| YouTube Channel

पृथ्वी (pRthvI)

 
शब्दसागरः
English
पृथ्वी
f.
(-थ्वी)
1. The earth.
2. A pungent seed. (Nigella Indica.)
3.
A medical substance and condiment, perhaps the leaf of the
asafœtida plant, “Hingupatri.” 4. The mother of the seventh Jina,
or Jaina deified teacher, SUPĀRSWA.
5. Cardamoms.
6. Name of a
metre.
E.
The feminine form of पृथु, or पृथु the king so named, and
ङीप्
aff.
the domain of king PṚTHU.
Yates
English
पृथ्वी (थ्वी) 3.
f.
The earth
a pun-
gent seed
a drug
cardamoms
mother of the 7th
Jaina.
Spoken Sanskrit
English
पृथ्वी - pRthvI -
f.
- earth
पृथ्वी - pRthvI -
f.
- earth element
Wilson
English
पृथ्वी
f.
(-थ्वी)
1 The earth.
2 A pungent seed, (Nigella Indica.)
3 A medical substance and condiment, perhaps the leaf of the asafœtida plant,
Hiṅgupatrī.
4 The mother of the seventh Jina, or Jains deified teacher, SUPĀRŚVA.
5 Cardamoms.
E.
the feminine form of पृथु, or पृथु the king so named, and ङीप्
aff.
the domain of king PṚTHU.
Apte
English
पृथ्वी [pṛthvī], [पृथु-ङीष्]
The earth
पृथ्वि त्वया धृता लोका देवि त्वं विष्णुना धृता Sandhyā.
The earth as one of the five elements.
Large cardamoms.
N.
of a metre
(see App.I.)
Comp.
-ईशः, -पतिः, -पालः, -भुज्
m.
a king, sovereign. -खातम् a cavern. -गर्भः an epithet of Gaṇeṣa. -गृहम् a cave, grotto.
जः a tree.
the planet Mars. -जम् rock-salt (गडलवण). -तलम् the ground, dry land. -धरः a mountain. -भरः
N.
of a metre.
Apte 1890
English
पृथ्वी [पृथु-ङीष्] 1 The earth.
2 The earth as one of the five elements.
3 Large cardamoms.
4 N. of a metre
(see App. I.)
Comp.
ईशः,
पतिः,
पालः,
भुज् m. a king, sovereign.
खातं a cavern.
गर्भः an epithet of Gaṇeśa.
गृहं a cave, grotto.
जः {1} a tree. {2} the planet Mars.
धरः a mountain.
Monier Williams Cologne
English
पृथ्वी a (वी),
f.
See below.
पृथ्वी॑ b
f.
(cf. पृथिवी) the earth (also as an element),
RV.
&c.
&c.
Nigella Indica,
L.
Boerhavia Procumbens,
L.
=
हिङ्गु-पत्त्री,
L.
great cardamoms,
L.
N.
of 2 kinds of metre,
Col.
N.
of the mother of the 7th Arhat of present Avasarpiṇī,
L.
Macdonell
English
पृथ्वी pṛthu‿ī́,
f.
the (wide) earth
land, 🞄realm
ground
earth (as an element): -khāta, 🞄n. cavern or hole in the earth
-gṛha,
n.
🞄dwelling in the earth, cave
-tala,
n.
surface 🞄of the earth, dry land
-daṇḍa-pāla,
m.
chief 🞄constable of the country: -tā,
f.
office of
🞄-dhara,
m.
support of the earth, mountain
🞄-pati,
m.
lord of the earth, prince, king: 🞄-tva,
n.
sovereignty
-pāla,
m.
N.
-bhuj, 🞄m. enjoyer of the earth, prince, sovereign
🞄-bhṛt
m.
supporter of the earth, prince, 🞄king
-rājya,
n.
dominion over the land, 🞄sovereignty
-rūpa,
m.
N. of a prince
-īśa, 🞄m. lord of earth, prince, king
-hara,
m.
N..
