| YouTube Channel

प्रतिसर (pratisara)

 
शब्दसागरः
English
प्रतिसर
mfn.
 (-रः-रा-रं) A servant, servile, dependent.
m.
 (-रः)
1. The
rear of an army.
2. A garland, a wreath.
3. A bracelet.
4. Cicatri-
zing or healing, (as a sore.)
5. A form of magic or incantation.
6.
Daybreak, morning.
mn. (-रः-रं)
1. A string worn round the hand
at nuptials, &c.
2. Ornament, adorning.
3. The junction of the
frontal sinuses of an elephant.
E.
 प्रति before, सृ to go,
aff.
 अच् ।
Capeller Eng
English
प्रतिसर॑
m.
 a bracelet or ribbon used as an amulet.
Yates
English
प्रति-सर (रः) 1.
m.
 The rear of an
army
a garland
bracelet
in-
cantation
healing
day break.
n.
An ornament.
a. Dependant.
Spoken Sanskrit
English
प्रतिसर - pratisara -
m.
 - assailing
प्रतिसर - pratisara -
m.
 - dressing or anointing a wound
प्रतिसर - pratisara -
m.
 - wreath
प्रतिसर - pratisara -
m.
 - attack
प्रतिसर - pratisara -
m.
 - follower
प्रतिसर - pratisara -
m.
 - line returning into itself [ i.e., circle ]
प्रतिसर - pratisara -
m.
 - bracelet
प्रतिसर - pratisara -
m.
 - garland
प्रतिसर - pratisara -
m.
 - cord or ribbon used as an amulet worn round the neck or wrist at nuptials
प्रतिसर - pratisara -
m.
 - rear of an army
प्रतिसर - pratisara -
m.
 - day-break
प्रतिसर - pratisara -
m.
 - servant
Wilson
English
प्रतिसर
mfn.
 (-रः-रा-रं) A servant, servile, dependant.
m.
(-रः)
1 The rear of an army.
2 A garland, a wreath.
3 A bracelet.
4 Cicatrizing or healing, as a sore.
5 A form of magic or incantation.
6 Daybreak, morning.
mn. (-रः-रं)
1 A string worn round the hand at nuptials, &c.
2 Ornament, adorning.
3 The junction of the frontal sinuses of an elephant.
E.
 प्रति before सृ to go,
aff.
 अप.
Apte
English
प्रतिसर [pratisara],
a.
 Dependent, subject.
रः, रम् A cord or ribbon worn round the wrist or neck as an amulet.
An ornament.
A watch, guard.
Assailing, an attack.
रः A servant, follower
विजये त्वर्यतां लेखः प्रतिसराय Pratijñā.
A bracelet, marriage-string
स्रस्तोरगप्रतिसरेण करेण पाणिः (अगृह्यत)
Ki.*
 5.33
(= कौतुकसूत्र)
Māl.
 5.18.
A garland, wreath.
Day-break.
The rear of an army.
A form of incantation.
Healing or dressing a wound.
रा A female servant.
A thread, fillet
प्रतिसरया तुरगाणां भल्लातकशालि- कुण्ठसिद्धार्थं कण्ठेषु निवघ्नीयात्.
Apte 1890
English
प्रतिसर a. Dependent, subject.
रः
रं 1 A cord or ribbon worn round the wrist or neck as an amulet.
2 An ornament.
3 A watch, guard.
रः 1 A servant, follower.
2 A bracelet, marriage-string
स्रस्तोरगप्रतिसरेण करेण पाणिः (अगृह्यत) Ki. 5. 33 (= कौतुकसूत्र)
Māl. 5. 18.
3 A garland, wreath.
4 Day-break.
5 The rear of an army.
6 A form of incantation.
7 Healing or dressing a wound.
रा 1 A female servant.
2 A thread, fillet.
Monier Williams Cologne
English
प्रति-°सर॑
m.
 (ifc. f(आ). ) a cord or ribbon used as an amulet worn round the neck or wrist at nuptials
&c.
 ,
AV.
&c.
&c.
 (also f(आ). [Var.
Dharmas.
 5]
and
n.
