| YouTube Channel

प्रेतशौच (pretazauca)

 
Monier Williams Cologne
English
प्रेत—शौच
n.
 (GāruḍaP. ) purification after the death of a kinsman.
Apte Hindi
Hindi
प्रेतशौचम्
नपुं*
 प्रेत-शौचम् -
"किसी संबंधी की मृत्यु हो जाने पर शुद्धि, पातक शुद्धि"
L R Vaidya
English
preta-SOca {% n. %} purification after the death of a kinsman.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
प्रेतशौचं,
क्ली,
 (प्रेते सति प्रेतस्य वा शौचम् ।)मृतसंस्कारादि । यथा, --याज्ञवल्क्य उवाच ।“प्रेतशौचं प्रवक्ष्यामि तच्छृणुध्वं यतव्रताः ।ऊनद्बिवर्षं निखनेन्न कुर्य्यादुदकन्ततः ॥
आश्मशानादनुव्रज्य इतरो ज्ञातिभिर्मृतः ।यमसूक्तं तथा जप्यं जपद्भिर्लौकिकाग्निना ॥
स दग्धव्य उपेतश्चेदाहिताग्न्यावृतार्थवत् ।सप्तमाद्दशमाद्वापि ज्ञातयो ह्युपयन्त्यपः ॥
अप नः शोशुचदघमनेन पितृदिङ्मुखाः ।एवं मातामहाचार्य्यप्रेतानाञ्चोदकक्रियाः ॥
कामोदकाः सखिपुत्त्रस्वस्रीयश्वशुरर्त्विजः ।नामगोत्रेण ह्युदकं सकृत् सिञ्चन्ति वाग्यताः ॥
पाषण्डपतितस्तेना न कुर्य्युरुदकक्रियाम् ।न ब्रह्मचारिणो व्रात्या योषितः कामगास्तथा ॥
सुरापास्त्वात्मघातिन्यो नाशौचोदकभाजनाः ।अतो न रोदितव्यं हि त्वनित्या जीवसंसृतिः ॥
क्रिया कार्य्या यथाशक्ति ततो गच्छेद्गृहान्प्रति ।विदश्य निम्बपत्राणि नियता द्वारि वेश्मनः ॥
आचम्याथाग्निमुदकं गोमयं गौरसर्षपान् ।प्रविशेयुः समालभ्य कृत्वाश्मनि पदं शनैः ॥
प्रवेशनादिकं कर्म्म प्रेतसंस्पर्शिनामपि ।ईक्षतां तत्क्षणाच्छुद्धिः परेषां स्नानसंयमात् ॥
क्रीतलब्धाशना भूमौ स्वपेयुस्ते पृथक् पृथक् ।पिण्डयज्ञावृता देयं प्रेतायान्नं दिनत्रयम् ॥
जलमेकाहमाकाशे स्थाप्यं क्षीरञ्च मृण्मये ।वैतालोपासनाः कार्य्याः क्रियाश्च श्रुतिचोदिताः ॥
आदन्तजन्मनः सद्य आचूडान्नैशिकी स्मृता ।त्रिरात्रमाव्रतादेशाद्दशरात्रमतः परम् ॥
त्रिरात्रं दशरात्रं वा शावमाशौचमुच्यते ।ऊनद्विवर्ष उभयोः सूतकं मातुरेव हि ।अन्तरा जन्ममरणे शेषाहोभिर्विशुद्ध्यति ॥
दश द्वादश वर्णानां तथा पञ्चदशैव च ।त्रिंशद्दिनानि च तथा भवति प्रेतसूतकम् ॥
अहस्त्वदत्तकन्यासु बालेषु च विशोधनम् ।गुर्व्वन्ते वास्यानूचानमातुलश्रोत्रियेषु च ॥
अनौरसेषु पुत्त्रेषु भार्य्यास्वन्यगतासु च ।निवासराजनि तथा तदहः शुद्धिकारणम् ॥
हतानां नृपगोविप्रैरन्वक्षं चात्मघातिनाम् ।विषाद्यैश्च हतानाञ्च नाशौचं पृथिवीपते ॥
सत्रिव्रतिब्रह्मचारिदातृब्रह्मविदां तथा ।दाने विवाहे यज्ञे च संग्रामे देशविप्लवे ।आपद्यपि हि कष्टायां सद्यःशौचं विधीयते ॥
कालोऽग्निः कर्म्ममृद्बायुर्म्मनो ज्ञानं तपो जलम् ।पश्चात्तपो निराहारः सर्व्वेषां शुद्धिहेतवः ॥
”इति गारुडे १०६ अध्यायः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
प्रेतशौच
न०
 प्रेते सति शौचम् ६ त० । प्रेते सति तन्निमि-त्ताशौचापगमे १ शौचे २ प्रेतसंस्कारभेदे च तत्प्रकारःगरुडपु० १०६ अ० उक्तो यथा“प्रेतशौचं प्रवक्ष्यामि तच्छृणुध्वं यतव्रताः! । ऊन-द्विवर्षं निखनेन्न कुर्य्यादुदकन्ततः । आश्मशानादनुव्रज्यइतरो ज्ञातिभिर्मृतः । यमसूक्तं तथा जप्यं जपद्भि-र्लौकिकाग्निना । स दग्धव्य उपेतश्चेदाहिताग्न्यावृ-तार्थवत् । सप्तमाद्दशमाद्वापि ज्ञातयो ह्युपयन्त्यपः ।अप नः शोशुचदवमनेन पितृदिङ्मुखाः । एवं माता-महाचार्य्यप्रेतानाञ्चोदकक्रियाः । कामोदकाः सखि-पुत्रस्वस्रीयश्वशुरर्त्विजः । नामगोत्रेण ह्युदकं सकृत्सिञ्चन्ति वाग्यताः । पाषण्डपतितस्तेभा न कुर्युरुदक-क्रियाम् । न ब्रह्मचारिणो व्रात्या योषितः कामगा-स्तथा । सुरापास्त्वात्मघातिनो नाशौचोदकभाजनाः ।अतो न रोदितव्यं हि त्वनित्या जीवसंसृतिः । क्रियाकार्य्या यथाशक्ति ततो गच्छेद् गृहान् प्रति । विदश्यनिम्बपत्राणि नियता द्वारि वेश्मनः । आचम्याथाग्निमुदकंगोमयं गौरसर्षपान् । प्रविशेयुः समालभ्य कृत्वाश्मनिपदं शनैः । प्रवेशनादिकं कर्म प्रेतसंस्पर्शिनांमपि । ईक्षतांतत्क्षणाच्छुद्धिः परेषां स्नानसंयमात् । क्रीतलब्धाशनाभूमौ स्वपेयुस्ते पृथक् पृथक् । पिण्डयज्ञावृता देयंप्रेतायान्नं दिनत्रयम् । जलमेकाहमाकाशे स्थाप्यंक्षीरञ्च मृण्मये । वैतानोपासनाः कार्य्याः क्रियाश्चश्रुतिषोदिताः” ।