Chandas
Sanskrit
सम-वृत्तम्,
अक्षराणि-
68,
पादेऽक्षराणि-
17
मात्राः - 24
सङ्ख्याजातिः - अत्यष्टिः
मात्रा-विन्यासः
दा दा दा। दा दा दा दा॥
यतिः -
लक्षण-मूलम् - वृत्तरत्नाकरः
गणविन्यासः - ग॥
प्रसिद्धिः -
Hindi
Hindi
पृथ्वी
Apte Hindi
Hindi
पृथ्वी
स्त्री*
- पृथु+ङीष्
"पृथिवी, धरा"
पृथ्वी
स्त्री*
- पृथु+ङीष्
"पाँच मूल तत्त्वों में से एक, पृथ्वी"
पृथ्वी
स्त्री*
- पृथु+ङीष्
बड़ी इलायची
पृथ्वी
स्त्री*
- पृथु+ङीष्
एक छंद
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पृथ्वी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
निष्पत्तिः - > स्त्रियां वा "ङीप्" (४-१-४४)
पृथ्वी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭೂಮಿ /ಧರೆ /ಮನುಷ್ಯರ ವಾಸಸ್ಥಾನ
निष्पत्तिः - > प्रथ (प्रख्याने) - "कुः" सम्प्रसारणञ्ज (उ० १-२८) गुणवाचित्वात्व् वा "ङीष्" (४-१-४४)
व्युत्पत्तिः - > पृथुः स्थूलत्वगुणयुक्ता
प्रयोगाः - > "संविव्युरम्बरविकारि चमूसमुत्थं पृथ्वीरजः करभकण्ठकडारमाशाः"
उल्लेखाः - > माघ० ५-३
पृथ्वी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕರಿಜೀರಿಗೆ
विस्तारः - > "सुषवी करकी पृथ्वी पृथुः कालोपकुञ्चिका" - अम०
पृथ्वी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಪ್ಪಜಾತಿಯ ಯಾಲಕ್ಕಿ
पृथ्वी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ಥೂಲ ಹೆಂಗಸು
पृथ्वी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೃತ್ತರತ್ನಾಕರದಲ್ಲಿ ಉಕ್ತವಾದ ಹದಿನೇಳನೆಯ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಒಂದು ವೃತ್ತ
प्रयोगाः - > "जसौ जसयला वसुग्रहयतिश्च पृथ्वी गुरुः"
उल्लेखाः - > वृ० र०
L R Vaidya
English
pfTu {% (I) a. (f. थु or थ्वी
compar. प्रथीयस्
super. प्रथिष्ठ) %} 1. Wide, expansive, spacious, सिंधोः पृथुमपि तनुं दूरभावात्प्रवाहम् Megh.i.46
2. ample, abundant
3. great, large, R.xi.25
4. numerous
5. important.
pfTvI {% f. %} 1. The earth
2. the earth considered as one of the five elements
3. large cardamoms
4. name of a metre. (See App. I.)
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
१, अंशुमान्, अचला, अब्ज, अमृतांशु, अवनि, आदि, आस्य, इन्दु, इला, उडुपति, उर्वरा, उर्वी, ऋक्षेश, एक, एणधर, औषधीश, क, कलाधर, कलि, कु, कुमुदाकरप्रिय, क्षपाकर, क्षमा, क्षिति, क्षोणि, क्षोणी, क्षमा, गो, गोत्र, गोत्रा, ग्लौ, चन्द्र, चन्द्रमस्, जगती, जैवातृक, ज्या, तनु, दाक्षायणीप्राणेश, धरणी, धरा, धरित्री, नायक, निशाकर, निशेश, पितामह, पृथिवी, पृथ्वी, प्रालेयांशु, ब्रह्मा, भुवन्यु, भू, भूमि, मही, मुख, मृगलाञ्छन, मृगाङ्क, मेदिनी, रजनीकर, रजनीश, रात्रिप, रात्रीश, रुग्ण, रूप, लपन, वक्त्र, वदन, वसुधा, वसुन्धरा, वाक्, विधु, विरञ्चि, विश्वम्भरा, शशधर, शशभृत्, शशलाञ्छन, शशाङ्क, शशि, शशी, शीतकर, शीतकिरण, शीतद्युति, शीतमयूख, शीतरश्मि, शीतांशु, शुभ्रभानु, श्वेत, श्वेतांशु, सितरश्मि, सुधांशु, सोम, स्थिरा, हरिणधृत्, हरिणाङ्क, हिमकर, हिमगु, हिमरश्मि, हिमांशु
Bopp
Latin
पृथ्वी f. (magna, lata, fem. a पृथु) terra, cf. मही
usi-
tatius est पृथिवी, quod e पृथ्वी inserto ortum esse
censeo. (*) (Cambro-brit. prîz «mould or earth».)