 [g. अर्धर्चादि])
a bracelet,
Kir.
a line returning into itself. circle,
ŚBr.
assailing, an attack (अ-प्र्°),
Hariv.
a wreath, garland,
L.
a follower, servant,
L.
the rear of an army,
L.
dressing or anointing a wound,
L.
day-break,
L.
Monier Williams 1872
English
प्रतिसर प्रति-सर। See प्रति-सृ, col. 2.
प्रति-सर, अस्, आ, अम्, going towards
dependent,
subject
(अस्, अम्), m. n. a cord or ribbon used
as an amulet worn round the neck or wrist at nup-
tials &c.
an ornament, adorning
a watch, guard,
ward
the junction of an elephant's frontal sinuses (?)
(अस्), m. a follower, servant
a bracelet
a wreath,
garland
a form of magic or incantation
the rear
of an army
day-break
cicatrizing or healing (as a
sore)
(आ), f. a female servant
a thread, fillet, ribbon.
Benfey
English
प्रतिसर प्रतिसर, i. e. प्रति-सृ + अ,
I.
m.
f.
n.
 A servant, dependent.
II.
m.
1. The rear of an army.
2. A garland.
3. A bracelet, Kir. 5, 33.
4. A string
worn round the hand at nuptials, Da-
śak. in Chr. 201, 5.
5. Ornament.
Apte Hindi
Hindi
प्रतिसरः
पुं*
 - प्रति+सृ+अच्
कलाई या गरदन में पहनाने का ताबीज
प्रतिसरः
पुं*
 - प्रति+सृ+अच्
"सेवक, अनुचर"
प्रतिसरः
पुं*
 - प्रति+सृ+अच्
"कड़ा, विवाह"
प्रतिसरः
पुं*
 - प्रति+सृ+अच्
पुष्पमाला या हार
प्रतिसरः
पुं*
 - प्रति+सृ+अच्
प्रभात काल
प्रतिसरः
पुं*
 - प्रति+सृ+अच्
सेना का पृष्ठभाग
प्रतिसरः
पुं*
 - प्रति+सृ+अच्
एक प्रकार का जादू
प्रतिसरः
पुं*
 - प्रति+सृ+अच्
"घाव का पुरना, या घाव पर पट्टी बांधना"
प्रतिसरम्
नपुं*
 - प्रति+सृ+अच्
कलाई या गरदन में पहनाने का ताबीज
Shabdartha Kaustubha
Kannada
प्रतिसर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಸ್ತಸೂತ್ರ /ಕಂಕಣ /ರಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಕೈಗೆ ಕಟ್ಟುವ ಮಂತ್ರಿಸಿದ ದಾರ
निष्पत्तिः - > प्रति + सृ (गतौ) - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > प्रतिसरति इति
प्रतिसर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಮಂತ್ರ
प्रतिसर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಾಲೆ /ಹೂವಿನ ಸರ
प्रतिसर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೈನ್ಯದ ಹಿಂಭಾಗ
प्रतिसर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿವಾಹಾದಿ ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೆ ಕಟ್ಟುವ ಮಂಗಳಸೂತ್ರ /ಕಂಕಣ
प्रयोगाः - > "स्रस्तोरगप्रतिसरेण करेण पाणिः"
उल्लेखाः - > किरा० ५-३३
प्रतिसर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೇವಕ /ಆಳು
प्रतिसर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವ್ರಣಶುದ್ಧಿ /ಗಾಯವನ್ನು ತೊಳೆದು ಶುದ್ಧಮಾಡುವುದು
प्रतिसर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಭರಣ /ಒಡವೆ
प्रतिसर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾವಲುಗಾರ
L R Vaidya
English
pratisara {% (I) m.n. %} A cord worn round the neck or wrist as an amulet.
pratisara {% (II) m. %} 1. A follower, a servant
2. a wreath, a garland
3. a bracelet, स्रस्तोरगप्रतिसरेण करेण पाणिः Kir.v.33
4. the rear of an army
5. daybreak
6. a kind of charm
7. redressing a wound.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
प्रतिसर (m. n.) °Hindernis? S II, 245, 6. — °servant, Harṣac. 39, 17. — Vgl. Komm. zu Hem. Anek. 4, 266. [Z.]
