| YouTube Channel

फ (pha)

 
शब्दसागरः
English
फ The twenty-second consonant of the Nāgari Alphabet, the aspirate
of the preceding letter, and expressed by Ph.
फ
m.
 (-फः)
1. Increasing, swelling, enlarging, expanding.
2. Perform-
ance of a mystical rite, by which KUVERA'S attendants are pro-
pitiated.
3. A high wind, a gale.
4. Wind expelled in yawning.
5.
Fruitfulness, fertility.
6. An augmentor or increaser.
nf. (फं-फा)
Unprofitable or idle speech.
n.
 (-फं)
1. Angry speech.
2. Bursting
with some little noise, as air bubbles, boiling water, &c.
bubbling,
boiling.
f.
 (-फा) Distress, anxiety.
E.
 फल् to bear fruit, or स्फाय् to
swell,
aff.
 ड
in the latter case, the initial is rejected.
Yates
English
फ
ph. The 22nd consonant and
aspirate of the preceding.
फ (फः) 1.
m.
 Increasing
a gale
a yawning
fertility
a mystical
rite.
f.
 Distress.
n.
 Angry speech
bubbling up.
f.
n.
 Idle speech.
Spoken Sanskrit
English
फ pha aspirate of pa
फ pha
adj.
 manifest
फ pha
m.
 gain
फ pha
m.
 gale
फ pha
m.
 swelling
फ pha
m.
 gaping
फ pha
n.
 angry or idle speech
फ pha
n.
 flowing
फ pha
n.
 bursting with a popping noise
फ pha
n.
 bubbling
फ pha
n.
 boiling
Wilson
English
फ The twenty-second consonant of the Nāgarī Alphabet, the aspirate
of the preceding letter, and expressed by Ph.
फ
m.
 (फः)
1 Increasing, swelling, enlarging, expanding.
2 Performance of a mystical rite, by which KUVERA'S attendants are
propitiated.
3 A high wind, a gale.
4 Wind expelled in yawning.
5 Fruitfulness, fertility.
6 An augmentor or increaser.
nf. (फं फा) Unprofitable or idle speech.
n.
 (फं)
1 Angry speech.
2 Bursting with some little noise, as air bubbles, boiling water, &c.
bubbling, boiling.
f.
 (फा) Distress, anxiety.
E.
 फल to bear fruit, or स्फाय to swell,
aff.
 ड
in the latter
case, the initial is rejected.
Apte
English
फ [ph],
a.
 Obvious, evident.
फः A high wind, stormy gale.
Yawning with the mouth wide open.
Fruitfulness.
The performance of a mystical rite (to propitiate Kubera
s attendants).
Increasing, expanding.
Swelling.
Gain.
फा Useless or idle speech (n. , also).
Heat.
Increase.
फम् An angry speech
Blowing into, puffing up.
Bubbling, boiling.
Apte 1890
English
फ a. Obvious, evident.
फः 1 A high wind, stormy gale.
2 Yawning with the mouth wide open.
3 Fruitfulness.
4 An increaser.
5 The performance of a mystical rite (to propitiate Kubera's attendants).
6 Increasing, expanding.
फा 1 Useless or idle speech (n. also).
2 Heat.
3 Increase.
4 An increaser.
फं 1 An angry speech.
2 Blowing into, puffing up.
Monier Williams Cologne
English
1. फ aspirate of प.
2. फ
mfn.
 (only
L.
 ) manifest
फ
m.
 a gale
swelling
gaping
gain
=
 वर्धक
=
 यक्ष-साधन
फ
n.
 flowing
bursting with a popping noise
bubbling, boiling
angry or idle speech.
Monier Williams 1872
English
फ 1. फ, the twenty-second consonant
of the Nāgarī alphabet and the second letter of the
fifth or labial class, being the aspirate of प्, and
said to be pronounced like फ् in uphill, loophole.
