञि,  आ
) ञिफला r. 1st cl. (फलति) To divide,  to
cleave or split.

 फल
n.
  (-लं)
1 The fruit of any plant,  fruit in general.
2 Fruit (metaphorically),  result,  produce,  consequence.
3 Prosperity,  flourishing,  thriving.
4 Gain,  profit,  acquisition. 
5 Recompense,  reward.
6 A shield.
7 The blade of a sword or knife,  the head of an arrow,  &c.
8 A sort of fragrant berry and drug,  commonly Kakoli.
9 A nutmeg.
10 The three myrobalans collectively.
11 The menstrual discharge.
12 Gift,  giving.
13 A ploughshare.
14 The quotient of a sum,  (in arithmetic.)
15 The area of a circle,  &c.
16 An equation. 
17 (In astronomy, )
 The anomalistic equation of a planet.
f.
 
(-ली) A medicinal plant,  commonly Priyangu.
m.
  (-लः) A plant, 
(Echites antidysenterica,  Rox.:) see कुटज.
E.
  फल to bear or produce fruit,  aff.
   अच्.

Apte

English

फलम् [phalam],  [फल्-अच्]

Fruit (fig.  also) as of a tree
 उदेति पूर्वं कुसुमं ततः फलम् Ś.*
  7.3
 R.*
  4.43
1.49.

Crop,  produce
 कृषिफलम् Me.*
  16.

A result,  fruit,  consequence,  effect
 अत्युत्कटैः पापपुण्यैरिहैव फलमश्नुते H.*
  1.8
 फलेन ज्ञास्यसि Pt.*
  1
 न नवः प्रभुराफलोदयात् स्थिरकर्मा विरराम कर्मणः R.*
  8.22
1.33
 अनिष्टमिष्टं मिश्रं च त्रिविधं कर्मणः फलम् Bg.*
  18.12.

(Hence) Reward,  recompense,  meed,  retribution (good or bad)
 फलमस्योपहासस्य सद्यः प्राप्स्यसि पश्य माम् R.*
  12.37.

A deed,  act (opp.  words)
 ब्रुवते हि फलेन साधवो न तु कण्ठेन निजोपयोगिताम् N.*
  2.48 'good men prove their usefulness by deeds,  not by words'.

Aim,  object,  purpose
 परेङ्गितज्ञानफला हि बुद्धयः Pt.*
  1.43
 किमपेक्ष्य फलम् Ki.*
  2.21,  'with what object in view
 Me.*
  56.

Use,  good,  profit,  advantage
 जगता वा विफलेन किं फलम् Bv.*
  2.61.

Profit or interest on capital.

Progeny,  offspring
 तस्यापनोदाय फलप्रवृत्तावुपस्थितायामपि निर्व्यपेक्षः (त्यक्षामि) R.*
  14.39.

A kernel (of a fruit).

A tablet or board (शारिफल).

A blade (of a sword).

The point or head of an arrow,  dart &c.
 
 barb
 आरामुखं क्षुरप्रं च गोपुच्छं चार्धचन्द्रकम् । सूचीमुखं च भल्लं च वत्सदन्तं द्विभल्लकम् ॥ कर्णिकं काकतुण्डं च तथान्यान्यप्यनेकशः । फलानि देशभेदेन भवन्ति बहुरूपतः ॥ Dhanur.64-5
 फलयोगमवाप्य सायकानाम् Ms.*
  7.1
 Ki.*
  14.52.

A shield.

A testicle
 अकर्तव्यमिदं यस्माद् विफलस्त्वं भविष्यसि Rām.*
  1.48.27.

A gift.

The result of a calculation (in Math.
 )

Product or quotient.

Menstrual discharge.

Nutmeg.

A ploughshare.

Loss,  disadvantage.

The second (or third) term in a rule-of-three sum. 

Correlative equation. 

The area of a figure.

The three myrobalans (त्रिफला).

A point on a die.

Benefit,  enjoyment
 ईश्वरा भूरिदानेन यल्लभन्ते फलं किल Pt.*
  2.72.

Compensation
 यावत् सस्यं विनश्येत् तु तावत् स्यात् क्षेत्रिणः फलम् Y.*
  2.161.

A counterpart (प्रतिबिम्ब)
 तन्मायाफलरूपेण केवलं निर्विकल्पितम् Bhāg.*
  11.24.3.

Shoulder-blade
 तस्यां स फलके खड्गं निजघान ततो$ङ्गदः Rām.*
  6.76.1. Comp.
   -अदनः =
  फलाशनः q. v. 
 a parrot. -अधिकारः a claim for wages. -अध्यक्षः Mimusops Kauki (Mār. खिरणी). -अनुबन्धः succession or sequence of fruits or results. -अनुमेय a.
  to be inferred from the results or consequences
 फलानुमेयाः प्रारम्भाः संस्काराः प्राक्तना इव R.*
  1.2.

अनुसरणम् rate of profits.

following or reaping consequences. -अन्तः a bamboo. -अन्वेषिन् a.
  seeking for reward or recompense (of actions). -अपूर्वम् The mystic power which produces the consequences of a sacrificial act. -अपेक्षा expectation of the fruits or consequences (of acts),  regard to results. -अपेत a.
  useless,  unfertile,  unproductive. -अम्लः a kind of sorrel. (-म्लम्) tamarind.  ˚पञ्चकम् the five sour fruits
 bergumot (जम्बीर),  orange (नारिङ्ग),  sorrel (आम्लवेतस),  tamarind (चिञ्चा) and a citron (मातुलुङ्ग,  Mar.
  महाळुंग). -अशनः a parrot. -अस्थिn.  a cocoa-nut. -आकाङ्क्षा expectation of (good) results
 see फलापेक्षा.

आगमः production of fruits,  load of fruits
 भवन्ति नम्रास्तरवः फलागमैः Ś.*
  5.12.

the fruit season,  autumn.  -आढ्य a.
  full of or abounding in fruits. (-ढ्या) a kind of plantain.  -आरामः a fruitgarden,  orchard. -आसक्त a.
 

fond of fuits.

attached to fruits,  fond of getting fruit (of actions done).-आसवः a decoction of fruit. -आहारः feeding or living on fruits,  fruit-meal. -इन्द्रः a species of Jambū (Rājajambū). -उच्चयः a collection of fruits.

उत्तमा a kind of grapes (having no stones).

=
  त्रिफला.-उत्पत्तिः f.
 

profit,  gain.  (-त्तिः) the mango tree (sometimes written फलोत्पति in this sense). -उत्प्रेक्षा a kind of comparison. 

उदयः appearance of fruit,  production of results or consequences,  attainment of success or desired object
 आफलोदयकर्मणाम् R.*
  1.5
8.22.

profit,  gain. 

retribution,  punishment.

happiness,  joy.

heaven.  -उद्गमः appearance of fruits
 भवन्ति नम्रास्तरवः फलोद्गमैः Ś.*
  5.12 (v. l. ).-उद्देशः regard to results
 see फलापेक्षा. -उन्मुख a.
  about to give fruit. -उपगम a.
  bearing fruit. -उपजीविन् a.
  living by cultivating or selling fruits.

उपभोगः enjoyment of fruit.

partaking of reward. -उपेतa.  yielding fruit,  fruitful,  fortile. -काम a.
  one who is desirous of fruit
 धर्मवाणिजका मूढा फलकामा नराधमाः । अर्चयन्ति जगन्नाथं ते कामं नाप्नुवन्त्युत ॥ (मल. त. Śabda.  ch.)-कामना desire of fruits or consequences. -कालः fruitseason.  -केसरः the cocoanut tree. -कोशः,  -षः,  कोशकः the scrotum (covering of the testicles). -खण्डनम् frustration of fruits or results,  disappointment. -खेला a quail. -ग्रन्थः (in astrol.
 ) a work describing the effects of celestial phenomena on the destiny of men
 Bṛi. S.-ग्रहः deriving benefit or advantage. -ग्रही,  -ग्राहिन् a.
  (also फलेग्रहि and फलेग्राहिन्) fruitful,  yielding or bearing fruit in season
 श्लाध्यतां कुलमुपैति पैतृकं स्यान्मनोरथतरुः फलेग्रहिः Kir. K.*
  3.6
 Māl.
 9.39
 भूष्णुरात्मा फलेग्रहिः Ait. Br. (शुनःशेप legend)
 फलेग्रहीन् हंसि वनस्पतीनाम् Bk.
 द्वितीयो ह्यवकेशी स्यात् प्रथमस्तु फलेग्रहिः Śiva.  B.16.27. (m.  ) a fruit-tree. -ग्रहिष्णु a.
  fruitful. -चोरकः a kind of perfume (Mar.  चोरओवा). -छदनम a house built of wooden boards. -तन्त्र a.
  aiming only at one's advantage. -त्रयम्,  -त्रिकम् the three myrobalans (त्रिफला). -द,  -दातृ,  -प्रद a.
 

productive,  fruitful,  bearing fruit
 फलदानां तु वृक्षाणां छेदने जप्यमृक्शतम् Ms.*
  11.142
 गते$पि वयसि ग्राह्या विद्या सर्वात्मना बुधैः । ...... अन्यत्र फलदा भवेत् ॥ Subhāṣ.

bringing in gain or profit.

giving a reward,  rewarding. (-दः) a tree. -धर्मन् a.
  ripening soon and then falling on the ground,  perishing
 फेनधर्मा महाराज फलधर्मा तथैव च। निमेषादपि कौन्तेय यस्यायुरपचीयते Mb.
 *  3.35.2-3. -निर्वृत्ति f.
  final consequence or reward.-निवृत्तिः f.
  cessation of consequences. -निष्पत्तिः f.
 

attainment of reward.-परिणतिः f.
 ,  -परिणामः,  -पाकः (-फलेपाकः also)

the ripening of fruit.

the fulness of cousequences.-पाकः Carissa Carandas (Mar.  करवंद). -पाकान्ता,  -पाकावसाना an annual plant
 ओषध्यः फलपाकान्ताः Ak.-पातनम् knocking down or gathering fruit. -पादपः a fruit-tree. -पूरः,  -पूरकः the common citron tree
 एतस्मिन् फलपूरबीजनिकरभ्रान्त्या नितान्तारुणे संप्राप्तेषु शुकेषु पञ्जरशुका निर्गन्तुमुद्युञ्जते । Rām.  Ch.7.86. -प्रजननम् the production of fruit.

प्रदानम् the giving of fruits.

a ceremony at weddings. -प्राप्तिः f.
  attainment of the desired fruit of object.

