पूर्वाह्ण (pUrvAhNa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishSpoken Sanskrit
Englishपूर्वाह्ण - pUrvAhNa - - earlier part of the day
पूर्वाह्ण - pUrvAhNa - - forenoon
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Monier Williams Cologne
EnglishApte Hindi
Hindiपूर्वाह्णः
पूर्व-अह्णः -
"मध्याह्न से पूर्व, दोपहर से पूर्व"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaपूर्वाह्ण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಗಲಿನ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಭಾಗ /ಹಗಲಿನ ಪೂರ್ವಭಾಗ
निष्पत्तिः - > समासान्तः "टच्" (५-४-९१) । अह्नादेशः (५-४-८८) । णत्वम् (८-४-७)
व्युत्पत्तिः - > पूर्वमह्नः
प्रयोगाः - > १) "आवर्तनात्तु पूर्वाह्णे ह्यपराह्णस्ततः" २) ""मैत्रं प्रसाधनं स्नानं दन्तधावनमज्जनम् । पूर्वाह्ण एव कुर्वीत देवतानां च पूजनम् ॥"
उल्लेखाः - > २) मनु० ४-१५२
वैजयन्तीकोषः
SanskritWord: पूर्वाह्णः
Root: पूर्वाह्ण
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ दिवसः प्रथमो भागः
Meaning(s):
⇒ First yāma or first three hours of a day
Shloka(s):
2|1|64|2 ► दिनादौ प्राह्णपूर्वाह्णौ ततः संगतसंगवौ॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|64|2 ⇢ दिनादिः (दिनादि) (पुं) ⇒ First yāma or first three hours of a day ⇒ दिवसः प्रथमो भागः
➠ 2|1|64|2 ⇢ प्राह्णः (प्राह्ण) (पुं) ⇒ First yāma or first three hours of a day ⇒ दिवसः प्रथमो भागः
➠ 2|1|64|2 ⇢ पूर्वाह्णः (पूर्वाह्ण) (पुं) ⇒ First yāma or first three hours of a day ⇒ दिवसः प्रथमो भागः
➠ 2|1|64|2 ⇢ सङ्गतः (सङ्गत) (पुं) ⇒ The second yāma or second three hours of a day ⇒ दिवसः प्रथमो भागः
➠ 2|1|64|2 ⇢ सङ्गवः (सङ्गव) (पुं) ⇒ First yāma or first three hours of a day ⇒ दिवसः प्रथमो भागः
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ दिवसः
जातिः ➡ कालः
Vedic Reference
Englishशब्दकल्पद्रुमः
Sanskritपूर्व्वाह्णः, (अह्रः पूर्व्वम् । पूर्व्वापराधरेत्येक-देशिसमासः । “राजाहःसखिभ्यष्टच् ।” ५ ।४ । ९१ । इति टच् । “अह्वोऽह्र एतेभ्यः ।”५ । ४ । ८८ । इति अह्रादेशः । “अह्नोऽ-दन्तात् ।” ८ । ४ । ७ । इति णत्वम् । “रात्रा-ह्राहाः पुंसि ।” २ । ४ । २९ । इति पुंस्त्वम् ।)त्रिधाविभक्तदिनप्रथमभागः । स च त्रिंशद्दण्ड-दिनमाने सूर्य्योदयावधिदशदण्डकालः । यथा, पूर्व्वाह्णो वै देवानां मध्यन्दिनं मनुष्याणा-मपराह्णः पितॄणाम् । इति श्रुतिः ॥
अपि च ।त्रिधाविभक्तदिनभागाभिप्रायेण तु लोकाक्षिः ।“पूर्व्वाह्णे मध्यमे वापि यदि पर्व्व समाप्यते ।तदोपवासः पूर्व्वेद्युस्तदहर्याग इष्यते ॥
अपराह्णेऽथवा रात्रौ यदि पर्व्व समाप्यते ।उपोष्य तस्मिन्नहनि श्वोभूते याग इष्यते ॥
”उपोष्येति नाहोरात्राभोजनपरं किन्तु कृतेअग्न्याधाने देवा यजमानस्य समीपमुपवसन्तीतिउपवासशब्देनाग्न्याधानमुच्यते । सूर्य्योदयाव-धिप्रहरद्वयम् । द्विधाविभक्तदिनपूर्व्वभागः ।यथा । पूर्व्वाह्णापराह्णरूपद्विधाविभक्तदिनस्या-वधित्वेनावर्त्तनमाह स्कन्दपुराणम् ।“आवर्त्तनात्तु पूर्व्वाह्णो ह्यपराह्णस्ततः परः ॥
”आवर्त्तनात् वासरस्य छायापरिवर्त्तनात् प्रागि-तिशेषः अतएवोक्तम् ।“अश्वत्थं वन्दयेन्नित्यं पूर्व्वाह्णे प्रहरद्वये ।अत ऊर्द्धं न वन्देत अश्वत्थन्तु कदाचन ॥
”इति मलमासतत्त्वम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritपूर्वा(र्बा)ह्ण पूर्वमह्नः एकदेशिस० टच्समा० अह्नादेशः“रात्राहाह्नान्ताः पुंसि” पा० पुंस्त्वम् । दिनस्य पूर्वभागेपूर्वाह्णश्च त्रिधा विभक्तदिनस्य प्रथमभागः । “पूर्वाह्णो वैदेवानां मध्याह्नो मनुष्याणामिति” श्रुतिः । अह्नः प्रथम-प्रहरद्वयकालश्च । “आवर्त्तनात्तु पूर्वाह्णो ह्यपराह्णस्ततःपरम्” स्कन्दपु० । “आवर्त्तनात् पश्चिमदिग्वर्त्तिच्छायायाःपरिवर्त्तनम्” । अतएव “अश्वत्थं वन्दयेन्नित्यं पूर्वाह्णेप्रहरद्वेये” मल० त० ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.