| YouTube Channel

प्रश्नः (praznaH)

 
Apte
English
प्रश्नः [praśnḥ], [प्रच्छ्-भावे नङ्]
A question, query
an inquiry, interrogation (अविज्ञातप्रवचनं प्रश्न इत्यभिधीयते)
अनामयप्रश्न- पूर्वकम्
Ś.*
 5 'with an inquiry about (your) well-being or health.'
A judicial inquiry or investigation.
A point at issue, a subject of controversy, controverted or disputed point
इति प्रश्न उपस्थितः.
A problem for solution or calculation
अहं ते प्रश्नं दास्यामि Mk.
Inquiry into the future.
A short section of a work.
Basket-work.
A task or lesson (in Vedic recitation).
Comp.
 -उपनिषद्
f.
N.
 of an Upaniṣad consisting of six questions and six answers. -कथा a story containing a question. -दूतिः, -ती
f.
 a riddle, an enigma. -पूर्वकेन
ind.
 after examination
Hch. -वादिन् a fortune-teller. -विवाकः an arbitrator, umpire.
Apte 1890
English
प्रश्नः [प्रच्छ्-भावे नङ्] 1 A question, query
an inquiry, interrogation (अविज्ञातप्रवचनं प्रश्न इत्यभिधीयते)
अनामयप्रश्नपूर्वकं Ś. 5 ‘with an inquiry about (your) well-being or health’.
2 A judicial inquiry or investigation.
3 A point at issue, a subject of controversy, controverted or disputed point
इति प्रश्न उपस्थितः.
4 A problem for solution or calculation
अहं ते प्रश्नं दास्यामि Mk. 5.
5 Inquiry into the future.
6 A short section of a work.
7 Basket-work.
Comp.
उपनिषद् n. N. of an Upaniṣad consisting of six questions and six answers.
दूतिः -ती f. a riddle, an enigma.
विवाकः an arbitrator, umpire.
Apte Hindi
Hindi
प्रश्नः
पुं*
 - प्रच्छ् + नङ्
"सवाल, पूछताछ, परिपृच्छा, परिप्रश्न"
प्रश्नः
पुं*
 - प्रच्छ् + नङ्
अदालती जाँच-पड़ताल या गवेषणा
प्रश्नः
पुं*
 - प्रच्छ् + नङ्
"विवादपद, विवादास्पद विषय, विवादग्रस्त दृष्टिकोण"
प्रश्नः
पुं*
 - प्रच्छ् + नङ्
"समस्या, हिसाब का प्रश्न"
प्रश्नः
पुं*
 - प्रच्छ् + नङ्
भविष्य संबंधी पूछताछ
प्रश्नः
पुं*
 - प्रच्छ् + नङ्
किसी ग्रन्थ का अनुभाग या परिच्छेद
प्रश्नः
पुं*
 - प्रच्छ+नङ्
"सवाल, पृच्छा, पूछताछ"
प्रश्नः
पुं*
 - प्रच्छ+नङ्
न्यायिक पूछताछ
प्रश्नः
पुं*
 - प्रच्छ+नङ्
विवादास्पद बिन्दु
प्रश्नः
पुं*
 - प्रच्छ+नङ्
समस्या
प्रश्नः
पुं*
 - प्रच्छ+नङ्
किसी पुस्तक का छोटा अध्याय
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 पृच्छा, पृच्छनम्, मर्शनम्, परिपृच्छा, विचिकित्सा, अन्वीक्षा, अन्वीक्षणम्, अनुसंधानम्, चर्चा, तर्का, परीष्टिः, पर्येषणम्, मार्गणम्, सम्प्रश्नः, प्रश्नः
noun
कांचित् घटना कंचित् विषयं वा ज्ञातुं प्रवर्तिता पृच्छनक्रिया।
"एतावत्या पृच्छया अपि कश्चिद् लाभः न जातः।"
Synonyms:
 प्रश्नः, अनुयोगः, पृच्छा
noun
तद् वचनं यद् किमपि ज्ञातुं परीक्षितुं वा प्रच्छ्यते यस्य उत्तरं च भवति।
"सः मम प्रश्नस्य उत्तरं वक्तुं न अशक्नोत्।"
Synonyms:
 प्रश्नः
noun
कस्यापि कथितस्य सत्यतायाः परीक्षणार्थे कृता पृच्छना।
"न्यायालये विधिज्ञः अभियोक्तारं प्रश्नान् पृच्छति।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: प्रश्नः
Root: प्रश्न
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Question
Shloka(s):
2|4|37|1 ► अर्थवादः परार्थोक्तिः प्रश्नः पर्यनुयोगवत्। (अन्तरिक्षकाण्डः/शब्दाध्यायः)
2|4|37|2 ► अनुयोगश्च पृच्छा च प्रतिवाक्यं तदुत्तरम्॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/शब्दाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|4|37|1 ⇢ प्रश्नः (प्रश्न) (पुं) ⇒ Question ⇒
➠ 2|4|37|1 ⇢ पर्यनुयोगः (पर्यनुयोग) (पुं) ⇒ Question ⇒
➠ 2|4|37|2 ⇢ अनुयोगः (अनुयोग) (पुं) ⇒ Question ⇒
➠ 2|4|37|2 ⇢ पृच्छा (पृच्छा) (स्त्री) ⇒ Question ⇒
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ प्रहेलिका
अमरकोशः
Sanskrit
Word: प्रश्नः
Root: प्रश्न
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ query
⇒ demand
⇒ enquiry
⇒ inquiry
⇒ request
⇒ question
⇒ controversy
⇒ basket-work
⇒ interrogation
⇒ inquiry after
⇒ task or lesson
⇒ plaited basket
⇒ point at issue
⇒ problem [math.]