प्रिया the Priyaṅgu plant.

a species of crow. -प्रेप्सु a.
  desirous of attaining results. -बन्धिन् a.
  forming or developing fruit. -भागः a share in any product or profit. -भागिन्,  -भाज् a.
  partaking of a reward or profit
 दातॄन् प्रतिग्रहीतॄ प्रतिग्रहीतॄश्च कुरुते फल- भागिनः Ms.*
  3.143. -भावना The acquisition of a result
 success
 सुपर्वणां हि स्फुटभावना या सा पूर्वरूपं फलभावनायाः N.*
  14. 7. -भुज् m.
  a monkey
 P.
  R. -भूमन् m.
  greater fruit
 क्रतुवच्चानुमानेनाभ्यासे फलभूमा स्यात् MS.*  11.1.29. -भूयस्त्वम् (see फलभूमन् above)
 यथा कर्मसु सौर्यादिषु फलं कर्मणा क्रियत इति कर्माभ्यासे फलभूयस्त्वमेवमिहापि ŚB. on MS.*  11.1.29.-भूमिः f.
  a place where one receives the reward or recompense of his deeds (i. e.  heaven or hell).-भृत् a.
  bearing fruit,  fruitful.

भोगः enjoyment of consequences.

usufruct. -मत्स्या the aloe plant.-मुख्या a species of plant (अजमोदा). -मूलम् fruits and roots
 फलमूलाशिनौ दान्तौ Rāmarakṣā 18.

योगः the attainment of fruit or the desired object
 Mu.*
  7.1.

wages,  remuneration. 

a stage in the performance of a drama
 सावस्था फलयोगः स्यात् यः समग्रफलागमः S. D. -राजन् m.
  a water-melon.  -राशिः m.
  the 3rd term in the rule of three. -वन्ध्यः a tree barren of fruit. -वर्णिका jelly (?)
 Gaṇeśa P.*
  2.149. -वर्तिः f.
  a coarse wick of cloth besmeared with some laxative and inserted into the anus for discharging the bowels,  suppository. -वर्तुलम् a watermelon.  -वल्ली a series of quotients. -विक्रयिन् a.
  a fruit-seller. -वृक्षः a fruit-tree. -वृक्षकः the bread-fruit tree. -शाडवः the pomegranate tree. -शालिन् a.
 

bearing fruit,  fruitful.

sharing in the consequences. -शैशिरः the Badara tree.-श्रेष्ठः the mango tree. -संस्थ a.
  bearing fruit. -संपद्f. 

abundance of fruit.

success.

prosperity.-साधनम् a means of effecting any desired object,  realization of an object -सिद्धिः f.
 

reaping fruit,  attainment or realization of the desired object.

a prosperous result. -स्थानम् the stage in which results are enjoyed
 Buddh. -स्थापनम् the sacrament called सीमन्तोन्नयन
 फलस्थापनात् मातापितृजं पाप्मानमपोहति Hārīta.  -स्नेहः a walnut tree. -हारी an epithet of Kālī or Durgā-हानिः loss of profit -हीन a.
  yielding no fruit or profit. -हेतु a.
  acting with a view to results.

Apte 1890

English

 फलं [फल्-अच्] 1 Fruit (fig. also) as of a tree
 उदेति पूर्वं कुसुमं ततः फलं Ś. 7. 30
 R. 4. 33
 1. 49. 
2 Crop,  produce
 कृषिफलं Me. 16. 
3 A result,  fruit,  consequence,  effect
 अत्युत्कटैः पापपुण्यैरिहैव फलमश्नुते H. 1. 83
 फलेन ज्ञास्यसि Pt. 1
 न नवः प्रभुराफलोदयात् स्थिरकर्मा विरराम कर्मणः R. 8. 22
 1. 33. 
4 (Hence) Reward,  recompense,  meed,  retribution (good or bad)
 फलमस्योपहासस्य सद्यः प्राप्स्यसि पश्य मां R. 12. 37. 
5 A deed,  an act (opp. words)
 ब्रुवते हि फलेन साधवो न तु कंठेन निजोपयोगितां N. 2. 48 ‘good men prove their usefulness by deeds,  not by words’. 
6 Aim,  object,  purpose
 परेंगितज्ञानफला हि बुद्धयः Pt. 1. 43
 किमपेक्ष्य फलं Ki. 2. 21 ‘with what object in view’
 Me. 54. 
7 Use,  good,  profit,  advantage
 जगता वा विफलेन किं फलं Bv. 2. 61. 
8 Profit or interest on capital. 
9 Progeny,  offspring
 R. 14. 39. 
10 A kernel (of a fruit). 
11 A tablet or board (शारिफल). 
12 A blade (of a sword). 
13 The point or head of an arrow,  dart &c.
 barb
 Mu. 7. 10. 
14 A shield. 
15 A testicle. 
16 A gift. 
17 The result of a calculation (in Math.). 
18 Product or quotient. 
19 Menstrual discharge. 
20 Nutmeg. 
21 A ploughshare. 
22 Loss,  disadvantage. 
23 The second term in a rule-of-three sum. 
24 Correlative equation. 
25 The area of a figure. 
26 The three myrobalans (त्रिफला). 
27 A point on a die. 
Comp. 
अदनः = फलाशन q. v. 
अनुबंधः succession or sequence of fruits or results. 
अनुमेय a. to be inferred from the results or consequences
 फलानुमेयाः प्रारंभाः संस्काराः प्राक्तना इव R. 1. 20. 
अनुसरणं {1} rate of profits. {2} following or reaping consequences. 
अंतः a bamboo. 
अन्वेषिन् a. seeking for reward or recompense (of actions). 
अपेक्षा expectation of the fruits or consequences (of acts),  regard to results. 
अपेत a. useless,  unfertile,  unproductive. 
अम्लः a kind of sorrel. (
म्लं) tamarind. 
अशनः a parrot. 
अस्थि n. a cocoa-nut. 
आकांक्षा expectation of (good) results
 see फलापेक्षा. 
आगमः {1} production of fruits,  load of fruits
 भवंति नम्रास्तरवः फलागमैः Ś. 5. 12. {2} the fruit season,  autumn. 
आढ्य a. full of or abounding in fruits. (
ढ्या) a kind of plantain. 
आरामः a fruit-garden,  orchard. 
आसक्त a. {1} fond of fruits. {2} attached to fruits,  fond of getting fruit (of actions done). 
आहारः feeding or living on fruits,  fruit-meal. 
उच्चयः a collection of fruits. 
उत्तमा {1} a kind of grapes (having no stones). {2} = त्रिफला. 
उत्पत्तिः f. {1} production of fruit. {2} profit,  gain. (
त्तिः) the mango tree (sometimes written फलोत्पति in this sense). 
उदयः {1} appearance of fruit,  production of results or consequences,  attainment of success or desired object
 आफलोदयकर्मणां R. 1. 5
 8. 22. {2} profit,  gain. {3} retribution,  punishment. {4} happiness,  joy. {5} heaven. 
उद्गमः appearance of fruits
 Ś. 5. 12 (v. l.). 
उद्देशः regard to results
 see फलापेक्षा. 
उपजीविन् a. living by cultivating or selling fruits. 
उपेत a. yielding fruit,  fruitful,  fertile. 
कामना desire of fruits or consequences. 
कालः fruit-season. 
केसरः the cocoanut tree. 
कोशः 
षः,  
कोशकः the scrotum (covering of the testicles). 
खंडनं frustration of fruits or results,  disappointment. 
ग्रहः deriving benefit or advantage. 
ग्रहि,  ग्राहिन् a. (also फलेग्रहि and फलेग्राहिन्) fruitful,  yielding or bearing fruit in season
 श्लाध्यतां कुलमुपैति पैतृकं स्यान्मनोरथतरुः फलेग्रहिः Kīr. K. 3. 60
 Māl. 9. 39. (
m.) a fruit-tree. 
ग्रहिष्णु a. fruitful. 
छदनं a house built of wooden boards. 
त्रयं,  
त्रिकं the three myrobalans (त्रिफला). 
द,  
दातृ,  
प्रद a. {1} productive,  fruitful,  bearing fruit
 Ms. 11. 143. {2} bringing in gain or profit. {3} giving a reward,  rewarding. (
दः) a tree. 
निर्वृत्ति f. final consequence or reward. 
निवृत्तिः f. cessation of consequences. 
निष्पत्तिः f. production of fruit. 
परिणतिः f. 
परिणामः,  
पाकः (फलेपाकः also) {1} the ripening of fruit. {2} the fulness of consequences. 
पाकांता,  
पाकावसाना an annual plant. 
पातनं knocking down or gathering fruit. 
पादपः a fruit-tree. 
पूरः,  
पूरकः the common citron tree. 
प्रदानं {1} the giving of fruits. {2} a ceremony at weddings. 
प्राप्तिः f. attainment of the desired fruit or object. 
प्रिया the Priyaṅgu plant. 
वंध्यः a tree barren of fruit. 
बंधिन् a. forming or developing fruit. 
भागः a share in any product or profit. 
भागिन् 
भाज् a. partaking of a reward or profit. 
भूमिः f. a place where one receives the reward or recompense of his deeds (i. e. heaven or hell). 
भृत् a. bearing fruit,  fruitful. 
भोगः {1} enjoyment of consequences. {2} usufruct. 
मत्स्या the aloe plant. 
योगः {1} the attainment of fruit or the desired object,  Mu. 7. 10. {2} wages,  remuneration. 
राजन् m. a water-melon. 
वर्तुलं a watermelon. 
विक्रयिन् a. a fruit-seller. 
वृक्षः a fruit-tree. 
वृक्षकः the bread-fruit tree. 
शाडवः the pomegranate tree. 
शालिन् a. {1} bearing fruit,  fruitful. {2} sharing in the consequences. 
शैशिरः the Badara tree. 
श्रेष्ठः the mango tree. 
संस्थ a. bearing fruit. 
संपद् f. {1} abundance of fruit. {2} success. 
साधनं a means of effecting any desired object,  realization of an object. 
सिद्धिः f. {1} reaping fruit,  attainment or realization of the desired object. {2} a prosperous result. 
स्नेहः a walnut tree. 
हारी an epithet of Kālī or Durgā. 
हीन a. yielding no fruit or profit. 
हेतु a. acting with a view to results. 

Monier Williams Cologne

English

 फ॑ल n.
  (ifc.  f(आ or ई). ) fruit (esp.   of trees),  RV.
   &c.
   &c.
  

 the kernel or seed of a fruit,  Amar.
 

 a nutmeg,  Suśr.
 

 the 3 myrobalans (=  त्रि-फला,  q.v.),  L.
 

 the menstrual discharge,  L.
  (cf.   पुष्प)

 fruit (met.),  consequence,  effect,  result,  retribution (good or bad),  gain or loss,  reward or punishment,  advantage or disadvantage,  KātyŚr.
  
