पुस्त (pusta)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishपुस्त - pusta - - covered
पुस्त - pusta - - filled
पुस्त - pusta - - manuscript
पुस्त - pusta - - modelling
पुस्त - pusta - - book [ Com. ]
पुस्त - pusta - - working in clay
क्रीत-पुस्त - krIta-pusta - - store-bought book
पुस्त - ऋन - pusta - Rna - - book debt
पुस्त - पाल - pusta - pAla - - book keeper [ bookkeeper ]
पुस्त पालन - pusta pAlana - - book keeping [ bookkeeping ]
रोक - पुस्त - roka - pusta - - cash book
अर्थ - पुस्त - artha - pusta - - financial book
क्रय - पुस्त - kraya - pusta - - purchases book
लेखा - पुस्त - lekhA - pusta - - account book
लेखा - पुस्त - lekhA - pusta - - book of accounts
विपत्र-पुस्त - vipatra-pusta - - bill book [ Com. ]
बीजक - पुस्त - bIjaka - pusta - - invoice book
मुख्य - पुस्त - mukhya - pusta - - main book
पुस्त - स्थाम - pusta - sthAma - - bookstall
धनादेश- पुस्त - dhanAdeza- pusta - - cheque book
पुस्त - विकयिणी - pusta - vikayiNI - - bookstall
देयविपत्र - पुस्त - deyavipatra - pusta - - bills payable book [ Com. ]
क्षूद्र - रोक - पुस्त - kSUdra - roka - pusta - - petty cash book
देय - विपत्र - पुस्त - deya - vipatra - pusta - - bills payable book
मौलिक प्रविष्टि - पुस्त - maulika praviSTi - pusta - - book of original entry
प्राप्य - विपत्र - पुस्त - prApya - vipatra - pusta - - bills receivable book
पुस्त - pusta - - modelling
लेप्य - lepya - - modelling
Wilson
EnglishApte
Englishपुस्तम् [pustam], 1 Plastering, painting, anointing.
Working in clay, modelling.
Anything made of clay, wood or metal.
A book, manuscript
also पुस्ता-स्ती.Comp. -कर्मन् plastering, painting. -पालः Keeper of land records
EI.XV.* 13
XX.61.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishपुस्त पुस्त, अस्, आ, अम्, filled, covered (?)
(अम्), n. smearing, anointing, plastering, painting
working in clay, modelling, anything made of metal
or wood or clay
a book, manuscript (in this latter
sense, according to some, also पुस्ती, f.).
—पुस्त-
कर्मन्, अ, n. using a mixture of earth with lime
and cow-dung and water as a mortar or plaster,
plastering, painting.
—पुस्त-मय, अस्, ई, अम्,
formed of metal or wood, wrought in clay, modelled.
—पुस्त-वार्त्त, अस्, m., Ved. one who lives by
books, one who makes books.
Macdonell
EnglishApte Hindi
Hindiपुस्तम्
- पुस्त् + घञ्
"पलस्तर करना, लेप करना, रेखाचित्र बनाना"
पुस्तम्
- पुस्त् + घञ्
"मिट्टी का शिल्पकार्य, मिट्टी के खिलौना बनाना"
पुस्तम्
- पुस्त् + घञ्
"मिट्टी, काष्ठ या किसी धातु की बनी कोई वस्तु"
पुस्तम्
- पुस्त् + घञ्
"पुस्तक, हाथ से लिखी पुस्तक"
पुस्तम्
- पुस्त्+अच्
"कोई वस्तु जो मिट्टी, लकड़ी या धातु की बनी हो"
पुस्तम्
- पुस्त्+अच्
"पुस्तक, हस्तलिखित, पांडुलिपि"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaपुस्त
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಳಿಯುವುದು /ಮೆತ್ತುವುದು /ಪೂಸುವುದು
पुस्त
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಣ್ಣು ಮರ ಲೋಹ ಚರ್ಮ ಮುಂತಾದುವುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಶಿಲ್ಪಕಾರ್ಯ
निष्पत्तिः - > पुस्त (आदरानादरयोः) + णिच् - "अच्" (३-३-५६)
व्युत्पत्तिः - > पुस्त्यते इति
विस्तारः - > "मृदा वा दारुणा वाथ वस्त्रेणाप्यथ चर्मणा । लोहरत्नैः कृतिं वापि पुस्तमित्यभिधीयते ॥"
पुस्त
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುಸ್ತಕ /ಗ್ರಂಥ
विस्तारः - > "पुस्तं क्लीबे पुस्तके च लेप्यादिशिल्पकर्मणि" - मेदि०
L R Vaidya
EnglishEdgerton Buddhist Hybrid
Englishpusta-, acc. to Tib. letter (of the alphabet)
perh. more generally (painted) figure (for decoration
in Skt. said to mean modelled figure): LV 〔95.12〕 (prose) tāni (elephants, perh. also other animals born at the same time with the Bodhisattva) sarvāṇi rājñā Śuddhodanena pusta-varopetāni (Tib. sna graṅs yi ger bris te, which Foucaux 〔97〕 renders marqués dʼun grand nombre de peintures diverses) kumārasya krīḍārthaṃ dattāny abhūvan
Foucaux renders the Skt. marqués (à la trompe) de belles lettres peintes. (In Skt. manuscript, book, = the more usual pustaka.)