—फ-कार, अस्, m. the letter or sound फ्।
फ 2. फ, अस्, आ, अम्, evident, manifest
(अस्), m. the performance of a mystical rite by which
Kuvera's attendants are propitiated
increasing, swell-
ing, enlarging, expanding
an augmenter, increaser
fruitfulness, fertility, gain
a high wind, a gale
yawning with the mouth wide open
(अम्), n.
blowing, panting
bursting with a popping noise (as
air bubbles &c.)
bubbling, boiling
angry speech
unprofitable or idle speech
[cf. फा।]
Shabdartha Kaustubha
Kannada
फ
कन्नडार्थः - > ಫಕಾರ
विस्तारः - > ಇದು ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಪವರ್ಗದ ಎರಡನೆಯ ಮತ್ತು ಆಭ್ಯಂತರಸ್ಪೃಷ್ಟಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಓಷ್ಠಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಮಹಾಪ್ರಾಣವರ್ಗ. "कादयो मावसानाः स्पर्शाः । स्पृष्टं प्रयतनं स्पर्शानाम् । उपूपध्मानीयानामोष्ठौ" - सि० कौ० ।
फ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಫಲಭಾಗ
फ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಝಂಝಾಮಾರುತ /ಬಿರುಗಾಳಿ
फ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಕಳಿಕೆ
फ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೃದ್ಧಿಹೊಂದುವುದು /ಅಧಿಕವಾಗುವುದು
फ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಠಿಣವಾದ ಮಾತು /ಕೋಪದ ಮಾತು
फ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಫೂತ್ಕಾರ /ಊದುವುದು
फ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಿಷ್ಫಲವಾದ ಮಾತು
फ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಫ /ಶ್ಲೇಷ್ಮ
फ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾರ
फ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಹ್ವಾನ /ಕರೆ
विस्तारः - > "कफे वारे फकारः स्यात् तथाह्वाने प्रकीर्तितः । फूत्कारेऽपि च फः प्रोक्तः तथा निष्फलभाषणे" - एका०
फ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯುದ್ಧ
फ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾರಣ /ತಡೆಯುವುದು
Abhyankara Grammar
English
फ (l) the letter or sound फ्, the vowel अ being added for facility of pro- nunciation
(2) the affix फ for which अायन is always substituted as given by Panini in P.VII.1.2.
एकाक्षरनाममाला
Sanskrit
फ, निष्फल, जल्प, पुष्कर, भयरक्षण, झञ्झावात, फल, फेन
फूत्कार
फकारो निष्फले जल्पे पुष्करे भयरक्षणे ।
झंझावाते फले फेने फूत्कारे फूस्तथोदितः ॥ ३२ ॥
verse 1.1.1.32
page 0121
पुराणम्
English
फ / PHA. This letter means Jhañjhāvāta. Phū is phūtkāra, a sound resembling hissing and means ‘useless’ also. (Chapter 348, agni purāṇa)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
फ, फकारः । द्वाविंशतितमव्यञ्जनवर्णः । (पवर्गस्यद्बितीयवर्णश्च ।) अस्योच्चारणस्थानं ओष्ठः ।इति व्याकरणम् ॥
(यदुक्तं सिद्धान्तकौमुद्याम् ।“उपूपध्मानीयानामोष्ठौ ॥
”) तस्य तत्त्वं यथा, --“फकारं शृणु चार्व्वङ्गि । रक्तविद्यल्लतोपमम् ।चतुर्व्वर्गप्रदं वर्णं पञ्चदेवमयं सदा ॥
पञ्चप्राणमयं वर्णं सदा त्रिगुणसंयुतम् ।आत्मादितत्त्वसंयुक्तं त्रिबिन्दुसहितं सदा ॥
”इति कामधेनुतन्त्रे पञ्चमपटकः ॥
* ॥
“वक्रा वामगता रेखा ततोऽधःसङ्गता भवेत् ।तस्मादूर्द्ध्वगता भूत्वा दक्षमारभ्य कुण्डली ॥