 MBh.
  
 Kāv.
  &c.

 benefit,  enjoyment,  Pañcat.
  ii,  70

 compensation,  Yājñ.
  ii,  161

 (in rhet.) the issue or end of an action,  Daś.
 
 Sāh.

 (in math.) the result of a calculation,  product or quotient &c.
  ,  Sūryas.
 

 corrective equation,  ib.
 Gol.
 

 area or superficial contents of a figure,  Āryabh.
 

 interest on capital,  ib.

 the third term in a rule of three sum,  ib.,  Sch.

 a gift,  donation,  L.
 
 a gaming board,  MBh.

 फल [cf.   Goth.
  spilda
 Icel.
  spjald]

 a blade (of a sword or knife),  MBh.
  
 R.
 
 Kum.

 the point of an arrow,  Kauś.
 

 a shield,  L.
 

 a ploughshare (=  फाल),  L.
 

 a point or spot on a die,  MBh.
   iv,  24

 फ॑ल m.
  Wrightia Antidysenterica,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 फल,  अम्,  n. a fruit,  fruit (especially that of a
tree)
 produce,  crop
 a kernel,  (दाडिम-फ्°,  the
kernel of a pomegranate)
 fruit metaphorically, 
offspring,  progeny,  a child (Raghu-v. XIV. 39)
 a
result,  consequence,  effect [cf. निष्-फ्°,  पुण्य-फ्°, 
पुरः-फ्°]
 profit,  gain,  interest on capital,  ad-
vantage,  benefit,  utility
 recompense,  reward,  prize, 
meed,  retribution (good or bad)
 detriment,  loss, 
disadvantage
 (in mathematics) the result of a cal-
culation,  product or quotient,  result (in trigonome-
try)
 second term in a rule of three sum
 corrective
equation
 area or superficial contents of a figure
a nutmeg
 the three myrobalans (= त्रि-फला)
 a
testicle
 a blade (of a sword or knife,  cf. खड्ग-
फ्°)
 a tablet,  board [cf. शारि-फ्°]
 a shield
 the
point of an arrow,  head of a dart or spear
 a point
or spot on a die
 a ploughshare (= फाल)
 the
menstrual discharge [cf. नव-फलिका,  पुष्प]
a gift,  giving
 (अस्),  m. the plant Wrightia Antidy-
senterica,  = कुटज
 (आ),  f. a species of shrub,  =
झिञ्झिरिष्टा
 (ई),  f. a species of fragrant plant
(= फलिनी,  प्रियङ्गु)
 a kind of fish (= फलि)।
—फल-कक्ष,  अस्,  m.,  N. of a Yakṣa.
—फल-
कण्टका,  f. the plant Asclepias Echinata.
—फल-
कामना,  f. desire of a result or consequence.
—फल-काल,  अस्,  m. the time of fruits,  fruit
season.
—फल-कृष्ण,  अस्,  m. Carissa Carandas
or Flacourtia Cataphracta (= कृष्ण-पाक-फल)।
—फल-केशर,  अस्,  m. ‘having fruit for hair, ’
the cocoa-nut tree (the fruit of which is covered
with a fibrous coat resembling hair).
—फल-कोश
or फल-कोषक,  अस्,  m. the covering of the
testicles,  the scrotum.
—फल-खण्डन,  अम्,  n.
the destruction of fruits,  frustration of results,  dis-
appointing.
—फल-ग्रह,  अस्,  आ,  अम्,  ‘receiving
fruits, ’ deriving profit or advantage,  benefited
 (अस्), 
m. the deriving profit or advantage,  being benefited.
—फल-ग्रहि,  इस्,  इस्,  इ,  fruitful,  bearing fruit in due
season.
—फल-ग्रहिष्णु,  उस्,  उस्,  उ,  fruit-bearing, 
fruitful.
—फल-ग्राहिन्,  ई,  m. ‘fruit-bearer, ’ a tree
(properly a fruit tree).
—फल-घृत,  अम्,  n.,  Ved.
‘fruit-ghee, ’ N. of an aphrodisiac for men (which
is composed of various ingredients,  and said to be
the invention of Bharad-vāja)
 N. of a powerful me-
dicament used in diseases of the uterus.
—फल-
चमस,  अस्,  m. ‘fruit-goblet, ’ a cup containing
fruit instead of Soma (Ved. the fruit consisting of
pounded figs,  young leaves,  and sour milk)
 the bark
of the Indian fig-tree (ground and eaten with curds
by way of penance).
—फल-चारक,  अस्,  m. ‘fruit-
distributor, ’ a particular official in Buddhist monasteries.
—फल-चोरक,  अस्,  m. a kind of perfume.
—फ-
ल-च्छदन,  अम्,  n. a house built of wooden boards.
—फल-तस्,  ind. consequently,  accordingly,  virtu-
ally.
—फल-ता,  f. or फल-त्व,  अम्,  n. the being
fruit,  the state of fruit.
—फल-त्रय,  अम्,  n. ‘fruit-
triad, ’ three sorts of fruit collectively (the fruit of the
vine with those of Grewia Asiatica or Xylocarpus Gra-
natum and Gmelina Arborea)
 the three myrobalans.
—फल-त्रिक,  अम्,  n. ‘fruit-triad, ’ the three myro-
balans.
—फल-द,  अस्,  आ,  अम्,  ‘fruit-giving, ’ yield-
ing or bearing fruit
 bringing profit or gain
 giving
a reward,  rewarding
 (अस्),  m. a tree (properly a
fruit tree).
—फल-दातृ,  ता,  त्री,  तृ,  or फल-
दायिन्,  ई,  इनी,  इ,  ‘fruit-giving, ’ yielding fruit
 giving
a result.
—फल-निर्वृत्ति,  इस्,  f. final consequence
or result.
—फल-निवृत्ति,  इस्,  f. cessation of con-
sequences.
—फल-निष्पत्ति,  इस्,  f. production of
fruit,  bearing fruit,  yielding profit,  having the desired
results.
—फल-पञ्चाम्ल,  अम्,  n. a collection of
five kinds of acid vegetables and fruits
 (see फ-
लाम्ल-पञ्चक।)
—फल-परिणति,  इस्,  f. the ripe-
ness of fruit.
—फल-पाक,  अस्,  m. the ripening of
fruit
 the fulness of consequences
 Carissa Carandas
or Flacourtia Cataphracta
 [cf. पाक-फल and
कृष्ण-पाकफल।]
—फलपाकान्त (°क-अन्°), 
अस्,  आ,  अम्,  ending with the ripening of fruit
 (आ), 
f. an annual plant.
—फलपाकावसाना (°क-अव्°), 
f. ‘terminating with ripeness of fruit, ’ an annual plant.
—फलपाकिन्,  ई,  m. the plant Thespesia Popul-
neoides.
—फल-पातन,  अम्,  n. knocking down
or gathering fruit.
—फल-पादप,  अस्,  m. a fruit
tree.
—फल-पुच्छ,  अस्,  m. a particular species
of esculent root or bulb.
—फल-पुर,  अम्, 
n.,  N. of a city (= फलक-पुर).
—फल-
पुष्प-वृद्धि,  इस्,  f. increase or growth of fruits
and flowers.
—फल-पुष्पा or फल-पुष्पी,  f.
Ipomœa Turpethum (= पिण्ड-खर्जूरी).
—फल-
पुष्पोपशोभित (°प-उप्°),  अस्,  आ,  अम्,  adorned
with fruits and flowers.
—फल-पूर or फल-
पूरक,  अस्,  m. ‘full of kernels, ’ common citron.
—फल-प्रचयन,  अम्,  n. fruit-gathering,  gather-
ing fruits.
—फल-प्रजनन,  अम्,  n. the produc-
tion of fruit.
—फल-प्रद,  अस्,  आ,  अम्,  yielding
fruit,  productive
 bringing a reward.
—फल-प्र-
दान,  अम्,  n. the giving of fruits
 a ceremony at
weddings.
—फल-प्रयुक्त,  अस्,  आ,  अम्,  connected
with or producing consequences,  yielding fruit.
—फल-प्रसूति,  इस्,  f. a growth of fruit,  crop of
fruit.
—फल-प्राप्ति,  इस्,  f. obtaining (the desired)
fruit or result
 enjoying the consequences of actions.
—फल-प्रिया,  f. a species of fragrant plant (=
प्रियङ्गु).
—फल-प्रेप्सु,  उस्,  उस्,  उ,  wishing to
obtain fruit,  desirous of attaining results.
—फल-
बन्धिन्,  ई,  इनी,  इ,  forming or developing fruit, 
setting (said of blossom).
—फल-बन्ध्य,  अस्,  आ, 
अम्,  barren or destitute of fruit,  not bearing fruit
[cf. फलाबन्ध्य।]
—फल-भाग,  अस्,  m. a
share in any product,  share of advantage or profit
N. of an astrological work.
—फल-भागिन्,  ई,  इनी, 
इ,  sharing in the profit or advantage,  partaking of a
reward.
—फल-भाज्,  क्,  क्,  क्,  receiving or having
fruit,  having consequences
 sharing in a reward.
—फल-भुज्,  क्,  क्,  क्,  enjoying fruit.
—फल-
भूति,  इस्,  m.,  N. of a Brāhman.
—फल-भूमि, 
