| YouTube Channel

प्रियः (priyaH)

 
Hindi
Hindi
प्रिय
Apte Hindi
Hindi
प्रियः
पुं*
 - प्री + क
"प्रेमी, पति"
प्रियः
पुं*
 - प्री + क
एक प्रकार का मृग
प्रियः
पुं*
 - प्री+क
"प्रेमी, पति"
प्रियः
पुं*
 - प्री+क
हरिण
प्रियः
पुं*
 - प्री+क
जामाता
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अभिकः, अभीकः, कान्तः, दयितः, प्रियः, वल्लभः, रमणः, रमकः, लमकः, रमः, वरयिता, अभीष्टः, इष्टः
noun
अनुरक्तः पुरुषः।
"मीता अभिकेन सह पलायिता।"
Synonyms:
 प्रियः
noun
क्षुपविशेषः ।
"प्रियः इति नाम्ना द्वौ क्षुपौ भेषजार्थे उपयुज्यते"
Tamil
Tamil
ப்ரிய: : காதலன், கணவன்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: प्रियः
Root: प्रियः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ None
Shloka(s):
3|3|219|2 ► नाशः क्षये तिरोधाने जीवितेशः प्रिये यमे। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|219|2 ⇢ जीवितेशः (जीवितेश) (पुं)
Related word(s):
जातिः ➡ मनुष्यः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
प्रियः,
पुं,
 (प्रीणातीति । प्री + “इगुपधज्ञाप्री-किरः कः ।” ३ । १ । १३५ । इति कः ।) भर्त्ता ।इत्यमरः । २ । ६ । ३५ ॥
(यथा, आर्य्यासप्तशत्याम् ।३४७ ।“प्रणमति पश्यति चुम्बति संश्लिष्यति पुलक-मुकुलितैरङ्गैः ।प्रियसङ्गाय स्फुरितां वियोगिणी वामबाहु-लताम् ॥
”जामाता । यथा, मनुः । ३ । ११९ ।“राजर्त्विक्स्नातकगुरून् प्रियश्वशुरमातुलान् ।अर्हयेन्मधुपर्केण परिसंवत्सरात् पुनः ॥
”कार्त्तिकेयः । यथा, महाभारते स्कन्दनामानु-कीर्त्तने । ३ । २३१ । ५ ।“अमोघस्त्वनघो रौद्रः प्रियश्चन्द्राननस्तथा ॥
”)मृगविशेषः । इति जटाधरः ॥
जीवकौषधम् ।इति राजनिर्घण्टः ॥
ऋद्धिनामौषधम् । हृद्ये, त्रि । इति मेदिनी ॥
(यथा, महाभारते ।“सत्यं ब्रूयात् प्रियं ब्रूयात् नब्रूयात् सत्यमप्रियम् ।प्रियञ्च नानृतं ब्रूयादेष धर्म्मः सनातनः ॥
”)प्रियोऽप्रियश्च कार्य्यवशाद्भवति । यथा, --“न हि कस्य प्रियः को वा विप्रियो वा जगत्त्रये ।काले कार्य्यवशात् सर्व्वे भवन्त्येवाप्रियाः प्रियाः ॥
”इति श्रीकृष्णजन्मखण्डे ५ अध्यायः ॥
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“प्रीञ् तर्पणे”@} 2 आधृषीयः।
‘--यौ ञित्त्वसाफल्यात् प्रीणयेत् प्रयते प्रयेत्।’ 3 इति देवः।
4 प्रीणकः-णिका, 5 प्रायकः-यिका, 6 पिप्रीणयिषकः-पिप्राययिषकः-षिका, 7 प्रायकः-यिका, 8 पिप्रीषकः-षिका, 9 पेप्रीयकः-यिका
प्रीणयिता-त्री, पिप्रीणयिषिता-त्री, प्रेता-त्री, पिप्रीषिता-त्री, पेप्रीयिता-त्री
प्रीणयन्-न्ती, पिप्रीणयिषन्-न्ती, 10 प्रयन् 11 -न्ती, पिप्रीषन्-न्ती
-- 12 प्रीणयिष्यन्-पिप्रीणयिषिष्यन्-न्ती-ती, प्रेष्यन्-न्ती-ती, पिप्रीषिष्यन्-न्ती-ती
मित्रप्रीः-मित्रप्रियौ-मित्रप्रियः