(*) Wilsonus deducit पृथ्वी a पृथु nomine regis, प्रथिवी
vero a rad. प्रथ् celebrem esse.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
धरा
स्त्री
धरा, पृथ्वी, धारा, धृति
धरा पृथ्वी धरा धारा धरः शैलो धरा धृतिः
verse 2.1.1.57
page 0011
क्षिति
स्त्री
क्षिति, पृथ्वी, क्षय
खलो ह्रस्वः खलः क्रूरः क्षितिः पृथ्वी क्षितिः क्षयः
verse 3.1.1.15
page 0014
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Pṛthvī, see Pṛthivī.
Indian Epigraphical Glossary
English
pṛthvī (IE 7-1-2), ‘one’.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
पृथ्वी
noun
सप्तदशवर्णैः युक्तः वर्णवृत्तविशेषः।
"पृथ्व्याः अष्टने नवमे स्थाने यतिः तथा अन्ते लघुः गुरुश्च भवति।"
Synonyms:
पृथिवी, भूः, भूमिः, अचला, अनन्ता, रसा, विश्वम्भरा, स्थिरा, धरा, धरित्री, धरणी, क्षौणी, ज्या, काश्यपी, क्षितिः, सर्वसहा, वसुमती, वसुधा, उर्वी, वसुन्धरा, गोत्रा, कुः, पृथ्वी, क्ष्मा, अवनिः, मेदिनी, मही, धरणी, क्षोणिः, क्षौणिः, क्षमा, अवनी, महिः, रत्नगर्भा, सागराम्बरा, अब्धिमेखला, भूतधात्री, रत्नावती, देहिनी, पारा, विपुला, मध्यमलोकवर्त्मा, धारणी, गन्धवती, महाकान्ता, खण्डनी, गिरिकर्णिका, धारयित्री, धात्री, अचलकीला, गौः, अब्धिद्वीपा, इडा, इडिका, इला, इलिका, इरा, आदिमा, ईला, वरा, आद्या, जगती, पृथुः, भुवनमाता, निश्चला, श्यामा
noun
मर्त्याद्यधिष्ठानभूता।
"पृथिवी पञ्चमम् भूतम्"
Synonyms:
पुनर्नवा, शोथघ्नी, वर्षाभूः, प्रावृषायणी, कठिल्लकः, वृश्चीराः, चिराटिका, विशाखः, कठिल्लः, शशिवाटिका, पृथ्वी, सितवर्षाभूः, घनपत्रः
noun
औषधीयोषधिः या द्वित्र्यङ्गुला उन्नता एवं वर्षकाले उद्भवति उष्णकाले निर्गच्छति च।
"पुनर्नवायाः लघुफलं श्लेष्मबीजयुक्तं भवति।"
Synonyms:
पृथ्वी, धरती, धरा, भू, वसुन्धरा, धरणी, धरित्री, अवनी, उर्वी, रत्नगर्भा, वसुधा, क्षितिः, महिः, मही, अचलकीला, अचला, भूमण्डलः, पृथिवीमण्डलम्, विश्वम्भरा, प्रथी, विश्वधारिणी, मेदिनी, विश्वधेना
noun
सौरमालायां सूर्यं परितः भ्रममाणः सूर्यात् तृतीयः मर्त्याद्यधिष्ठानभूतः ग्रहगोलः।
"चन्द्रः पृथ्वेः उपग्रहः अस्ति।"
Synonyms:
पृथ्वी
noun
वर्तमान-अवसर्पिण्याः सप्तमस्य अर्हतस्य माता
"कोशेषु पृथ्वी उल्लिखिता"
Synonyms:
पृथ्वी
noun
वर्तमान-अवसर्पिण्याः सप्तमस्य अर्हतस्य माता
"कोशेषु पृथ्वी उल्लिखिता"
Synonyms:
पृथ्वी
noun
एकं वृत्तम्
"पृथ्वी कोशे परिगणिता"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
मरुदेवा विजया सेना सिद्धार्था मङ्गला
ततः सुसीमा पृथ्वी लक्ष्मणा रामा ततः परम् ३९
नन्दा विष्णुर्जया श्यामा सुयशाः सुव्रताचिरा
श्रीर्देवी प्रभावती पद्मा वप्रा शिवा तथा ४०
वामा त्रिशला क्रमतः पितरो मातरोऽर्हताम्
-wordlist-