ब्रह्मा रुद्रश्च विष्णुश्च कुण्डली ब्रह्मरूपिणी ।मात्रा वामाद्दक्षिणतः क्रमशः परिकीर्त्तिता ॥
”इति वर्णोद्धारतन्त्रम् ॥
तत्पर्य्यायः ।“फकारश्च महेशानि ! शिखी चैव जनार्द्दनः ॥
”इति रुद्रयामलोक्तवर्णाभिधानम् ॥
अस्य ध्यानं यथा, --“प्रलयाम्बुदवर्णाभां ललज्जिह्वां चतुर्भुजाम् ।भक्ताभयप्रदां नित्यां नानालङ्कारभूषिताम् ॥
एवं ध्यात्वा फकारन्तु तन्मन्त्रं दशधा जपेत् ॥
”इति वर्णोद्धारतन्त्रम् ॥
* ॥
अस्य नामानि यथा, --“फः सखी दुर्गिणी धूम्रा वामपार्श्वो जनार्द्दनः ।जया पादः शिखा रौद्री फेत्कारः शाखिनी-प्रियः ॥
उमा विहङ्गमः कालः कुब्जिनीप्रियपावकौ ।प्रलयाग्निर्नीलपादोऽक्षरः पशुपतिः शशी ॥
फुत्कारो यामिनी व्यक्ता पावनो मोहवर्द्धनः ।निष्फलवागहङ्कारः प्रयागो ग्रामणीः फलम् ॥
”इति नानातन्त्रशास्त्रम् ॥
(पद्यादौ अस्य प्रयोगेन भयसम्भावना । यदुक्तंवृत्तरत्नाकरटीकायाम् ।“दोधः सौख्यं मुदं नः सुखभयमरणक्लेशदुःखंपवर्गः ॥
”)
फं,
क्ली,
 (फक्व असद्व्यवहारे + डः ।) रूक्षोक्तिः ।फुत्कृतिः । निष्फलभाषणम् । इति मेदिनी । फे, १ ॥
फः,
पुं,
 यक्षसाधनम् । स्फानम् । झञ्झावातः ।इति मेदिनी । फे, १ ॥
वर्द्धकः । जृम्भानिष्फारः ।स्फुटः । फललाभः । इति विश्वः ॥
संज्ञाविशेषः ।यथा । “हसोऽन्तः फः । हसो विरामश्च फसंज्ञःस्यात् ।” इति मुग्धबोधव्याकरणम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
फ फकारः पञ्चमवर्गस्य द्वितीयवर्णः स्पर्शवर्णेषु द्वाविंशतितमः ।अस्योच्चारणस्य स्थानमोष्ठौ तस्योच्चारणे आभ्यन्तरः प्रयत्नःजिह्वाग्रस्य ओष्ठाभ्यां सह स्पर्शः अतएवास्य स्पर्श-वर्णता । बाह्याः प्रयत्नाः विवारश्वासाघोषाः महा-प्राणश्च । अस्मिन् परे विसर्गस्य स्थाने उपाध्मानीयः ँ ।तन्त्रे वर्णाभिधाने अस्य वाचकशब्दा उक्ता यथा“फः सुखी दुर्गिणी धूम्रा वामपार्श्वो जनार्दनः ।जया पादशिखा रौद्री फेत्कारः शाखिनी प्रियः ।इला विहङ्गमः कण्ठः कुब्जिनी प्रियपावकौ ।प्रलयाग्निर्नीलपादोऽक्षरः पशुपतिः शशी । फुत्कारोयामिनी झञ्झापवनो मोहवर्द्धनः । निष्फलुवागह-ङ्कारः प्रयाणो ग्रामणी फलम्” । तदीशदेवताध्यानंयथा “प्रलयाम्बुदवर्णाभां ललज्जिह्वां चतुर्भुजाम् ।भक्ताभयप्रदां नित्यां नानालङ्कारभूषिताम् । एवं ध्यात्वाफकारन्तु तन्मन्त्रं दशधा जपेत्” वर्णोद्धारतन्त्रम् ।अस्य ध्येयस्वरूपं यथा “फकारं शृणु चार्वङ्गि! रक्तविद्युल्लतोपमम् । चतुर्वर्गप्रदं वरणं पञ्चदेवमयं सदा ।पञ्चप्राणमयं वर्णं सदा त्रिगुणसंयुतम् । आत्मादितत्त्वसंयुक्तं त्रिविन्दुसहितं सदा” कामधेनुतन्त्रम् । मात्रका-न्यास्येऽस्य वामपार्श्वे न्यासः । काव्यादावस्य प्रथम-विन्यासफलं पकारशब्दे उक्तं दृश्यम् ।
फ
न०
 फक्क--ड । १ रूक्षकथने २ निष्फलवाक्ये ३ फुत्कारे चमेदि० ४ झञ्झावाते ५ बर्द्धके ६ जृम्भाविष्कारे ७ फल-भागे च
पु०
 विश्वः ।
Burnouf
French
फ फ 36ᵉ lettre et 2ᵉ labiale de l'alphabet
sanscrit
c'est l'aspirée du प प। Elle est rare et
représentée par
φ, f, et qqf. p ou b dans les langues âryennes.
फ फ
m.
 (फल् etc.) développement, accroissement
bourgeonnement, floraison, fertilité
vent, brise
cérémonie en
l'honneur des serviteurs de Kuvera. -- N. bruit d'une eau qui
bouillonne, clapotis
langage irrité. -- F. anxiété, détresse.