⇒ subject of inquiry
⇒ short section or paragraph
⇒ judicial inquiry or examination
⇒ astrological inquiry into the future
Shloka(s):
1|6|10|1 ► प्रश्नोऽनुयोगः पृच्छा च प्रतिवाक्योत्तरे समे। (शब्दादिवर्गः)
3|3|243|1 ► स्वित्प्रश्ने च वितर्के च तु स्याद्भेदेऽवधारणे। (नानार्थवर्गः)
3|3|244|1 ► प्रतीच्यां चरमे पश्चादुताप्यर्थविकल्पयोः। (नानार्थवर्गः)
3|3|248|1 ► मङ्गलानन्तरारम्भप्रश्नकार्त्स्न्येष्वथो अथ। (नानार्थवर्गः)
3|3|249|1 ► नु पृच्छायां विकल्पे च पश्चात्सादृश्ययोरनु। (नानार्थवर्गः)
3|3|249|2 ► प्रश्नावधारणानुज्ञानुनयामन्त्रणे ननु॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|250|1 ► गर्हासमुच्चयप्रश्नशङ्कासम्भावनास्वपि। (नानार्थवर्गः)
3|3|252|1 ► तूष्णीमर्थे सुखे जोषं किं पृच्छायां जुगुप्सने। (नानार्थवर्गः)
3|4|18|1 ► अस्ति सत्वे रुषोक्तावु ऊं प्रश्नेऽनुनये त्वयि। (अव्ययवर्गः)
Synonym(s):
➠ 1|6|10|1 ⇢ प्रश्नः (प्रश्न) (पुं) ⇒ query, demand, enquiry, inquiry, request, question, controversy, basket-work, interrogation, inquiry after, task or lesson, plaited basket, point at issue, problem [math.], subject of inquiry, short section or paragraph, judicial inquiry or examination, astrological inquiry into the future
➠ 1|6|10|1 ⇢ अनुयोगः (अनुयोग) (पुं) ⇒ censure, reproof, question, examination, spiritual union, religious meditation
➠ 1|6|10|1 ⇢ पृच्छा (पृच्छा) (स्त्री) ⇒ query, asking, enquiry, inquiry, request, questioning, question about, inquiry into the future
➠ 3|3|243|1 ⇢ स्वित् (स्वित्) (अव्य)
➠ 3|3|244|1 ⇢ (उत) (अव्य)
➠ 3|3|248|1 ⇢ अथौः (अथो) (अव्य)
➠ 3|3|248|1 ⇢ (अथ) (अव्य)
➠ 3|3|249|1 ⇢ नुः (नु) (अव्य)
➠ 3|3|249|2 ⇢ ननुः (ननु) (अव्य) ⇒ never, indeed, no doubt, not at all, vocative particle implying kindness or reproach or perplexity
➠ 3|3|250|1 ⇢ अपिः (अपि) (अव्य)
➠ 3|3|252|1 ⇢ किन् (किम्) (अव्य)
➠ 3|4|18|1 ⇢ ऊन् (ऊम्) (अव्य)
Related word(s):
जातिः ➡ शब्दः
परा_अपरासंबन्धः ➡ परिप्रश्नः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
प्रश्नः,
पुं,
 (प्रच्छनमिति । प्रच्छ + “यजयाच-यतेति ।” ३ । ३ । ९० । इति नङ् । “च्छ्वोःशूडिति ।” ६ । ४ । १९ । इति शः । “प्रश्नेचेति ।” ३ । २ । ११७ । इति ज्ञापकात् नसम्प्रसारणम् ।) जिज्ञासा । तत्पर्य्यायः । अनु-योगः २ पृच्छा ३ । इत्यमरः । १ । ६ । १० ॥