अर्हन्मातृ (स्त्री), मरुदेवा (स्त्री), विजया (स्त्री), सेना (स्त्री), सिद्धार्था (स्त्री), मङ्गला (स्त्री), सुसीमा (स्त्री), पृथ्वी (स्त्री), लक्ष्मणा (स्त्री), रामा (स्त्री), नन्दा (स्त्री), विष्णु (स्त्री), जया (स्त्री), श्यामा (स्त्री), सुयशा (स्त्री), सुव्रता (स्त्री), अचिरा (स्त्री), श्री (स्त्री), देवी (स्त्री), प्रभावती (स्त्री), पद्मा (स्त्री), वप्रा (स्त्री), शिवा (स्त्री), वामा (स्त्री), त्रिशला (स्त्री)
--source--
भूर्भूमिः पृथिवी पृथ्वी वसुधोर्वी वसुंधरा
धात्री धरित्री धरणी विश्वा विश्वंभरा धरा ९३५
क्षितिः क्षोणी क्षमानन्ता ज्या कुर्वसुमती मही
गौर्गोत्रा भूतधात्री क्ष्मा गन्धमाताचलावनिः ९३६
सर्वंसहा रत्नगर्भा जगती मेदिनी रसा
काश्यपी पर्वताधारा स्थिरेला रत्नबीजसूः ९३७
विपुला सागराच्चाग्रे स्युर्नेमीमेखलाम्बराः
-wordlist-
भू (स्त्री), भूमि (स्त्री), पृथिवी (स्त्री), पृथ्वी (स्त्री), वसुधा (स्त्री), उर्वी (स्त्री), वसुन्धरा (स्त्री), धात्री (स्त्री), धरित्री (स्त्री), धरणी (स्त्री), विश्वा (स्त्री), विश्वम्भरा (स्त्री), धरा (स्त्री), क्षिति (स्त्री), क्षोणी (स्त्री), क्षमा (स्त्री), अनन्ता (स्त्री), ज्या (स्त्री), कु (स्त्री), वसुमती (स्त्री), मही (स्त्री), गो (स्त्री), गोत्रा (स्त्री), भूतधात्री (स्त्री), क्ष्मा (स्त्री), गन्धमाता (स्त्री), अचला (स्त्री), अवनि (स्त्री), सर्वंसहा (स्त्री), रत्नगर्भा (स्त्री), जगती (स्त्री), मेदिनी (स्त्री), रसा (स्त्री), काश्यपी (स्त्री), पर्वताधारा (स्त्री), स्थिरा (स्त्री), इला (स्त्री), रत्नसू (स्त्री), बीजसू (स्त्री), विपुला (स्त्री), सागरनेमी (स्त्री), सागरमेखला (स्त्री), सागराम्बरा (स्त्री)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
अथ पृथ्वी महाकान्ता क्षान्ता मेर्वद्रिकर्णिका
गोत्रकीला घनश्रेणी मध्यलोका जगद्वहा १५४
देहिनी केलिनी मौलिर्महास्थल्यम्बरस्थली
-wordlist-
पृथ्वी (स्त्री), महाकान्ता (स्त्री), क्षान्ता (स्त्री), मेर्वद्रिकर्णिका (स्त्री), गोत्रकीला (स्त्री), घनश्रेणी (स्त्री), मध्यलोका (स्त्री), जगद्वहा (स्त्री), देहिनी (स्त्री), केलिनी (स्त्री), मौलि (स्त्री), महास्थाली (स्त्री), अम्बरस्थली (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
भू
भू, भूमि, वसुधा, अवनि, वसुमती, धात्री, धरित्री, धरा, गो, गोत्रा, जगती, रसा, क्षिति, इला, क्षोणी, क्षमा, क्ष्मा, अचला, कु, पृथ्वी, पृथिवी, स्थिरा, धरणी, विश्वम्भरा, मेदिनी, ज्या, अनन्ता, विपुला, समुद्रवसना, सर्वंसहा, ऊर्वी, मही, काश्यपी, भूतधात्री, रत्नगर्भा, वसुन्धरा, धराधारा
भूर्भूमिर्वसुधावनिर्वसुमती धात्री धरित्री धरा,
गौर्गोत्रा जगती रसा क्षितिरिला क्षोणी क्षमा क्ष्माचला
कुः पृथ्वी पृथिवी स्थिरा धरणी विश्वम्भरा मेदिनी,