-- प्रीणितम्-तः, पिप्रीणयिषितः-तवान्, प्रीतम्-तः, पिप्रीषितः, पेप्रीयितः-तवान्
प्रीणः, पिप्रीणयिषुः, प्रियः, पिप्रीषुः, प्रेप्रियः
प्रीणयितव्यम्, पिप्रीणयिषितव्यम्, प्रेतव्यम्, पिप्रीषितव्यम्, प्रेप्रीयितव्यम्
प्रीणनीयम्, पिप्रीणयिषणीयम्, प्रयणीयम्, पिप्रीषणीयम्, पेप्रीयणीयम्
प्रीण्यम्, पिप्रीणयिष्यम्, प्रेयम्, पिप्रीष्यम्, पेप्रीय्यम्
ईषत्प्रीणः-दुष्प्रीणः-सुप्रीणः, ईषत्प्रयः-दुष्प्रयः-सुप्रयः
-- -- प्रीण्यमानः, पिप्रीणयिष्यमाणः, प्रीयमाणः, पिप्रीष्यमाणः, पेप्रीय्यमाणः
प्रीणः, पिप्रीणयिषः, 13 प्रयः, पिप्रीषः, पेप्रीयः
प्रीणयितुम्, पिप्रीणयिषितुम्, प्रेतुम्, पिप्रीषितुम्, पेप्रीयितुम्
प्रीणना, पिप्रीणयिषा, प्रीतिः, पिप्रीषा, पेप्रीया
प्रीणनम्, पिप्रीणयिषणम्, प्रयणम्, पिप्रीषणम्, पेप्रीयणम्
प्रीणयित्वा, पिप्रीणयिषित्वा, प्रीत्वा, पिप्रीषित्वा, पेप्रीयित्वा
विप्रीण्य, विपिप्रीणयिष्य, विप्रीय, विपिप्रीष्य, विपेप्रीय्य
प्रीणम् २, प्रीणयित्वा २, पिप्रीणयिषम् २, पिप्रीणयिषित्वा २, प्रायम् २, प्रीत्वा २, पिप्रीषम् २, पिप्रीषित्वा २, पेप्रीयम् २
पेप्रीयित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१०७३)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१८३७। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (श्लो। २०)
04
=>
 [[३। ‘धूञ्प्रीञोर्नुग् वक्तव्यः’ (वा। ७-३-३७) इति ण्यन्ते सर्वत्र नुगागमो भवति। एतच्चाविशेषेण ण्यन्ते सर्वत्रेति मतेन लिखितम्।]]
05
=>
 [[४। ‘धूञ्प्रीञोः--’ (वा। ७-३-३७) इति नुगागमः ‘धूञ्’ साहचर्येण क्रैयादिकस्य प्रीणातेर्णावेवेति, हरदत्तादिमते तु नुगभावात् वृद्धौ, आयादेशे च रूपमेवम्। एवमेव तृजादिष्वपि प्राययिता-त्री इत्यादीनि रूपाणि यथायथमूह्यानि।]]
06
=>
 [[५। चुरादिप्रीञोऽपि नुगागमवादिनां पक्षे ण्यन्तात् सनि रूपमेवम्। हरदत्तादिमते तु पिप्राययिषकः इत्यादीनि रूपाणीति च ज्ञेयम्।]]
07
=>
 [[६। ‘आधृषाद् वा’ (ग। सू। चुरादौ) इति वचनेन णिचो वैकल्पिकत्वात्, णिजभावपक्षे शुद्धाद्रूपमेवम्।]]
08
=>
 [[७। णिजभावपक्षे सनि, ‘एकाच उपदेशे--’ (७-२-१०) इतीण्निषेधे, सनः कित्त्वे, दीर्घे च रूपम्। धातोरस्य चुरादिपठितस्य सेट्त्वेऽपि णिजभावपक्षे भ्वादिपाठेऽनिट्त्वं शास्त्रवशादिति ज्ञेयम्।]]
09
=>
 [[८। णिजभावपक्षे शुद्धात् यङन्ते रूपमेवमिति ज्ञेयम्।]]
10
=>
 [[९। णिजभावपक्षे शुद्धात्, ‘शेषात् कतरि--’ (१-३-७८) इति शतैव।]]
11
=>
 [[आ। ‘… स्वैरं तत्र जनान् प्रयन् विगलितश्रन्थान् कचान् ग्रन्थयन्।’ धा। का। ३। ५१।]]
12
=>
 [पृष्ठम्०९०५+ २५]
13
=>
 [[१। ‘एरच्’ (३-३-५६) इति भावे घञपवादोऽप्प्रत्ययः। ‘एरजण्यन्तानाम्’ इति मतं तु भाष्या सम्मतत्वादप्रामाणिकम्। स्पष्टमिदं कैयटे (३-२-१)।]]