(यथा, मनुः । १ । ११५ ।“साक्षिप्रश्नविधानञ्च धर्म्मं स्त्रीपुंसयोरपि ॥
”“पृच्छा तन्त्रात्यथाम्नायं विधिना प्रश्न उच्यते ॥
”इति चरके सूत्रस्थाने त्रिंशेऽध्याये ॥
)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“प्रच्छ ज्ञीप्सायाम्”@} 2 किरादिः।
3 प्रच्छकः-च्छिका, प्रच्छकः-च्छिका, 4 पिपृच्छिषकः-षिका, 5 परीपृच्छकः-च्छिका
6 प्रष्टा-प्रष्ट्री, प्रच्छयिता-त्री, पिपृच्छिषिता-त्री, परीपृच्छिता-त्री
7 पृच्छन्-न्ती-ती, प्रच्छयन्-न्ती, पिपृच्छिषन्-न्ती
-- 8 प्रक्ष्यन्-न्ती-ती, प्रच्छयिष्यन्, पिपृच्छिषिष्यन्-न्ती-ती
-- 9 सम्पृच्छमानः, 10 आपृच्छमानः, 11 प्रच्छयमानः, 12 आपिपृच्छिषमाणः, संपिपृच्छिषमाणः, परीपृच्छ्यमानः
सम्प्रक्ष्यमाणः-आप्रक्ष्यमाणः, प्रच्छयिष्यमाणः, आपिपृच्छिषिष्यमाणः- सम्पिपृच्छिषिष्यमाणः, परीपृच्छिष्यमाणः
13 14 प्राट्, शब्दप्राट्-प्राड्-प्राशौ-प्राशः
-- -- 15 पृष्टम्-पृष्टः-पृष्टवान्, प्रच्छितः, पितृच्छिषितः, परीपृच्छितः-तवान्
प्रच्छः, प्रच्छः, 16 पिपृच्छिषुः, परीपृच्छः
प्रष्टव्यम्, प्रच्छयितव्यम्, पिपृच्छिषितव्यम्, परीपृच्छितव्यम्
प्रच्छनीयम्, प्रच्छनीयम्, पिपृच्छिषणीयम्, परीपृच्छनीयम्
प्रच्छ्यम्, प्रच्छ्यम्, पिपृच्छिष्यम्, परीपृच्छ्यम्
ईषत्प्रच्छः-दुष्प्रच्छः-सुप्रच्छः
-- -- पृच्छ्यमानः, प्रच्छ्यमानः, पिपृच्छिष्यमाणः, परीपृच्छ्यमानः
प्रच्छः, 17 प्रश्नः, प्रच्छः, पिपृच्छिषः, परीपृच्छः
प्रष्टुम्, प्रच्छयितुम्, पिपृच्छिषितुम्, परीपृच्छितुम्
पृष्टिः, 18 पृच्छा, प्रच्छना, पिपृच्छिषा, परीपृच्छा
प्रच्छनम्, प्रच्छनम्, पिपृच्छिषणम्, परीपृच्छनम्
पृष्ट्वा, प्रच्छयित्वा, पिपृच्छिषित्वा, परीपृच्छित्वा
19 आपृच्छ्य, सम्प्रच्छ्य, प्रपिपृच्छिष्य, प्रपरीपृच्छ्य
प्रच्छम् २, पृष्ट्वा २, प्रच्छम् २, प्रच्छयित्वा २, पिपृच्छिषम् २, पिपृच्छिषित्वा २, परीपृच्छम् २
परीपृच्छित्वा २। 20
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१०६६)
02
=>
 (६-तुदादिः-१४१३। सक। अनि। पर।)
03
=>
 [[१। ‘प्रछ’ इत्येव धातुः। तत्र, ‘छे च’ (६-१-७३) इति ह्रस्वस्य तुकि, तस्य श्चुत्वेन चकारः सर्वत्र ज्ञेयः।]]
04
=>