ज्यानन्ता विपुला समुद्रवसना सर्वंसहोर्वी मही १५६
काश्यपी भूतधात्री रत्नगर्भा वसुन्धरा
धराधारा विज्ञेया तद्विशेषान्निबोधत १५७
verse 2.1.1.156
page 0020
नाममाला
Sanskrit
भूमि, भू, पृथिवी, पृथ्वी, गह्वरी, मेदिनी, मही, धरा, वसुमती, धात्री, क्षमा, विश्वम्भरा, अवनि, वसुधा, धरणी, क्षोणी, क्ष्मा, धरित्री, क्षिति, कुम्भिनी, इला, उर्वरा, उर्वी, जगती, गो, वसुन्धरा
भूमिर्भूः पृथिवी पृथ्वी गह्वरी मेदिनी मही
धरा वसुमती धात्री क्षमा विश्वम्भराऽवनिः
वसुधा धरणी क्षोणी क्ष्मा धरित्री क्षितिश्च कुः
कुम्भिनीलोर्वरा चोर्वी जगती गौर्वसुन्धरा
verse 0.1.1.5
page 0004
Mahabharata
English
*Pṛthvī = Pṛthivī (the Earth): XIII, 2129 (saṃvādaṃ Vāsudevasya Pºvyāś ca, C. by error ºthyāº), 7125 (daughter of Pṛthu Vainya).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पृथ्वी,
स्त्री,
(पृथुः स्थूलत्वगुणयुक्ता “वोतो गुण-वचनात् ।” ४४ इति ङीष् ।) पृथिवी ।(यथा, देवीभागवते १३ ।“मधुकैटभयोर्मेदसंयोगोत् मेदिनी स्मृता ।धारणाच्च धरा प्रोक्ता पृथ्वी विस्तारयोगतः
”)पृथोर्दुहितृत्वस्वीकारादेतन्नाम यथा, अग्नि-पुराणे ।“दुहितृत्वमनुप्राप्ता देवी पृथ्वी तथोच्यते
”हिङ्गुपत्री कृष्णजीरकः इत्यमरः ।३७, ४०
(एतस्याः पर्य्यायो यथा, --“कृष्णजीरः सुगन्धश्च तथैवोद्गारशोधनः ।कालाजाजीतु सुषवी कालिका चोपकालिका
पृथ्वीका कारवी पृथ्वी पृथुः कृष्णोपकुञ्चिका ।उपकुञ्ची कुञ्ची बृहज्जीरक इत्यपि
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे
)वृत्तार्हन्माता इति हेमचन्द्रः
पुनर्नवा ।स्थूलैला इति राजनिर्घण्टः
(सप्तदशाक्षर-पादकश्च्छन्दोभेदः इति छन्दोमञ्जरी
अस्यलक्षणादिकं छन्दःशब्दे द्रष्टव्यम्
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पृथ्वी स्त्री पृथत्वगुणयुक्ता स्त्री ङीष् पृथुत्वयुक्तायांस्त्रियां भूमौ हिङ्गुपत्र्यां कृष्णजीरके स्थूलै-लायाम् पुनर्नवायाम् मेदि० वृत्तार्हन्मातृभेदे हेम०स्वार्थे पृथ्वीका वृहदेलायाम् हिङ्गुपत्र्यांकृष्णजीरके तत्र पृथिव्याः पृथुराजेन दुहितृत्वस्यकल्पनात् पुंयोगे ङीष् “दुहितृत्वमनुप्राप्ता देवी पृथ्वीतथोच्यते” अग्निपु० “जसौ जसयलावसुग्रहयतिश्च पृथ्वीगुरुः वृ० र० उक्ते सप्तदशाक्षरपादके छन्दीभेदे
Capeller
German
पृथ्वी॑ s. पृथु.
पृथ्वी (°—) = पृथिवी (°—).
Burnouf
French
पृथ्वी पृथ्वी (f. de पृथु) la terre.
Nigelle de
l'Inde
cardamome.
Sorte de drogue.
Np. de femme.
पृथ्वीका
f.
nigelle
cardamome.
Stchoupak
French
पृथ्वी-
f.
terre (aussi comme élément), et. v. {%pṛthu-.
%}
n.
d'un mètre (4 × 17 syll.).
°पति- °भृत्- °प्रशास्तृ- पृथ्वीश-
m.
roi, prince
°पतित्व-
°राज्य- nt. souveraineté, royauté.
°रूप-
m.
n.
d'un prince.