| YouTube Channel

प्रकरणम् (prakaraNam)

 
Apte
English
प्रकरणम् [prakaraṇam], 1 Treating, explaining, discussing.
(a) A subject, topic, department, a subject (of representation)
कतमत् प्रकरणमाश्रित्य
Ś.*
 1. (b) A head or subject of treatment. (c) A province or department.
A section, chapter or any smaller division of a work. तस्यायं प्रकरणाधिकरणसमुद्देशः Kau.
A.
 1.1.1.
An opportunity, occasion.
An affair, a matter
अस्मिन्नेव प्रकरणे धनंजयमुदारधीः (उवाच)
Mb.
 * 12.26.1.
An introduction, prologue
वयमपि प्रकरणमारभामहे Pratijñā 1.
Relation.
Doing much or well.
A species of drama with invented or fictitious plot
as the मृच्छकटिक, मालतीमाधव, पुष्पभूषित
&c.
 The S. D. thus defines it: भवेत् प्रकरणे वृत्तं लौकिकं कविकल्पितं । शृङ्गारो$ङ्गी नायकस्तु विप्रो$मात्यो$थवा वणिक् । सापायधर्मकामार्थपरो धीर- प्रशान्तकः ॥ 511.
Context. This is one of the six प्रमाणs helpful in properly construing a विनियोगविधि. These प्रमाणs and their relative strength is stated by जैमिनि in श्रुतिलिङ्गवाक्यप्रकरणस्थानसमाख्यानां पारदौर्बल्यमर्थविप्र- कर्षात् प्रकरणाच्च ज्योतिष्टोमेनैकवाक्यता स्यात् ŚB. on MS.* 1. 5.37.
Comp.
 -समः a kind of sophism
an assertion by two opponents of some argument which has the same force.
Apte Hindi
Hindi
प्रकरणम्
नपुं*
 - प्र+कृ+ल्युट्
"निरूपण करना, व्याख्या करना, विचारविमर्श करना"
प्रकरणम्
नपुं*
 - प्र+कृ+ल्युट्
"विषय, प्रसंग, विभाग, विषय"
प्रकरणम्
नपुं*
 - प्र+कृ+ल्युट्
"अनुभाग, पाठ, परिच्छेद आदि किसी कृति का छोटा प्रभाग"
प्रकरणम्
नपुं*
 - प्र+कृ+ल्युट्
"मौका, अवसर"
प्रकरणम्
नपुं*
 - प्र+कृ+ल्युट्
"मामला, बात"
प्रकरणम्
नपुं*
 - प्र+कृ+ल्युट्
"प्रस्तावना, आमुख"
प्रकरणम्
नपुं*
 - प्र+कृ+ल्युट्
नाटक का एक भेद जिसकी कथावस्तु कृत्रिम हो
प्रकरणम्
नपुं*
 - प्र+कृ+ल्युट्
प्रसंग
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 प्रकरणम्
noun
व्यवहारस्य विषयः।
"भवान् व्यक्तिगते प्रकरणे न व्याप्रियताम्।"
Synonyms:
 विषयः, प्रकरणम्, वस्तु, आशयः
noun
केषुचित् लेखेषु ग्रन्थादौ वा निरूपिताः विचाराः अथवा यस्य निरूपणं करणीयम् अस्ति।
"प्रेमचन्दमहोदयस्य कथानां विषयः ग्राम्य-स्थितिः आसीत्।"
Synonyms:
 प्रकरणम्, वादः, अभियोगः, अक्षः
noun
अपराधाधिकारसम्बन्धे अन्येन विरोधे स्वार्थसम्बन्धितया न्यायालये कथनम्।
"एतद् प्रकरणं विमर्शार्थे न्यायालये अस्ति।"
Synonyms:
 विषयः, प्रकरणम्, सन्दर्भः, वस्तु, प्रसंगः, प्रसङ्गः
noun
यस्य विवेचनं क्रियते।
"अहम् अस्मिन् विषये किमपि वक्तुं न इच्छामि।"
Synonyms:
 नाटकम्, प्रकरणम्, रूपम्, रूपकम्
noun
गद्यपद्यादिमयी कृतिः या रङ्गमञ्चे नटैः प्रदर्श्यते।
"तेन लिखितानि नैकानि नाटकानि रङ्गमञ्चे प्रदर्शिताः।"
Synonyms:
 अध्यायः, पाठः, परिच्छेदः, सर्गः, वर्गः, उद्घातः, अङ्कः, संग्रहः, उच्छ्वासः, परिवर्तः, पटलः, पर्वः, आह्निकम्, प्रकरणम्
noun
ग्रन्थसन्धिः।
"उपाध्यायेन प्रवचने गीतायाः पञ्चमस्य अध्यायस्य विवरणं कृतम्।"
Synonyms:
 अध्यायः, परिच्छेदः, अध्ययः, सर्गः, पर्वः, विच्छेदः, स्कन्धः, प्रकरणम्, प्रस्तावः, अङ्कः, वर्गः, शाखा, उल्लासः, उच्छ्वासः, आश्वासः, उद्यतः
noun
एकविषयप्रतिपादनदृष्ट्या ग्रन्थस्थितप्रकरणस्य अवयवः।
"अस्मिन् अध्याये प्रभुरामचन्द्रस्य जन्मनः अद्भुतं वर्णनम् अस्ति।"
Tamil
Tamil
ப்ரகரணம் : நிரூபித்தல், விவரித்தல், காலம் , தருணம், விஷயம்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: प्रकरणम्
Root: प्रकरणम्
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ way
⇒ kind
⇒ sort
⇒ life
⇒ tale
⇒ topic
⇒ alone
⇒ story
⇒ whole
⇒ event
⇒ rumour
⇒ doings
⇒ report
⇒ course
⇒ manner
⇒ nature
⇒ leisure
⇒ subject
⇒ tidings
⇒ account
⇒ history
⇒ novelty
⇒ incident
⇒ solitary
⇒ property
⇒ totality
⇒ happening
⇒ occurrence
⇒ opportunity
⇒ journal [computer]
⇒ chapter or section of a book
Shloka(s):
3|3|63|2 ► वृत्तान्तः स्यात्प्रकरणे प्रकारे कार्त्स्न्यवार्तयोः॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|246|2 ► इति हेतुप्रकरणप्रकर्षादिसमाप्तिषु॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|63|2 ⇢ वृत्तान्तः (वृत्तान्त) (पुं) ⇒ way, kind, sort, life, tale, topic, alone, story, whole, event, rumour, doings, report, course, manner, nature, leisure, subject, tidings, account, history, novelty, incident, solitary, property, totality, happening, occurrence, opportunity, journal [computer], chapter or section of a book
➠ 3|3|246|2 ⇢ इतिः (इति) (अव्य)
Related word(s):
जातिः ➡ मानसिकभावः