इस्,  f. ‘the land of retribution, ’ a place of reward or
recompense (as heaven,  hell,  &c.).
—फल-भृत्, 
त्,  त्,  त्,  fruit-bearing,  fruitful,  productive.
—फल-
भोग,  अस्,  m. enjoyment of consequences
 possession
of rent or profit,  usufruct.
—फल-भोगिन्,  ई,  इनी, 
इ,  enjoying fruits or consequences,  receiving profits.
—फल-मत्स्या,  f. the aloe plant.
—फल-मु-
ख्या,  f. a species of plant (= अज-मोदा).
—फल-
मुद्गरिका,  f. a kind of date tree (= पिण्ड-खर्-
जूरी).
—फल-मूल,  अम्,  n. or ए,  n. du. or आनि, 
n. pl. fruits and roots.
—फलमूलिन्,  ई,  इनी,  इ, 
having (edible) fruits and roots.
—फल-योग,  अस्, 
m. the attainment of an object
 remuneration,  wages.
—फल-राजन्,  आ,  m. ‘king of the fruits, ’ a water-
melon.
—फल-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  fruit-bearing,  fruc-
tiferous,  covered or laden with fruits,  fruitful
 yielding
results or consequences,  successful,  profitable,  advan-
tageous
 containing the result or end of a plot
 (अती), 
f. a species of plant (= प्रियङ्गु
 cf. फलिनी).
—फलवत्-त्व,  अम्,  n. or फलवत्-ता,  f. fruit-
fulness,  beneficial results or consequences.
—फल-
वर्ति,  इस्,  f. (in medicine) a suppository.
—फल-
वर्तुल,  अम्,  n. a water-melon
 (probably अस्,  m.), 
the plant Gardenia Latifolia.
—फल-वल्ली,  f. a
series of quotients in the solution of certain arith-
metical problems.
—फल-विक्रयिन्,  ई,  इणी,  m. f. a
fruit-seller,  fruiterer,  dealer in fruits.
—फल-वृक्-
ष,  अस्,  m. a fruit tree.
—फल-वृक्षक,  अस्,  m.
the bread-fruit tree.
—फल-शाडव,  अस्,  m. the
pomegranate tree.
—फलशालि-त्व,  अम्,  n. the bear-
ing of fruit
 experience of consequences or results.
—फल-शालिन्,  ई,  इनी,  इ,  bearing or yielding fruit
experiencing consequences,  sharing in results.
—फ-
ल-शैशिर,  अस्,  m. Zizyphus Jujuba (= बदर)।
—फल-श्रेष्ठ,  अस्,  m. ‘best of fruits, ’ the
mango tree.
—फल-संस्थ,  अस्,  आ,  अम्,  bearing
fruit.
—फल-सम्पद्,  त्,  f. abundance of fruit, 
good result,  success,  prosperity.
—फल-सम्बद्-
ध,  अस्,  m. ‘fruit-endowed, ’ the tree Ficus Glome-
rata.
—फल-सम्भव,  अस्,  आ,  अम्,  or फल-
सम्भू,  ऊस्,  ऊस्,  उ,  produced in or by fruit.
—फ-
ल-सम्भारा,  f. ‘having an abundance of fruit, ’ the
tree Ficus Oppositifolia.
—फल-सहस्र,  अम्,  n.
a thousand fruits
 (ए),  n. du. two thousand fruits.
—फल-साधन,  अम्,  n. a means of effecting any
result.
—फल-सिद्धि,  इस्,  f. acquiring fruit,  reaping
fruit,  realising an object
 a prosperous issue.
—फल-
स्थान,  अम्,  n. the stage in which fruits or results
are enjoyed.
—फल-स्नेह,  अस्,  m. ‘having oil in
the fruit, ’ a walnut tree.
—फल-हानि,  इस्,  f. loss
of fruit or profit.
—फल-हारिन्,  ई,  इणी,  इ,  fruit-
seizing,  stealing fruits.
—फल-हारी,  f. an epithet
of Kālī (a form of Durgā).
—फल-हीन,  अस्,  आ, 
अम्,  void of fruit,  yielding no profit.
—फल-
हेतु,  उस्,  उस्,  उ,  one who has results for a motive, 
acting with a view to results.
—फलाकाङ्क्षा
(°ल-आक्°),  f. hope or expectation of favourable con-
sequences.
—फलाकाङ्क्षिन्,  ई,  इणी,  इ,  desirous of
results,  wishing for favourable consequences.
—फ-
लागम (°ल-आग्°),  अस्,  m. ‘arrival of fruits, ’ the fruit
season,  autumn.
—फलाढ्या (°ल-आढ्°),  f. ‘rich
in fruit, ’ a variety of the plantain (= काष्ठ-कदली)।
—फलादन (°ल-अद्°),  अस्,  m. ‘fruit-eater, ’ a
parrot
 [cf. फलाशन।]
—फलाध्यक्ष (°ल-
अध्°),  अम्,  n. ‘superintendant of fruits, ’ the tree
Mimusops Kauki.
—फलानुबन्ध (°ल-अन्°), 
अस्,  m. sequence or succession of results,  consequences, 
results.
—फलानुमेय (°ल-अन्°),  अस्,  आ,  अम्,  in-
ferable from consequences or results.
—फलानुस-
रण (°ल-अन्°),  अम्,  n. rate or aggregate of profits.
—फलान्त (°ल-अन्°),  अस्,  m. ‘ending with fruit, ’
a bamboo (which dies away after bearing fruit).
—फलान्वेषिन् (°ल-अन्°),  ई,  इणी,  इ,  seeking fruits
or results,  looking for a reward.
—फलापेक्षा
(°ल-अप्°),  f. regard to results,  expectation of conse-
quences.
—फलापेत (°ल-अप्°),  अस्,  आ,  अम्,  de-
prived of fruit,  unproductive,  unfertile.
—फलाफ-
लिका (°ल-अफ्°),  f.,  see Gaṇa Śāka-pārthivādi to
Vārttika to Pāṇ. II. 1,  69.
—फलाबन्ध्य (°ल-
अब्°),  अस्,  आ,  अम्,  not barren of fruit,  bearing fruit
[cf. फल-बन्ध्य।]
—फलाभोग (°ल-अभ्°), 
अस्,  m. non-enjoyment of profits,  &c.
—फलाम्ल
(°ल-अम्°),  अस्,  m. a species of sorrel,  Rumex Vesi-
carius
 (अम्),  n. a tamarind.
—फलाम्ल-पञ्चक
(°ल-अम्°),  अम्,  n. the five acid or sour fruits,  viz.
bergamot,  orange,  sorrel,  tamarind,  and citron
 [cf.
अम्ल-पञ्च and फल-पञ्चाम्ल।]
—फलाम्-
लिक,  अस्,  आ,  अम्,  (probably) accompanied with sauce
prepared from sour tamarind juice.
—फलाराम
(°ल-आर्°),  अस्,  m. a fruit-garden,  orchard.
—फला-
शन (°ल-अश्°),  अस्,  m. ‘fruit-eater, ’ a parrot
 [cf.
फलादन।]
—फलाशिन् (°ल-आश्°),  ई,  इनी,  इ,  feed-
ing or living on fruits.
—फलासक्त (°ल-आस्°),  अस्, 
आ,  अम्,  attached to fruit or results,  acting for the
sake of reward
 fond of fruit,  seeking to pluck fruit.
—फलासव (°ल-आस्°),  अस्,  m. a decoction of
fruits.
—फलास्थि (°ल-अस्°),  इ,  n. ‘having a hard
kernel for fruit, ’ a cocoa-nut.
—फलाहार (°ल-आह्°), 
अस्,  ई,  अम्,  feeding or living on fruits,  gathering
fruits.
—फले-ग्रहि or फले-ग्राहि,  इस्,  इस्,  इ,  or
फले-ग्राहिन्,  ई,  इणी,  इ,  bearing fruit in season,  fruitful
(= फल-ग्रहि).
—फलेन्द्र (°ल-इन्°),  अस्,  m.
‘fruit-king, ’ a species of Eugenia (= राज-जम्बू)।
—फले-पाक,  फले-पाका,  फले-पाकु,  see Gaṇa
to Pāṇ. VII. 3,  53.
—फले-पुष्पा,  f. a kind of small
shrub (= द्रोण-पुष्पी).
—फले-रुहा,  f. the
trumpet-flower,  Bignonia Suaveolens.
—फलोच्चय
(°ल-उच्°),  अस्,  m. the collecting of fruits,  a collection
of fruits.
—फलोत्तमा (°ल-उत्°),  f. ‘best of fruits, ’
a kind of grape without stones (= काकली-द्राक्षा)
a black grape
 the three myrobalans (= त्रि-फला)
the benefit arising from sacred study (?)
 a small
sort of rope (?).
—फलोत्पति (°ल-उत्°),  इस्,  m.
the mango tree
 (perhaps incorrectly for फलोत्-
पत्ति।)
—फलोत्पत्ति (°ल-उत्°),  इस्,  f. production
of fruit,  profit,  gain,  advantage.
—फलोदक (°ल-
उद्°),  अस्,  m.,  N. of a Yakṣa.
—फलोदय (°ल-
उद्°),  अस्,  m. coming forth or appearance of fruit
profit,  advantage,  gain
 appearance of consequences
or results,  consequence,  result,  recompense,  reward, 
retribution,  punishment
 happiness,  joy
 heaven, 
paradise.
—फलोद्गम (°ल-उद्°),  अस्,  m. the pro-
duction of fruit,  appearance of fruit.
—फलोद्देश
(°ल-उद्°),  अस्,  m. regard to results.
—फलोद्भव
(°ल-उद्°),  अस्,  आ,  अम्,  obtained or derived from fruits.
—फलोपजीविन् (°ल-उप्°),  ई,  इनी,  इ,  living by the
cultivation or sale of fruits.
—फलोपेत (°ल-उप्°), 
अस्,  आ,  अम्,  possessing fruits,  yielding fruit.