 [[२। सन्नन्तात् ण्वुलि, ‘किरश्च पञ्चभ्यः’ (७-२-७५) इतीडागमे, ‘रुदविदमुषग्रहि- स्वपिप्रच्छः संश्च’ (१-२-८) इति सनः कित्त्वे, ‘ग्रहिज्यावयिव्यधिवष्टि- विचतिवृश्चतिपृच्छतिभृज्जतीनां ङिति च’ (६-१-१६) इति सम्प्रसारणे षत्वे च रूपम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
05
=>
 [[३। यङन्ते सर्वत्र यङ्निमित्तकं सम्प्रसारणं भवति। पश्चात् ‘रीगृत्वत इति वक्तव्यम्’ (वा। ७-४-९०) इति रीक् अभ्यासस्य।]]
06
=>
 [[४। तृचि, ‘व्रश्चभ्रस्जसृजमृजयजराजभ्राजच्छशां षः’ (८-२-३६) इति षत्वे, ‘ष्टुना ष्टुः’ (८-४-४१) इति ष्टुत्वे च रूपम्। एवं तव्यदादिष्वपि ज्ञेयम्।]]
07
=>
 [[५। शतरि, ‘तुदादिभ्यः--’ (३-१-७७) इति विकरणप्रत्ययः शः। तस्य सार्व- धातुकत्वेन ङिद्वद्भावात् सम्प्रसारणे रूपमेवम्। एवं शानजन्तेऽपि प्रक्रिया ज्ञेया।]]
08
=>
 [[६। स्यप्रत्यये, ‘व्रश्च--’ (८-२-३६) इत्यादिना षत्वे, ‘षढोः कः सि’ (८-२-४१) इति षकारस्य ककारे, षत्वे च रूपमेवम्।]]
09
=>
 [[७। ‘विदिप्रच्छिस्वरतीनामुपसंख्यानम्’ (वा। १-३-२९) इति वार्तिकेन सम्पूर्वकादस्मा- दात्मनेपदं, शानच् भवति।]]
10
=>
 [[८। ‘आङि नुप्रच्छ्योरुपसंख्यानम्’ (वा। १-३-२१) इति आंङ्पूर्वकादस्माच्छानच्।]]
11
=>
 [[आ। ‘कृतगुरुतरहारच्छेदमालिङ्ग्य पत्यौ परिशिथिलितगात्रे गन्तुमापृच्छमाने।’ शि। व। ११। ३८।]]
12
=>
 [[९। ‘पूर्ववत् सनः’ (१-३-६२) इति संपूर्वकात्, आङ्पूर्वकाच्च सन्नन्तेऽपि शानच्।]]
13
=>
 [पृष्ठम्०९०१+ २५]
14
=>
 [[१। ‘क्विब्वचिप्रच्छ्यायतस्तुकटप्रुजु श्रीणां दीर्घोऽसम्प्रसारणं च’ (वा। ३-२-१७८) इत्यनेन क्विपि दीर्घेऽसंप्रसारणे च विहिते सति, ‘च्छ्वोः शूडनुनासिके च’ (६-४-१९) इति क्विब्निमित्तके शकारे, तस्य षत्वे जश्त्वे चर्त्वे च रूपमेवम्।]]
15
=>
 [[२। क्तप्रत्यये सम्प्रसारणादिकं सर्वं यथायथमूह्यम्।]]
16
=>
 [[आ। ‘उक्तं पिपृच्छिषूणां वो मा स्म भूत सुषुप्सवः।।’ भ। का। ७। ९८।]]
17
=>
 [[३। भावेऽकर्तरि च कारके, ‘यजयाचयतविच्छप्रच्छरक्षो नङ्’ (३-३-९०) इति नङ्प्रत्ययः। ‘च्छ्वोः शूड्--’ (६-४-१९) इति सतुक्कस्य छकारस्य शकारः। ‘प्रश्ने चासन्नकाले’ (३-२-११७) इति सूत्रकारनिर्देशप्रामाण्यात् सम्प्रसारणं न भवति। ‘शात्’ (८-४-४४) इति निषेधात् श्चुत्वं न।]]
18
=>
 [[४। भिदादेः (३-३-१०४) आकृतिगणत्वात् अङि, सम्प्रसारणे च पृच्छा इति रूपमिति आत्रेयादीनां मतमिति मा। धा। वृत्तिः।]]
19
=>
 [[५। ल्यपि, सम्प्रसारणे रूपमेवम्। ‘च्छ्वोः शूठ्--’ (६-४-१९) इति शकारादेशो न भवति, ल्यपो बहिरङ्गत्वात्।]]
20
=>
 [पृष्ठम्०९०२+ २६]