प्रतिमान (pratimAna)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishCapeller Eng
EnglishYates
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishप्रतिमान - pratimAna - - image
प्रतिमान - pratimAna - - model
प्रतिमान - pratimAna - - adversary
प्रतिमान - pratimAna - - weight
प्रतिमान - pratimAna - - pattern
प्रतिमान - pratimAna - - comparison
प्रतिमान - pratimAna - - well-matched opponent
प्रतिमान - pratimAna - - likeness
प्रतिमान - pratimAna - - counterpart
प्रतिमान - pratimAna - - resemblance
प्रतिमान - pratimAna - - picture
प्रतिमान - pratimAna - - idol
प्रतिमान - pratimAna - - similarity
प्रतिमान - pratimAna - - module
Wilson
EnglishApte
Englishप्रतिमानम् [pratimānam], 1 A model, pattern
सो$र्जुनेन हतः कर्णः प्रतिमानं धनुष्मताम् * 8.9.18.
An image, idol.
Likeness, similitude, similarity
हेरम्बकण्ठरसितप्रतिमानमेति 9.3.
A weight
रत्नसारफल्गुकुप्यानामर्घप्रतिवर्णक- प्रतिमानमानोन्मानावमानभाण्डम् Kau. Ā.2.7.25.
The part of an elephant's head between the tusks and below the वाहित्थ
* 8.28.38
also 6.46.29
पृथुप्रतिमानभाग 5.36, Mātaṅga 5.7
6.8.
A reflection.
A picture.
An adversary.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishप्रति-मान, अम्, n. a counterpart, match, well-
matched opponent, adversary (Ved.)
a model, pat-
tern
an image, picture
an idol
similarity, likeness,
resemblance, similitude
a weight
the part of an
elephant's head between the tusks
(अस्, आ, अम्, at
the end of a comp.) like, resembling.
—प्रतिमान-
भाग, अस्, m. the part of an elephant's head between
the tusks.
Apte Hindi
Hindiप्रतिमानम्
- प्रति+मा+ल्युट्
"नमूना, प्रतिमूर्ति"
प्रतिमानम्
- प्रति+मा+ल्युट्
"प्रतिमा, मूर्ति"
प्रतिमानम्
- प्रति+मा+ल्युट्
"समानता, उपमा, समरूपता"
प्रतिमानम्
- प्रति+मा+ल्युट्
बोझ
प्रतिमानम्
- प्रति+मा+ल्युट्
दांतों का मध्यवर्ती सिर काभाग
प्रतिमानम्
- प्रति+मा+ल्युट्
परछाईं
Shabdartha Kaustubha
Kannadaप्रतिमान
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರತಿಬಿಂಬ /ವಿಗ್ರಹ /ಮೂರ್ತಿ
निष्पत्तिः - > प्रति + माङ् (माने) - कर० "ल्युट्" (३-३-११७)
व्युत्पत्तिः - > प्रतिमीयते अनेन
प्रतिमान
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಾದೃಶ್ಯ /ಸಾಮ್ಯ /ಹೋಲಿಕೆ
प्रयोगाः - > "पर्यन्तभूधरनिकुञ्जविजृम्भितेन हेरम्बकण्ठरसितप्रतिमानमेति"
उल्लेखाः - > मालती० ९-३
प्रतिमान
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆನೆಯ ಕೊಂಬುಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗ /ಕುಂಭಸ್ಥಳದ ಕೆಳಭಾಗ
प्रयोगाः - > "अम्भोधिरोधसि पृथुप्रतिमानभागरुद्धोरुदन्तमुसलप्रसरं निपेते"
उल्लेखाः - > माघ० ५-३६
L R Vaidya
Englishअभिधानचिन्तामणिः
Sanskritवाहित्थाधः प्रतिमानं पुच्छमूलं तु पेचकः ॥ १२२७ ॥
प्रतिमान (क्ली), पेचक (पुं), पुच्छमूल (क्ली)
औपम्यमनुकारोऽनुहारः साम्यं तुलोपमा ।
कक्षोपमानमर्चा तु प्रतेर्मा यातना निधिः ॥ १४६३ ॥