Macdonell

English

 फल phál-a,  n.
  (—° a.
  ā or ī) fruit (esp. of a 🞄tree)
 kernel of a fruit (rare)
 fruit = consequence,  🞄effect,  result
 reward,  recompense,  🞄advantage
 retribution,  punishment,  loss,  🞄disadvantage
 gain,  enjoyment
 compensation
 🞄result of a calculation,  product,  quotient 🞄etc. (in mathematics)
 interest (on 🞄capital)
 gaming-board
 blade
 arrow-head.

Benfey

English

 फल फल् + अ,  n.
 
 1. Fruit, 
Utt. Rāmac. 33,  8.
 2. Revenue,  Hit. iv.
d. 121.
 3. Consequence,  Chr. 9,  43.
 4. Result,  Hit. iv. d. 98 (संख्या-मा-
त्रम्,  consisting only in the number, 
i. e. by reckoning four you have nothing
but the number,  really there is only
one).
 5. Fulfilment of an omen,  Śāk.
d. 15.
 6. Gain,  Bhartṛ. 2,  18.
 7.
Reward.
 8. A shield.
 9. The blade
of a sword or knife,  the head of
an arrow,  Daśak. 197,  2(?).
 10. A
ploughshare.
 -- Comp.
 
अ-,  adj.
 ,  f.
  ला।
1. Without fruit,  Rām.  4,  59,  12. 2.
unproductive,  Man.  2,  158
 figurat. 234.
3. unprofitable,  prejudicial,  Daśak. in
Chr. 185,  8.
कर्म(न्)-,  n.
  retribution
for actions,  Man.  11,  231.
कृष्ट-,  n.
 
the value of the crop,  Yājñ. 2,  158.
क्षीण-,  (vb. क्षि),  adj.
  fruitless,  Pañc.
ii. d. 102.
त्रि-, 
 I. adj.
 ,  f.
  ला,  endowed
with three fruits,  Kām.  Nītis. 8,  42.
 II. f.
  ला,  the three myrobalans. निष्फ्°, 
i. e.
निस्-,  adj.
 ,  f.
  ला। 1. without fruit, 
Rām.  4,  48,  6. 2. fruitless,  useless, 
Man.  3,  144. 3. unproductive,  Pañc.
174,  19. 4. irrelevant.
पुण्य-,  n.
  re-
ward of virtue or meritorious works
Man.  3,  95. पुरःफ्°,  i. e.
पुरस्-, 
adj.
  of which the fruit is coming on. 
मरुत्-,  n.
  hail.
महा-, 
 I. n.
  a great
fruit,  Bhartṛ. 2,  86.
 II. m.
  a fruit-tree, 
Aegle marmelos.
 III. f.
  ला,  a bitter
gourd.
मन्द-,  adj.
 ,  f.
  ला,  bearing
scanty fruit,  Lass. 35,  20.
मुक्ता-,  n.
 
1. a pearl,  Pañc. pr. d. 9. 2. camphor.
यथा-फल + म्,  when bearing fruit, 
Pañc. i. d. 246.
वि-,  adj.
  vain,  fruit-
less useless Böhtl. Ind. Spr. 1395.
शारि-,  n.
  a chequered cloth or fable
for playing draughts.
श्री-,  1. m.
 
a fruit-tree,  Aegle marmelos. 2. (n. )
the fruit of the Vilva,  Man.  5,  120.
स-,  adj.
  1. bearing fruit,  Hit. i. d.
10,  M.M.
 rewarded,  Vikr. 10,  9
 ful-
filled,  Vikr. d. 27. 2. yielding a profit.
3. blessed,  Rājat. 5,  373.
सु-, 
 I. adj.
 
bearing good fruit.
 II. m.
 ,  and f.
  ला, 
the name of several plants.

Hindi

फल

Apte Hindi

Hindi

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
फल जैसे वृक्ष का

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
"फसल, पैदवार"

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
"परिणाम, फल, नतीजा, प्रभाव"

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
"पुरस्कार, क्षतिपूर्ति, पारितोषक प्रतिफल"

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
"कृत्य, कर्म‘ भले पुरुष अपनी उपयोगिता कर्मों से सिद्ध करते है न कि वचनों से’"

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
"उद्देश्य, आशय, प्रयोजन‘ किस आशय को विचार में रखकर’"

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
"उपयोग, भलाई, लाभ, हित"

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
लाभ या मूलराशि का ब्याज

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
"प्रजा, सन्तान"

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
गिरी

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
पट्टिका या फलक

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
फल

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
"तीर की नोक या सिरा, बाण, गीतकार"

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
ढाल

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
अंडकोष

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
उपहार

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
गणना फल

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
गुणनफल

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
रजःस्त्रावः|56578 नपुं*
   H1 - NP फल्+अच्
रजःस्त्राव

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
जायफल

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
"हल का फल, फाली"

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
"क्षतिपूर्ति,  प्रतिपूर्ति"

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
"स्कन्धास्ति,  अंसफलक"

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
उपज

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
फल

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
परिणाम

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
 कृत्य

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
"उद्देश्य,  प्रयोजन"

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
"उपयोग,  लाभ"

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
सन्तान

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
फलक

फलम्
नपुं*
   - फल्+अच्
तीर की नोक

Shabdartha Kaustubha

Kannada

फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಣ್ಣು
निष्पत्तिः - > फल (निष्पत्तौ) - "अच्" (३-१-१३४)
प्रयोगाः - > "वनान्तरादुपावृत्तैः समित्कुशफलाहरैः"
उल्लेखाः - > रघु० १-४९
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎಳೆಗಾಯಿ
प्रयोगाः - > "उदेति पूर्वं कुसुमं ततः फलम्"
उल्लेखाः - > शाकु० ७-३०
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೆಳೆ /ಫಸಲು
प्रयोगाः - > "त्वय्यायत्तं कृषिफलमिति भ्रूविलासानभिज्ञैः"
उल्लेखाः - > मेघ० १-१६
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲಾಭ /ಸಂಪಾದನೆ
प्रयोगाः - > १) "त्याजितै फलमुत्खातैर्भग्नैश्च बहुधा नृपैः" २) "शान्तमिदमाश्रमपदं स्फुरति च बाहुः कुतः फलमिहास्य"
उल्लेखाः - > रघु० ४-३३,  शाकु० १-१४
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾರ್ಯದ ಫಲ /ಪರಿಣಾಮ /ಫಲಿತಾಂಶ
प्रयोगाः - > "अत्युत्कटैः पुण्यपापैरिहैव फलमशुनुते"
उल्लेखाः - > हित्० १-७३
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಯೋಜನ /ಗುರಿ
प्रयोगाः - > "किमपेक्ष्य फलं पयोधरान् ध्वनतः प्रार्थयते मृगाधिपः"
उल्लेखाः - > किरा० २-२१
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರತಿಫಲ /ಮುಯ್ಯಿ
प्रयोगाः - > "फलमस्योपहासस्य सद्यः प्राप्स्यसि पश्य माम्"
उल्लेखाः - > रघु० १२-३७
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿ /ಕೆಲಸವು ಕೈಗೂಡುವುದು /ಫಲನಿಷ್ಪತ್ತಿ
प्रयोगाः - > "ब्रुवते हि फलेन साधवो न तु कण्ठेन निजोपयोगिताम्"
उल्लेखाः - > नैष० २-४८
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೂಲಧನದ ಮೇಲೆ ಬರುವ ಬಡ್ಡಿ
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂತತಿ /ಪೀಳಿಗೆ
प्रयोगाः - > "तस्यापनोदाय फलप्रवृत्तावुपस्थितायामपि निर्व्यपेक्षः"
उल्लेखाः - > रघु० १४-३९
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಯೋಜನ /ಸೌಕರ್ಯ
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಣ್ಣುಕಾಯಿಗಳ ಒಳತಿರುಳು /ಒಳಗಿನ ಮೆದುವಾದ ಭಾಗ
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗುರಾಣಿ /ಚರ್ಮದ ಫಲಕ
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಾಣದ ತುದಿ /ಶಸ್ತ್ರದ ಅಗ್ರಭಾಗ
प्रयोगाः - > "फलभोगमवाप्य सायकानामनियोगेन विलक्षतां गतानाम्"
उल्लेखाः - > मुद्रा० ७-१०
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕತ್ತಿಯ ಅಲುಗು
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮುಟ್ಟು /ರಜಸ್ಸು /ಆರ್ತವ
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮುಷ್ಕ /ಅಂಡಕೋಶ /ಬೀಜ
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭೋಗ /ಸುಖ
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತ್ರಿಫಲಾ /ಅಳಲೆಕಾಯಿ ತಾರೆಕಾಯಿ ಮತ್ತು ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿಗಳು
विस्तारः - > "हरीतकी चामलकी विभीतकमिदं त्रयम् । त्रिफला फलमित्युक्तं तच्च ज्ञेयं फलत्रिकम् ॥"
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಾನ /ಕೊಡುಗೆ
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಕ್ಕೋಲವೃಕ್ಷದ ಒಂದು ಪರಿಮಳ ದ್ರವ್ಯ
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧನ /ಐಶ್ವರ್ಯ
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರೇಂಕಣ ಗಿಡ
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕಾರ್ಯ
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಾತೀಫಲ /ಜಾಯಿಕಾಯಿ
विस्तारः - > "फलं हेतुसमुत्थे फलके व्युष्टिलाभयोः । जातिफलेऽपि कक्कोले सस्यबाणाग्रयोऽरपि ॥ फलिन्यां तु फलं प्राहुः त्रिफलायां फलं क्वचित् ।" - विश्व०
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕರಮರ್ದಕ ವೃಕ್ಷ /ಕಮರಿಕೆ ಗಿಡ
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೇಗಿಲಗುಳ
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಿಷ್ಪತ್ತಿ /ತಯಾರಿಕೆ
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಭಾಗಿಸಿದರೆ ಬರುವ ಭಾಗಲಬ್ಧ
विस्तारः - > "लाभनिष्पत्तिभोगेषु बीजे फाले धने फलम्" - वैज०
फल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಾರಿಫಲ /ನೆತ್ತವಾಡುವ ಹಲಗೆ
फल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಟಜ ವೃಕ್ಷ /ಬೆಟ್ಟ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಗಿಡ

L R Vaidya

English

 Pala {% n. %} 1. Fruit especially that of a tree,  crop,  produce,  उदेति पूर्वं कुसुमं ततः फलम् Sak.vii.,  समित्कुशफलाहरैः R.i.49,  Megh.i.16
offspring,  progeny,  R.xiv.39
result,  consequence,  effect,  आफलोदयकर्मणाम् R.i.5,  20,  53,  Megh.i.24
interest,  object,  किमपेक्ष्य फलम् ‘with what object in view’ Kir.ii.21
profit,  gain,  advantage
recompense,  retribution (good or bad),  फलमस्योपहासस्य सद्यः प्राप्यसि R.xii.37
a deed,  an act,  ब्रुवते हि फलेन साधवो न तु कंठेन निजोपयोगिताम् ‘good men prove their usefulness by deeds,  not by words’ Na.ii.48
a shield
a tablet,  a board (as in शारीफल)
the point of an arrow,  the head of a dart
menstrual discharge
a plough-share
a gift
the result of a calculation (in math.)
nutmeg.

Bopp

Latin

 फल n. (r. 2. फल् s. अ)
1) fructus. N. 20. 9. TROP. N. 13.
22. (v. 2. फल्).
2) cuspis sagittae
 v. फलिन्.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 phala,  nt.
(1) (= Skt. and Pali phalaka) bark,  bast (used for garments): phala-muñjāsana-valkala … LV 〔249.1〕 (prose)
(2) (= Skt. and Pali id.) religious fruition or attainment,  passim
 prathama phala Mv 〔i.174.12,  14〕
 [Page396-a] 〔192.7,  8〕,  = the first stage of religious advancement,  cf. śrotāpattiphale 〔i.175.1〕
 five phalāni,  sc. of karuṇā,  compassion,  acc. to Sūtrāl. 〔xvii.31〕 with comm.,  which explains all five,  in different order: Mvy 〔2271—7〕,  niṣyanda-,  adhipati-,  puruṣakāra-,  vipāka-,  visaṃyoga- phalam (see the various prior members). However,  nothing is said of karuṇā in Mvy,  and it probably intends them as different kinds of results of anything
 so Bbh 〔102.16 ff.〕 and AbhidhK. LaV-P. 〔ii.287 ff.,  iv.185 ff.〕 treat the same terms.