Sanskrit Tibetan
Tibetan
ka ra bi ra
१) करवीर २) चण्डत ३) प्रतिसर ४) हयमारक
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
केयूरमङ्गदं बाहुभूषाथ करभूषणम् ॥ ६६२ ॥
कटको वलयं पारिहार्यावापौ तु कङ्कणम् ।
हस्तसूत्रं प्रतिसर ऊर्मिका त्वङ्गुलीयकम् ॥ ६६३ ॥
-wordlist-
केयूर (क्ली), अङ्गद (क्ली), बाहुभूषा (स्त्री), करभूषण (पुंक्ली), कटक (पुंक्ली), वलय (पुंक्ली), पारिहार्य (पुंक्ली), आवाप (पुंक्ली), कङ्कण (पुंक्ली), हस्तसूत्र (पुंक्ली), प्रतिसर (पुं), ऊर्मिका (स्त्री), अङ्गुलीयक (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
कङ्कण
कङ्कण, हस्तसूत्र, प्रतिसर
कङ्कणं हस्तसूत्रं च विदुः प्रतिसरं बुधाः ।
verse 2.1.1.558
page 0063
Vedic Reference
English
Prati-sara is used in several passages of the Atharvaveda^1
and later^2 to denote an amulet, according to Roth, ^3 because it
was a band, and so returned on itself (prati-sṛ, ‘go back’). The
sense is doubtful
perhaps ‘attacking’ may really be the root
idea.^4 Cf. Punaḥsara.
1) ii. 11, 2
iv. 40, 1
viii. 5, 1. 4.
2) Satapatha Brāhmaṇa, v. 2, 4, 20
Śāṅkhāyana Āraṇyaka, xii. 30, etc.
3) St. Petersburg Dictionary, s.v.,
followed by Eggeling, Sacred Books of
the East, 41, 53, n. 2.
4) Cf. Bloomfield, Journal of the
American Oriental Society, 13, cxxxiii
Hymns of the Atharvaveda, 576.
Cf. Zimmer, Altindisches Leben, 263
Ludwig, Translation of the Rigveda,
3, 345
Weber, Indische Studien, 13, 164.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
प्रतिसरः, पु, (प्रतिसरतीति । प्रति + सृ + अच् ।)मन्त्रभेदः । माल्यम् । कङ्कणम् । ब्रणशुद्धिः ।चमूपृष्ठम् । इति मेदिनी । रे, २७६ ॥
प्रातः-कालः । इति शब्दमाला ॥
प्रतिसरः, पुं
क्ली,
 (प्रतिसरतीति । प्रति + सृ +अच् ।) मण्डलम् । आरक्षम् । करसूत्रम् ।नियोज्ये, त्रि । इति मेदिनी । रे, २७६ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
प्रतिसर
पु०
 प्रति + सृ--अच् । १ सैन्यपश्चाद्भागे २ हस्तसूत्रेच त्रिका० । ३ मन्त्रभेदे ४ भाल्ये व्रणशुद्धौ च मेदि० ।६ भूषणे ७ रक्षाबन्धनसूत्रे
पु०
न०
 अमरः । ८ नियोज्येत्रि० मेदि० स्त्रोत्वमपि । “प्रतिसरया तुरगाणां भल्ला-तकशालिकुष्ठसिद्धार्थं कण्ठेषु निबन्धीवात्” वृ० सं० ४३ अ० ।
Burnouf
French
प्रतिसर प्रतिसर
m.
 (सृ) approche, en gén.
approche du jour, aurore
rapprochement des lèvres d'une plaie,
cicatrisation.
Tout objet qui s'approche d'un autre: ornement,
parure
guirlande, bracelet
cordon nuptial
jonction des sinus
frontaux de l'éléphant
arrière-garde d'une armée. -- M.
f.
n.
serviteur.
Stchoupak
French
प्रति-सर-
m.
 cordon ou lacet attaché autour du cou ou du poignet comme
amulette (not. dans la cérémonie du mariage)
serviteur
bracelet.