छाया छन्दः कायो रूपं बिम्बं मानकृती अपि ।
औपम्य (क्ली), अनुकार (पुं), अनुहार (पुं), साम्य (क्ली), तुला (स्त्री), उपमा (स्त्री), कक्षा (स्त्री), उपमान (क्ली), अर्चा (स्त्री), प्रतिमा (स्त्री), प्रतियातना (स्त्री), प्रतिनिधि (पुं), प्रतिच्छाया (स्त्री), प्रतिच्छन्द (पुं), प्रतिकाय (पुं), प्रतिरूप (क्ली), प्रतिबिम्ब (क्ली), प्रतिमान (क्ली), प्रतिकृति (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritप्रतिबिम्ब
प्रतिबिम्ब, प्रतिरूप, प्रतिमान, प्रतिकृति, प्रतिच्छन्द, प्रतिकाय, प्रतिनिधि, प्रतियातना, प्रतिच्छाया, अर्चा, प्रतिमा
प्रतिबिम्बं प्रतिरूपं प्रतिमानं प्रतिकृतिं प्रतिच्छन्दम् ।
प्रतिकायं च प्रतिनिधिमाहुः प्रतियातनां प्रतिच्छायाम् ॥ १३० ॥
अर्चा तु प्रतिमा प्रोक्ता हरिणी स्याद्धिरण्मयी ।
verse 1.1.1.130
page 0016
प्रतिमान
प्रतिमान
दन्तयोरुभयोर्मध्यं प्रतिमानं प्रचक्ष्यते ॥ २१८ ॥
verse 2.1.1.218
page 0027
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritप्रतिमानं, (प्रतिमीयतेऽनेनेति । प्रति + मि मावा + ल्युट् ।) प्रतिविम्वम् । वाहित्थस्याधोभागः ।इत्यमरः । २ । १० । ३६, २ । ८ । ३९ । “अस्यवाहित्थस्याधोभागो दन्तयोर्मध्यं प्रतिमान-मुच्यते प्रतिमीयते अनेन प्रतिमानं डु मिञन क्षेपे अनट्मिम्योरिति ङा । प्रतिमानं प्रति-च्छाया गजदन्तान्तरालयोरिति रुद्रः ।” इतिभरतः ॥
(यथा, महाभारते । ८ । २८ । २९ ।“प्रतिमानेषु कुम्भषु दन्तवेष्टेषु चापरे ।निगृहीता भृशं नागाः प्रासतोमर-शक्तिभिः ॥
”हस्तिललाटदेशः । इति महाभारतटीकायांनीलकण्ठः । ६ । ४५ । २७ ॥
* ॥
सादृश्यम् ।यथा, ऋग्वेदे । १ । ३२ । ७ ।“वृष्णो वध्रिः प्रतिमानं बुभूषन् ।पुरुत्रा वृत्रो अशयद्व्यस्तः ॥
”“प्रतिमानं सादृश्यम् ।” इति तद्भाष्ये सायनः ॥
प्रतिनिधिः । यथा, ऋग्वेदे । ६ । १८ । १२ ।“नास्य शत्रुर्न प्रतिमानमस्ति ।”“प्रतिमानं प्रतिनिधिर्नास्ति ।” इति तद्भाष्येसायनः ॥
* ॥
दृष्टान्तम् । यथा, भागवते ।७ । ४ । ३५ ।“यं साधुगाथासदसि रिपवोऽपि सुरा नृप ! ।प्रतिमानं प्रकुर्व्वन्ति किमुतान्ये भवादृशाः ॥
”तथा च महाभारते । ९ । २ । ३६ ।“उग्रायुधश्च विक्रान्तः प्रतिमानं धनुष्मताम् ॥
”धान्यादिपरिमाणनिर्द्धारार्थप्रस्थद्रोणादिकम् ।यथा, याज्ञवल्क्ये । २ । १०० ।“तुलाधारणविद्वद्भिरभियुक्तस्तुलाश्रितः ।प्रतिमानसमीभूतो रेखां कृत्वावतारितः ॥
”मनुसंहितायान्तु । ८ । ४०३ । श्लोके प्रतीमानंइत्येव दृश्यते ॥
)
वाचस्पत्यम्
SanskritCapeller
GermanGrassman
Germanpratimā́na, n. [von 1. mā mit práti], 1〉 was gleiches Maass d. h. gleiche Grösse oder Kraft mit einem andern [G.] hat
insbesondere 2〉 gleich starker, ebenbürtiger Gegner
3〉 Vergleichung. — Vgl. a-pratimāná.
-am 1〉 ójasas {52, 12}
{102, 8}
pṛthivyā́s {52, 13}
víśvasya {203, 9}
divás pṛthivyā́s {937, 5}
satás-satas {265, 8}. — 2〉 {459, 12} (neben śátrus)
{314, 4}
{964, 3} (vidát dāsā́ya 〰 ā́rias)
vṛ́ṣnas {32, 7} (búbhūṣan). — 3〉 akalpás índras 〰 ójasā {102, 6}.
-āni {915, 5}
{946, 6}.
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.