Indian Epigraphical Glossary

English

 phala (IA 27),  a Pāli form of Sanskrit pala.

Lanman

English

 √phala (phalati). bear fruit
 fruit
phalitám,  impersonally,  it is fruited,  fruit
is borne (by a thing,  instr.),  24^20. [denom.
of phála,  1054.]

 phála,  n.
	—1. fruit
	—2. then (like Eng.
fruit),  the good or evil consequences of
human deeds
 result
 reward or punishment.
 [perhaps ‘the ripe and bursting
fruit, ’ fr. √phal.]

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  फल्
मूलधातुः:
   फल
धात्वर्थः:
  निष्पत्तौ
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  अकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  फलति

Abhyankara Grammar

English

फल  (1) fruit or benefit of an action which goes to the agent
 cf. फलव्यापारयोर्धातुः Vaiyakarana-bhusana. A  root which is given as Ubhayapadin in Panini's Grammar takes the Atmanepada affixes when the fruit of the activity is meant for the agent,  while otherwise it takes the Parasmaipada affixes
 (2) The word फल also means the result of a grammatical operation or grammatical injunction.

धातुप्रदीपः

Sanskrit

फलँ फल  निष्पत्तौ 
- फलति । फलितम् । फलम्  ।। 530 ।।

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 फल 1. p) Kauś. 28,  3.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

khe
१) फल २) लाभ ३)

rgyal
१) ग्रृध्र २ )जय ३) जयन्ति ४) ५) जयिनी ६) ७) जिन ८) जिनोरस ९) तिष्य १०) तिष्या ११) निर्जय १२) नृप १३) पराजित १४) पुष्य १५) प्य्ष्या १६) पैष १७) प्लवित १८) फल १९) राजन् २०) विजय २१)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
त्वक्फलकृमिरोमभ्यः संभवत्वाच्चतुर्विधम् ॥ ६६८ ॥
क्षौमकार्पासकौशेयराङ्कवादिविभेदतः ।
-wordlist-
 
त्वच् (स्त्री),  फल (क्ली),  कृमि (पुं),  रोमन् (क्ली),  वस्त्रयोनि (स्त्री),  क्षौम (क्ली),  कार्पास (क्ली),  कौशेय (क्ली),  राङ्कव (क्ली)

--source--
 
मूल्यद्रव्यं परिपणो नीवी लाभोऽधिकं फलम् ।
-wordlist-
 
मूलद्रव्य (क्ली),  परिपण (पुं),  नीवी (स्त्री),  लाभ (पुं),  फल (क्ली)

--source--
 
निरीषे कुटकं फाले कृषकः कुशिकः फलम् ॥ ८९१ ॥
-wordlist-
 
निरीष (क्ली),  कुटक (क्ली),  फाल (पुं),  कृषक (पुं),  कुशिक (पुं),  फल (क्ली)

--source--
 
फलं तु सस्यं तच्छुष्कं वानमामं शलाटु च ।
-wordlist-
 
फल (पुंक्ली),  सस्य (क्ली),  वान (वा),  आम (क्ली),  शलाटु (वा)

--source--
 
मूलपत्त्रकरीराग्रफलकाण्डाविरूढकाः ॥ ११८३ ॥
त्वक्पुष्पं कबकं शाकं दशधा शिग्रुकं च तत् ।
-wordlist-
 
शाक (पुंक्ली),  शिग्रुक (पुंक्ली),  मूल (क्ली),  पत्त्र (क्ली),  करीर (क्ली),  अग्र (क्ली),  फल (क्ली),  काण्ड (क्ली),  अविरूढक (क्ली),  त्वच् (स्त्री),  पुष्प (क्ली),  कवक (क्ली)

--source--
 
व्युष्टिः फलमसारं तु फल्गु शून्यं तु रिक्तकम् ।
शुन्यं तुच्छं वशिकं च निबिडं तु निरन्तरम् ॥ १४४६ ॥
निबिरीसं घनं सान्द्रं नीरन्ध्रं बहलं दृढम् ।
गाढमविरलं चाथ विरलं तनु पेलवम् ॥ १४४७ ॥
-wordlist-
 
व्युष्टि (स्त्री),  फल (क्ली),  असार (क्ली),  फल्गु (क्ली),  शून्य (क्ली),  रिक्त (क्ली),  शुन्य (क्ली),  तुच्छ (क्ली),  वशिक (क्ली),  निबिड (क्ली),  निरन्तर (क्ली),  निबिरीस (क्ली),  घन (क्ली),  सान्द्र (क्ली),  नीरन्ध्र (क्ली),  बहल (क्ली),  दृढ (क्ली),  गाढ (क्ली),  अविरल (क्ली),  विरल (क्ली),  तनु (क्ली),  पेलव (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

व्युष्टि
व्युष्टि,  फल
रिक्तं तुच्छमसारं तु फल्गु व्युष्टिः फलं स्मृतम् ।
verse 4.1.1.777
page 0089

एकाक्षरनाममाला

Sanskrit

फ,  निष्फल,  जल्प,  पुष्कर,  भयरक्षण,  झञ्झावात,  फल,  फेन
फूत्कार
फकारो निष्फले जल्पे पुष्करे भयरक्षणे ।
झंझावाते फले फेने फूत्कारे फूस्तथोदितः ॥ ३२ ॥
verse 1.1.1.32
page 0121

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: फलम्
Root: फल
Gender: नपुं
Number: all
अर्थः ⇒ 
Meaning(s):
⇒ Fruit
Shloka(s):
3|3|20|2 ► प्रसवः पिप्पलं सस्यं फलं वृन्तं तु बन्धनम्॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|20|2 ⇢ प्रसवः (प्रसव) (पुं) ⇒ Fruit ⇒ 
➠ 3|3|20|2 ⇢ पिप्पलम् (पिप्पल) (नपुं) ⇒ Fruit ⇒ 
➠ 3|3|20|2 ⇢ सस्यम् (सस्य) (नपुं) ⇒ Fruit ⇒ 
➠ 3|3|20|2 ⇢ फलम् (फल) (नपुं) ⇒ Fruit ⇒ 
Related word(s):
    

Vedic Reference

English

 Phala,  denoting ‘fruit’ generally,  especially the fruit of a
tree,  occurs in the Rigveda^1 and later.^2
1) iii. 45,  4
 x. 146,  5.
2) Av. vi. 124,  2
 Taittirīya Saṃhitā, 
vii. 3,  14,  1
 Vājasaneyi Saṃhitā,  x. 13
Satapatha Brāhmaṇa,  xiii. 4,  4,  8
Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad,  vi. 4,  1,  etc., 
and see Phaṇa.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 फल,  निष्पत्तौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (भ्वा०-पर०-अक०-सेट् ।)“इह नवशुककोमला मणीनांरविकरसम्बलिताः फलन्ति भासः ॥
इति भारविः ॥
निष्पादनेऽपि वाल्मीकिः ।फलति स्म यस्य चरितस्तोत्राय दिव्या गिरः ॥
”इति दुर्गादासः ॥

 फल,  ज गतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (भ्वा०-पर०-सक०-सेट् ।) ज,  फालः फलः । इति दुर्गादासः ॥

 फल,  ञि आ भिदि । इति कविकल्पद्रुमः । (भ्वा०-पर०-सक०-सेट् ।) ञि,  फुल्लोऽस्ति । आ,  फलितंफुल्तं तेन । फलति काष्ठं कुठारः । इतिदुर्गादासः ॥

