| YouTube Channel

प्रत्ययः (pratyayaH)

 
Apte
English
प्रत्ययः [pratyayḥ], 1 Conviction, settled belief
मूढः परप्रत्ययनेयबुद्धिः
M.*
 1.2
संजातप्रत्ययः
Pt.*
 4.
Trust, reliance, faith, confidence
रक्षन् प्रत्ययमात्मनः
Rām.*
 3.9.19
बलवदपि शिक्षितानामात्मन्यप्रत्ययं चेतः
Ś.*
 1.2
Ku.*
 6.2
Śi.*
 18.63
Bh.*
 3.6
प्रत्ययार्थं हि लोकानामेवमेव मया कृतम् Abhiṣeka. 6.29.
Conception, idea, notion, opinion.
Surety, certainty
प्रत्ययार्थं ततः सीता विवेश ज्वलनं तदा
Rām.*
 7.45. 7.
Knowledge, experience, cognition
स्थानप्रत्ययात्
Ś.*
 7 'judging by the place'
so आकृतिप्रत्ययात्
M.*
 1
Me.*
 8.
A cause, ground, means of action
स्वकर्म- प्रत्ययाँल्लोकान् मत्वा$र्जुनमब्रवीत्
Mb.
 * 13.1.77
अपेक्षते प्रत्ययमुत्तमं त्वाम्
Ku.*
 3.18.
Celebrity, fame, renown.
A termination, an affix or suffix
केवलं दधति कर्तृवाचिनः प्रत्ययानिह न जातु कर्मणि
Śi.*
 14.66.
An oath.
A dependant.
A usage, practice.
A hole.
Intellect, understanding (बुद्धि).
An assistant or associate.
An epithet of Viṣṇu
नामरूपे भगवती प्रत्यय- स्त्वमपाश्रयः
Bhāg.*
 6.19.14.
(With Buddhists) A co-operating cause.
An instrument, a means of agency.
Religious contemplation.
A householder who keeps a sacred fire.
Function of the organs (इन्द्रियवृत्ति)
सर्वेन्द्रियगुणद्रष्ट्रे सर्वप्रत्ययहेतवे
Bhāg.*
 8.3. 14.
Comp.
 -कारकः, -कारिन्
a.
 producing assurance, convincing. (-णी) a seal, signet-ring.
Apte 1890
English
प्रत्ययः 1 Conviction, settled belief
मूढः परप्रत्ययनेयवुद्धिः M. 1. 2
संजातप्रत्ययः Pt. 4.
2 Trust, reliance, faith, confidence
बलवदपि शिक्षितानामात्मन्यप्रत्ययं चेतः Ś. 1. 2
Ku. 6. 20
Śi. 18. 63
Bh. 3. 60.
3 Conception, idea, notion, opinion.
4 Surety, certainty.
5 Knowledge, experience, cognition
स्थानप्रत्ययात् Ś. 7 ‘judging by the place’
so आकृतिप्रत्ययात् M. 1
Me. 8.
6 A cause, ground, means of action
Ku. 3. 18.
7 Celebrity, fame, renown.
8 A termination, an affix or suffix
Śi. 14. 66.
9 An oath.
10 A dependant.
11 A usage, practice.
12 A hole.
13 Intellect, understanding (बुद्धि).
14 An assistant or associate.
15 An epithet of Viṣṇu.
16 (With Buddhists) A co-operating cause.
17 An instrument, a means of agency.
18 Religious contemplation.
19 A house-holder who keeps a sacred fire.
Comp.
कारक
कारिन् a. producing assurance, convincing. (
णी) a seal, signet-ring.