 फलं,  क्ली,
   (फलतीति । फल निष्पत्तौ ञि फलाविशरणे वा + अच् ।) लाभः । (यथा,  शकु-न्तलायाम् । १ अङ्के ।“शान्तमिदमाश्रमपदं स्फुरति च बाहुःकुतः फलमिहास्य ।अथवा भवितव्यानां द्बाराणि भवन्ति सर्व्वत्र ॥
”)शस्यम् । (यथास्य भक्षणविधिः ।“फलानि सर्व्वभक्ष्यांश्च प्रदद्याद्बै दलेषु च ॥
”“फलानि सर्व्वभक्ष्यांश्च परिशुष्काणि यानि च ।तानि दक्षिणपार्श्वे तु भुञ्जानस्योपकल्पयेत् ॥
”इति सुश्रुते सूत्रस्थाने । ४६ अध्यायः ॥
यथा च शकुन्तलायाम् ।“उदेति पूर्व्वं कुसुमं ततः फलंघनीदयः प्राक् तदनन्तरं पयः ॥
”)फलकम् । (शारिफलकार्थे यथा,  महाभारते ।४ । १ । २४ ।“वैदूर्य्यान् काञ्चनान् दान्तान् फलैर्ज्योतीरसैःसह ।कृष्णाक्षान् लोहिताक्षांश्च निर्व्वत्स्यामि मनो-रमान् ॥
”)हेतुकृतम् । इत्यमरः ॥
 जातीफलम् । व्युष्टिः ।त्रिफला । (यथा,  --“हरीतकी चामलकी विभीतकमिदं त्रयम् ।त्रिफला फलमित्युक्तं तच्च ज्ञेयं फलत्रिकम् ॥
”इति वैद्यकपरिभाषायाम् ॥
)कक्कोलम् । इति मेदिनी । ले,  ३३ ॥
 वाणाग्रम् ।आर्त्तवम् । इति शब्दरत्नावली ॥
 फालः । इतिहेमचन्द्रः ॥
 दानम् । इति धरणिः ॥
 मुष्कः ।यथा,  --“अफलो भुज्यते मेषः सफलस्तु न भुज्यते ।”इति रामायणम् ॥
(प्रमेयभेदः । यथा,  --“आत्मशरीरेन्द्रियार्थबुद्धिमनः प्रवृत्तिदोषप्रेत्य-भावफलदुःखापवर्गास्तु प्रमेयम् ॥
” इति गोतम-सूत्रम् ।तत्रैव फलसूत्रम् यथा । “प्रवृत्तिदोषजनितो-ऽर्थः फलम् ॥
” “सुखदुःखसंवेदनं फलम् । सुख-विपाकं कर्म्मदुःखविपाकञ्च तत् पुनर्देहेन्द्रिय-विषयबुद्धिषु सतीषु भवतीति सह देहादिभिःफलमभिप्रेतम् । तथाहि प्रवृत्तिदोषजनितो-ऽर्थः फलमेतत् सर्व्वं भवति तदेतत् फलमुपात्तमु-पात्तं हेयं त्यक्तं त्यक्तमुपादेयमिति नास्यहानोपादानयोर्निष्ठा पर्य्यवसानं वास्ति सखल्वयं हानोपादानस्रोतसोह्यते लोकः ।” इतिवात्स्यायनः ॥
) जीवस्य कर्म्मफलभुक्तिर्यथा,  --“जीवः कर्म्मफलं भुङ्क्ते आत्मा निर्लिप्त एवच ।आत्मनः प्रतिविम्बश्च देही जीवः स एव च ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते प्रकृतिखण्डे २३ अध्यायः ॥
दानफलं यथा,  --“यथा फलन्ति शस्यानि न्यूनानि वाधिकानि च ।कृषकाणां क्षेत्रभेदे पात्रभेदे फलं तथा ॥
सामान्यदिवसे विप्रे दानं समफलं भवेत् ।अमायां रविसंक्रान्त्यां फलं शतगुणं भवेत् ।चातुर्मास्यां पौर्णमास्यामनन्तं फलमेव च ॥
ग्रहणे शशिनः कोटिगुणञ्च फलमेव च ।सूर्य्यस्य ग्रहणे चापि ततो दशगुणं भवेत् ॥
अक्षयायामक्षयञ्चैवासंख्यं फलमुच्यते ।एवमन्यत्र पुण्याहे फलाधिक्यं भवेदिह ॥
यथा दाने तथा स्नाने जपेऽन्यत्पुण्यकर्म्मसु ।एवं सर्व्वत्र बोद्धव्यं नराणां कर्म्मणां फलम् ॥
सामान्यदेशे दानञ्च विप्रे समफलं भवेत् ।तीर्थे देवगृहे चैव फलं शतगुणं स्मृतम् ॥
गङ्गायाञ्च कोटिगुणं क्षेत्रे नारायणे फलम् ।एवं सर्व्वत्र बोद्धव्यं फलाधिक्यं क्रमेण च ॥
यथा चैव कोटिगुणं तथा च विष्णुमन्दिरे ।केदारे च लक्षगुणं हरिद्बारे तथा फलम् ॥
पुष्करे भास्करक्षेत्रे दशलक्षगुणं फलम् ।एवं सर्व्वत्र बोद्धव्यं फलाधिक्यं क्रमेण च ॥
सामान्यब्राह्मणे दानं सममेव फलं भवेत् ।लक्षं त्रिसन्ध्यपूते च पण्डिते च जितेन्द्रिये ॥
विष्णुमन्त्रोपासके च बुधे कोटिगुणं भवेत् ।एवं सर्व्वत्र बोद्धव्यं फलाधिक्यं गुणं भवेत् ॥
यथा दण्डेन सूत्रेण शरावेण जवेन च ।कुम्भं निर्म्माति चक्रेण कुम्भकारो मृदा भुवि ।तथैव कर्म्मसूत्रेण फलं धाता ददाति च ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते प्रकृतिखण्डे ३४ अध्यायः ॥
 * ॥
स्वप्रियफलस्य विष्णुदेयत्वम् यथा,  --“भक्ष्याणि यानि पेयानि भोज्यान्यभिमतानिच ।फलञ्च वल्लभं यच्च तत्तद्देयं जनार्द्दने ॥
”इत्यग्निपुराणम् ॥
 * ॥
इष्टकफलद्वारा फलपातननिषेधो यथा,  --“न पातयेदिष्टकाभिः फलानि वै फलेन तु ।न म्ले च्छभाषां शिक्षेत नाकर्षेच्च पदासनम् ॥
”इति कौर्म्मे उपविभागे १६ अध्यायः ॥
कर्म्मजन्यशुभादृष्टदुरदृष्टसम्भवस्वर्गनरकादि ।तत्त्रिविधं यथा,  --“अनिष्टमिष्टं मिश्रञ्च त्रिविधं कर्म्मणः फलम् ।भवत्यत्यागिनां प्रेत्य न तु सन्न्यासिनां क्वचित् ॥
”इति श्रीभगवद्गीतायाम् १८ अध्यायः ॥
“अनिष्टं नारकित्वम् । इष्टं देवत्वम् । मिश्रं मनु-ष्यत्वम् । एवं त्रिविधं पापस्य पुण्यस्य उभय-मिश्रस्य च कर्म्मणो यत् फलं प्रसिद्धं तत् सर्व्व-मत्यागिनामेव प्रेत्य परत्र भवति तेषां त्रिविष-कर्म्मसम्भवात् न तु सन्न्यासिनां क्वचिदपिभवति ।” इति तट्टीकायां श्रीधरस्वामी ॥
 * ॥
वेदादीनां फलम् । यथा,  वह्निं प्रति मरीचि-वाक्यम् ।“स तं प्राह फलं ब्रूहि वेदस्य च धनस्य च ।दारश्रुतस्य विप्रादेः स्वर्गापवर्गहेतवे ॥
वह्निरुवाच ।अग्निहोत्रफला वेदा दत्तमुक्तफलं धनम् ।रतिपुत्त्रफला दाराः शीलवृत्तफलं श्रुतम् ॥
”इति वह्निपुराणे नित्याह्निकस्नानविधिनामा-ध्यायः ॥
 * ॥
 लवणादिसंयोगे फलस्यान्नत्वं यथा, “तण्डुलोम्ब्वग्निसंयोगाल्लवणयोगेन पिष्टकम् ।फलं त्रितयसंयोगादन्नं भवति तत्क्षणात् ॥
”इति रामार्च्चनचन्द्रिकाधृतवचनमिति केचित् ॥

 फलः,  पुं,
   (फलतोति । फल + अच् ।) कुटज-वृक्षः । इति शब्दरत्नावली ॥
 (यथा,  सुश्रुतेसूत्रस्थाने ४६ अध्याये ।“कण्टकारिकाफलपटोलवार्त्ताकुकारवेल्लक-र्कटिकाकेबुकोरुवूकपर्प्पटककिराततिक्तकर्कोट-कारिष्टकोशातकीवेत्रकरीराटरुषकार्कपुष्पीप्र-भृतीनि ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 फल भेदने म्बा० पर०
  सक सेट् । फलति अफालीत् पफालफेलतुः आदित् आरम्भे भावे क्त वा इट् । फुल्तः फ-लितः । फुल्तम् फलितम् अन्यत्र फलितः इत्येव । ञीत्वर्त्तमाने क्त । फलितः ।

 फल निष्पत्तौ भ्वा०
  पर०
  अक० सेट् । फलति अफालीत् ।पफाल फेलतुः । क्त कलितः ।

 फल गतौ भ्वा०
  पर०
  सक०
  सेट् । फलति अफालीत् । ज्वला०कर्त्तरि वा ण । फलः फालः । फलयति फालयति ।

 फल न०
  फल--अच् । १ वृक्षादीनां शस्ये २ लाभे ३ फलके (ढाल)४ कर्ये ५ उद्देश्ये ६ प्रयोजने अमरः ७ जातीफले ८ त्रिफ-लायां ९ कक्कोले मेदि० १० बाणाग्रे ११ आर्त्तवे शब्दर० १२ फालेहेम० १३ दाने धर० । १४ मुष्के च । १५ कुटजवृक्षे पु०
  शब्दर० ।१६ धात्वर्थनिष्पाद्ये प्रधानोद्देशे प्रयोजने “स्वरितञितआत्मनेपदं कर्त्त्रभिप्राये क्रियाफले” पा० । “यस्यार्थस्य प्रसि-द्ध्यर्थमारभ्यन्ते पचादयः । तत् प्रधानं फलं तेषां न ला-भादि प्रयोजनम्” हरिः । तेन पाकादिजन्यं भोजनं या-गादिजन्यञ्च पुण्यमेव फलम् । न वेतनादिलाभरूपं फलंतेन सूदकस्य ऋत्विगादेर्वा न धात्वर्थजन्यफभागित्वम् ।धात्वर्थजन्ये १७ संयोगादौ च “फलव्यापारयोर्घातुराश्रयेतु तिङः स्मृताः । फले प्रधानं व्यापारस्तिङर्थस्तु विशेष-णम्” हरिः । धात्वर्थशब्दे दृश्यम् । गौतमोक्ते १८ प्रमे-यभेदे तल्लक्षणञ्च तत्रोक्तं यथा“आत्मशरीरेन्द्रियार्थबुद्धिमनःप्रवृत्तिदोषप्रेत्यभावफलदुः-खापवर्गास्तु प्रमेयम” गौ० सू० उद्दिश्य “प्रवृत्तिदोषजनितो-ऽर्थः फलम्” गौ० सू० । “सुखदुःखसंबेदनं फलम्सुखविपाकं कर्म दुःखविपाकञ्च तत् पुनर्देहेन्द्रियविषय-बुद्धिषु सतीषु भवतीति सह देहादिभिः फलमभिप्रेतम्तथा हि प्रवृत्तिदोषजनितोऽर्थः फलमेतत् सर्वं भवतितदेतत् फलमुपात्तमुपात्तं हेयं,  त्यक्तं त्यक्तमुपादेयमितिनास्य हानोपादानयोर्निष्ठा,  पर्य्यवसानं वाऽस्ति स खल्वयंफलस्य हानोपादानस्त्रोतसोद्व्यते लोक इति” वात्स्या० ।“अनिष्टमिष्टं मिश्रञ्च त्रिविधं कर्मणः फलम् । मवत्य-त्यागिनां प्रेत्य न तु सन्त्यासिनां क्वचित्” गीता ।लवणादिसंयोगे फलस्यान्नसमत्वं यथा “तण्डूलोऽम्बग्नि-संयोगाछवणेन च पिष्टकम् । फलं त्रितयसंयोगादन्नंभवति तत्क्षणात्” रामार्चनचन्द्रिकाधृतवचनम्१९ निष्पन्ने त्रि०
  ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

फलँ फल  निष्पत्तौ
-(अर्थविवरणम्) निष्पत्तिः सिद्धिः 
फलति  फलितः  ञिफला (1344) इत्यस्य फुल्लः फलम्  फलेरितजादेश्च पः (उ0534) पलितम्  520