Apte Hindi
Hindi
प्रत्ययः
पुं*
 - प्रति+इ+अच्
"धारणा, निश्चित विश्वास"
प्रत्ययः
पुं*
 - प्रति+इ+अच्
"विश्वास, भरोसा, श्रद्धा, विश्रंभ"
प्रत्ययः
पुं*
 - प्रति+इ+अच्
"संबोध, विचारम् भाव, सम्मति"
प्रत्ययः
पुं*
 - प्रति+इ+अच्
"यकीन, निश्चयता"
प्रत्ययः
पुं*
 - प्रति+इ+अच्
"जानकारी, अनुभव, संज्ञान"
प्रत्ययः
पुं*
 - प्रति+इ+अच्
"कारण, आधार, क्रिया का साधन"
प्रत्ययः
पुं*
 - प्रति+इ+अच्
"प्रसिद्धि, यश, कीर्ति"
प्रत्ययः
पुं*
 - प्रति+इ+अच्
"सुप्, तिङ् आदि प्रत्यय जो शब्द व धातुओं के आगे लगते हैं , कृदन्त व तद्धित के प्रत्यय"
प्रत्ययः
पुं*
 - प्रति+इ+अच्
शपथ
प्रत्ययः
पुं*
 - प्रति+इ+अच्
पराश्रयी
प्रत्ययः
पुं*
 - प्रति+इ+अच्
"प्रचलन, अभ्यास"
प्रत्ययः
पुं*
 - प्रति+इ+अच्
छिद्र
प्रत्ययः
पुं*
 - प्रति+इ+अच्
"बुद्धि, समझ"
प्रत्ययः
पुं*
 - प्रति+इ+अच्
इन्द्रियों का कार्य
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 श्रद्धा, विश्वासः, प्रत्ययः, विश्रम्भः, आश्वासः
noun
कस्मिन्नपि क्रियमाणं संप्रत्ययनम्।
"रामनाम्नि श्रद्धा एव मनुष्यम् अस्मात् जगतः मोचयति।"
Synonyms:
 विश्वासः, श्रद्धा, आशाबन्धः, प्रत्ययः, विश्रम्भः, आश्वासः, न्यासः
noun
अन्यस्य कृते अन्येन सह वा किमपि कार्यं सहजतया कर्तुं शक्नोमि इति मनसि वर्तमानः भावः।
"बादशाहस्य विश्वासस्य सः दुरुपयोगम् अकरोत्।"
Synonyms:
 प्रत्ययः
noun
व्याकरणशास्त्रानुसारेण सः वर्णः यः कस्यापि धातुनः प्रातिपदिकस्य वा अन्ते संयुज्य तस्मिन् अर्थविशेषतां द्योतयति।
"सुन्दर इति प्रातिपदिकेन सह ता इति प्रत्ययस्य संयोगेन सुन्दरता इति शब्दः भवति।"
Synonyms:
 शपथः, दिव्यम्, सत्यम्, समयः, प्रत्ययः, अभीषङ्गः, अभिषङ्गः, परिग्रहः, क्रिया, शापः, शपः, शपनम्, अभिशापः, परिशापः
noun
दृढनिश्चयात्मकं वचनम्।
"भोः शपथः अस्ति न किमपि कथितं मया।"
Synonyms:
 शब्दः, ध्वनिः, स्वनः, निस्वनः, स्वानः, निस्वानः, नादः, निनादः, निनदः, नादितः, अनुनादः, निर्ह्रादः, संह्रादः, निर्घोषः, घोषः, निघुष्टम्, रवः, रावः, आरावः, विरावः, संरावः, आरवः, स्वरः, ध्वानः, ध्वनः, निध्वानः, स्वनिः, स्वनितम्, क्वणः, रणः, कुणिन्दः, घुः, प्रत्ययः, तुमुलः
noun
यः श्रुतिम्पन्नः।
"तीव्रेण शब्देन तस्य एकाग्रता भग्ना।"
Tamil
Tamil
ப்ரத்யய: : நம்பிக்கை, சிரத்தை, காரணம், ஆதாரம், புகழ், அனுபவம், தொளை, அப்யாசம்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
प्रत्ययः,
पुं,
 (प्रति + इण् + भावकरणादौ यथा-यथं अच् ।) अधीनः । शपथः । ज्ञानम् ।(यथा, गारुडे २३६ अध्याये ।“जाग्रत्संस्कारसम्भूतः प्रत्ययो विषयान्वितः ॥
”)विश्वासः । (यथा, कुमारे । ४ । ४५ ।“इत्थं रतेः किमपि भूतमदृश्यरूपंमन्दीचकार मरणव्यवसायबुद्धिम् ।तत्प्रत्ययाच्च कुसुमायुधबन्धुरेना-माश्वासयत् सुचरितार्थपदैर्वचोभिः ॥
”)हेतुः । (यथा, रघुः । १० । ३ ।“अतिष्ठत् प्रत्ययापेक्षसन्ततिः स चिरं नृपः ॥
”)रन्ध्रम् । शब्दः । इत्यमरः । ३ । ३ । १४७ ॥
प्रथितत्वम् । आचारः । इति मेदिनी । ये, ८९ ॥
निश्चयः । (यथा, मनुः । ८ । २५३ ।“यदि संशय एव स्यात् लिङ्गानामपि दर्शने ।साक्षिप्रत्यय एव स्यात् सीमावादविनिर्नयः ॥
”)स्वादुः । इति हेमचन्द्रः ॥
प्रकृत्युत्तरजायमानः ।वोपदेवेनास्य त्यसंज्ञा कृता । प्रत्याययन्तीतिसुप्तिङ्कृत्तद्धिताः प्रत्ययाः । इति संक्षिप्तसार-व्याकरणम् ॥
(यथा, रघुः । ११ । ५६ ।“ता नराधिपसुता नृपात्मजै-स्ते च ताभिरगमन् कृतार्थताम् ।सोऽभवद्वरबधूसमागमःप्रत्ययप्रकृतियोगसन्निभः ॥
”)सहकारी । इति त्रिकाण्डशेषः ॥