धातुवृत्तिः

Sanskrit

फलँ फल  (अर्थः)  निष्पत्तौ
(फलति) इत्यादि ञिफलावत् (फलितम् ) इति निष्ठायामिडेव फलतीति फलं (संफल) पाककण'' इति ङीषं बाधित्वा संभस्त्रनिजशणपिण्डेभ्यः फलात्'' इत्यजादिपाठाट्टाप् मस्त्रफलादायोप्येवम् "ङ्यापोः संज्ञाच्छन्दसोर्बहुलम्'' इति ह्रस्वः अल्पं,  (फलिका) ततोन्यत्फलम् फलं च तत्फलिका च (फलाफलिका) [ कृतापकृतादीनामुपसंख्यानम् ] इति कर्मधारयः "अन्येषामपि दृश्यते'' इति दीर्घः पूर्वपदस्य एकमेव फलमवस्थाभेदादल्पत्वमहतृवाभ्यां युज्यते ( त्रिफला ) अजा दिदर्शनाट्टाप् ( फलिनः ) [फलबहांभ्यामिनज्वकृतव्यः ] इति मत्वर्थे इनच् ( फलक ) संज्ञायाम् कन् निष्पाद्यते कृषिरनेनेति फालः "हलश्च'' इति करणे घञ् 524

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“फल निष्पत्तौ”@} 2 ‘निष्पत्तिः = सिद्धिः।’ इति क्षीरस्वामी। 
 ‘फलेर्विशरणे फुल्लं फलितं फलति त्रयम्।। 
 आदितो,  ऽनादितस्त्वन्त्ये रूपे निष्पत्तिवाचिनः।’ 3 इति देवः। 
 फालकः-लिका,  फालकः-लिका,  पिफलिषकः-षिका,  पाफलकः-लिका
   इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककलतिवत् 4 ज्ञेयानि। 
 फलितम्,  5 फलम्,  6 त्रिफला,  7 संफला-भस्त्रफला-अजिनफला-शणफला-पिण्डफला,  8 9 फालः,  10 दासीफली इति रूपाण्यस्य भवन्तीति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१०८९)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-५३०। अक। सेट्। पर।)
 03 =>
  (श्लो। १५८-१५९)
 04 =>
  (१७४)
 05 =>
  [[४। फलतीति फलम्,  कर्तरि पचादित्वादच्। लोकप्रयोगात् क्लीबत्वम्।]]
 06 =>
  [[५। अजादिषु (४-१-४) दर्शनात् स्त्रियां टाप् भवति। ङीषपवादः।]]
 07 =>
  [[६। ‘पाककर्णपर्णपुष्पफल--’ (४-१-६४) इति प्राप्तं ङीषे बाधित्वा,  ‘संभस्त्राजिनशण- पिण्डेभ्यः फलात्’ (ग। सू। ४-१-४) इति टाप्। भस्त्रफला इत्यत्र ‘ङ्यापोः संज्ञाच्छन्दसोर्बहुलम्’ (६-३-६३) इति ह्रस्वः।]]
 08 =>
  [पृष्ठम्०९१३+ २८]
 09 =>
  [[१। ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इति संज्ञायां घञ्। फल्यते = निष्पाद्यतेऽनेन धान्यादिकमिति फालः = हलः।]]
 10 =>
  [[२। ‘पाककर्णपर्णपुष्पफलमूल--’ (४-१-६४) इति जातिवाचिनः फलोत्तरपदादस्मात् स्त्रियां ङीष्।]]

Capeller

German

 फ॑ल n.
  (adj. —° f.
  आ u. ई) Frucht,  Erfolg, 
Wirkung,  Vergeltung,  Lohn, 
Ersatz
 Brett,  Spielbrett
 Klinge,  Pfeilspitze
Hode. f.
  आ N. einer Pflanze.

Grassman

German

 phála,  n.,  Frucht,  insbesondere reife Frucht,  des Baumes,  als die bei ihrer Reife berstende [von phal]. Vgl. a-phalá,  su-phála.
-am pakvám {279, 4}.
-asya {972, 5} svādós 〰 jagdhvā́ya.

Burnouf

French

 फल फल n.
  fruit
 les trois fruits ou myrobalans
 la
काकोली
 la muscade
		 au fig. résultat,  conséquence
récompense
 gain,  profit
		 don,  présent.
		 Flux menstruel.
Pointe d'épée,  de flèche,  de couteau,  etc.
		 Soc de charrue. -- F.
फली la प्रियङ्गु। -- M. echites antidysenterica,  bot.
फलक m.
  feuille pour écrire
		 mesua ferrea,  bot.
		 os
frontal. -- M. n.
  bouclier,  cf.  फर। -- N. fesse.
फलकपाणि m.
  soldat armé d'un bouclier.
फलकिन् a. armé d'un bouclier. -- M. esp. de poisson. 
फलकृष्ण m.
  fruit noir du carissa carondas,  bot.
फलकेशर m.
  cocotier [à fruit chevelu].
फलकोषक m.
  (कोष) scrotum. 
फलग्रहि a. (ग्रह्) qui porte fruit,  fertile.
फलग्राहिन् m.
  arbre fruitier.
फलत्रय n.
  et फलत्रिक n.
  (त्रि) les 3 fruits [par
ex. les 3 myrobalans].
फलद a. (दा) qui donne des fruits
		 qui a des
conséquences. -- S. m.
  arbre fruitier.
फलपाक m.
  (पच्) maturation des fruits.
		 Carissa
caronda,  bot.
फलपाकान्त a. (अन्त) annuel,  qui meurt après la
fructification. 
फतपुच्छ m.
  esp. de racine comestible.
फलपूर et फलपूरक m.
  citron. 
फलभूमि f.
  la terre-de-la-récompense,  c-à-d. le paradis
ou l'enfer.
फलमुद्गरिका f.
  esp. de datte [? celle du palmier-doum].
फलवत् a. (sfx. वत्) garni de fruits.
फलशाडव m.
  grenade.
फलश्रेष्ठ m.
  mangue,  mangoustan. 
फलस m.
  fruit de l'arbre-à-pain. 
फलसंस्थ a. (सम्
 स्था) qui obtient sa récompense
qui atteint son but.
फालहेतु a. qui a pour motif la récompense.
फलाध्यक्ष m.
  (अध्यक्ष) mimusops kauki,  bot.
फलादन m.
  (अद्) le perroquet.
फलान्त m.
  (अन्त bout) bambou.
फलाशन्त m.
  (अश् manger) perroquet.
फलित (pp. de फल्) garni de fruits. -- S. m.
  arbre
fruitier.
फलिन् a. garni de fruits.
		 garni d'une pointe. -- S. m.
  arbre
ayant des fruits.
		 Esp. de poisson.  -- S. f.
  फलिनी célosia
cristata
 echites dichotoma
 la प्रियङ्गु,  bot.
फलिन a. (sfx. इन) garni de fruits.
फलूष m.
  (sfx. ऊष) esp. de plante.
फलेग्रहि et फलेग्राहि a. (ग्रह्) garni de fruits, 
qui fructifie dans la bonne saison. 
फलेरुहा f.
  (रुह्) bignonia suaveolens,  bot.
फलोनि m.
  (फल menstrues
 वे) vulve.
फलोत्तमा f.
  (उत्तम) petite corde
		 Au fig. le fruit
de l'étude du Veda.
फलोत्पति m.
  (उत्
 पत्) mangoustan. 
फलोदय m.
  (उत्
 अय de इ) production du fruit,  du
bénéfice,  de la récompense
		 joie,  bonheur
		 le paradis.

Stchoupak

French

 फल-
 nt. fruit (not. d'un arbre) 
 noyau d'un fruit 
 récolte 
 fruit
(fig. 
 effet,  résultat
 
 récompense,  gain,  perte,  prix, 
punition,  avantage,  désavantage 
 faveur 
 table de jeu 
 lame,  tranchant 
point (marqué sur un dé) 
 -ता- f.
  -त्व- nt. état de fruit 
-वन्त्- a. qui porte des fruits,  fruitier 
 qui a du succès,  profitable, 
avantageux.
°कर्म-कर्तृ- ag. qui commet des actions qui ont un fruit.
°काङ्क्षिन्- ag. qui désire une récompense.
°ग्रह- ag. qui tire profit ou avantage.
°द- ag. qui donne des fruits,  qui porte des fruits 
 qui produit un
profit ou un gain 
 qui donne une récompense.
°धर्मन्- a. qui se conduit comme un fruit (qui mûrit vite et tombe
ensuite au sol).
°परिणति- f.
  maturité du fruit.
°पाकान्ता- f.
  plante annuelle (qui périt après avoir donné son
fruit).
°पातन- nt. fait de faire tomber les fruits,  récolte de fruits.
°पादप- m.
  arbre fruitier.
°प्रद- = °द-।
°प्रदान- nt. don d'un fruit (cérémonie de mariage).
°प्रसूति- f.
  production d'un fruit.
°प्राप्ति- f.
  obtention du résultat souhaité,  succès.
°प्रेप्सु- ag. qui désire des fruits.
°बन्धिन्- ag. qui porte des fruits.
°भाग- m.
  partie d'un produit,  d'un avantage 
 -इन्- a. qui
participe à un produit,  à une récompense.
°भाज्- ag. qui reçoit un fruit.
°भूति- m.
  n.
  d'un Brâhmane.
°भूमि- f.
  lieu de récompense ou de peine (ciel ou enfer).
°भृत्- ag. qui porte des fruits.
°मूलवन्त्- a. qui a des fruits et des racines.
°योग- m.
  fait d'obtenir un objet 
 rémunération,  récompense.
°विक्रयिणी- f.
  marchande de fruits.
°शालिन्- ag. qui donne une rémunération. 
°हीन- a. v. qui ne donne pas de fruits ou de récompense.
°हेतु- a. qui agit en pensant aux résultats.
फलाकाङ्क्षा- f.
  espoir,  attente de conséquences favorables 
-इन्- a. qui désire des résultats,  qui souhaite des conséquences
favorables.
फलागम- m.
  saison des fruits,  automne.
फलाढ्य- a. riche en fruits,  couvert de fruits.
फलानुमेय- a. v. qu'on peut juger par ses fruits.
फलार्थिन्- a. qui regarde les résultats.
फलासव- m.
  décoction de fruits.
फलेतरता- f.
  fait d'être autre chose qu'un fruit.
फलोदय- m.
  production de conséquences ou de résultats,  récompense, 
punition pour (gén.  loc. ifc.).
फलोद्गम- m.
  pl.
  développement de conséquences.
फलोन्मुख- a. qui est sur le point de donner son fruit.
फलोपजीविन्- a. qui vit en cultivant et en vendant des fruits.
फले-ग्रहि- a. qui porte des fruits,  qui a du succès.
फली-करण- m.
  balle de riz,  petits grains 
 °कार- pl.
  id.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.