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit पुस्त्
पुस्त
आदर-अनादरयोः
चुरादिः
सकर्मकः
सेट्
उभयपदी
पुस्तयति-ते
धातुप्रदीपः
Sanskritपुस्तँ पुस्त
मानकरूपान्तरम् - बुस्तँ
बुस्त आदरा, आनादरयोः
- पुस्तयति पुस्तकम् बुस्तयति 58, 59
पुस्तँ पुस्त संघाते
- पुस्तयति पुस्तकम् 99
Sanskrit Tibetan
Tibetanglegs bam
१) पुस्त २) पुस्तक
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritपुस्तं लेप्यादिकर्म स्यान्नापितश्चण्डिलः क्षुरी ॥ ९२२ ॥
क्षुरमर्दी दिवाकीर्तिर्मुण्डकोऽन्तावसाय्यपि ।
पुस्त (क्ली), नापित (पुं), चण्डिल (पुं), क्षुरिन् (पुं), क्षुरमर्दिन् (पुं), दिवाकीर्ति (पुं), मुण्डक (पुं), अन्तावसायिन् (पुं)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritपुस्त, क, बन्धे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरा०-उभ०-सक०-सेट् ।) पञ्चमस्वरी । दन्त्योपधः ।क, पुस्तयति । इति दुर्गादासः ॥
पुस्तं, (पुस्त्यते इति । पुस्त बन्धादरादौ +घञ् ।) लेप्यादिशिल्पकर्म्म । आदिना काष्ठ-पुत्तलिकाखनित्रखननादि कर्म्म गृह्यते । इतिसुभूत्यादयः ॥
मृदा वा दारुणा वाथ वस्त्रेणाप्यथ चर्म्मणा ।लोहरत्नैः कृतं वापि पुस्तमित्यभिधीयते ॥
”इत्यमरटीकायां भरतः ॥
(यथा, वाभटे सूत्रस्थाने । ३ ।“पुस्तस्त्रीस्तनहस्तास्यप्रवृत्तोशीरवारिणि ॥
”पुस्त्यते बध्यते ग्रथ्यते इत्यर्थः आद्रियते वेति +पुस्त + घञ् ।) पुस्तकम् । इति मेदिनी ॥
(पुस्त+ गौरादित्वात् ङीष् ।) स्त्रियां पुस्ती ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritपुस्त पुस्त--अच् । “मृदा वा दारुणा वापि वस्त्रेणाप्यथचर्मणा । लौहरत्नैः कृतं वापि पुस्तमित्यभिधीयते”इत्युक्ते १ लिप्यादिशिल्पकर्मणि । स्वार्थे क । २ लिप्या-धारे ग्रन्थे पुंस्त्री० स्त्रीत्वे गौरा० ङीष् ।पुस्तकमानलेखनप्रकारादिकं योगिनीतन्त्रे उक्तं यथा“मानं वक्ष्ये पुस्तकस्य शृणु देवि! समासतः । माने-नास्य फलं विन्द्यादमाने श्रीर्हता भवेत् । हस्तमात्रंमुष्टिमात्रमाबाहु द्वादशाङ्गुलम् । दशाङ्गुलं तथाष्टौच ततो हीनं न कारयेत्” । तस्य वेधो यथा “वेधद्वयंमुष्टिहस्ते बाहुमात्रे त्रिरन्ध्रकम् । समभागे महेशानिहस्तादो रूप(१)रन्ध्रकम् । अष्टाङ्गुलं परित्यज्य मध्येवेधं तु कारयेत् । प्रादेशादौ मवेद्रन्ध्रं द्व्यङ्गुले वासमाचरेत् । पुस्तकस्य च आद्यन्ते यन्त्रवेधं विकल्पयेत् ।भार्य्याहानिर्भवेदाशु धनानां वा क्षयो भवेत् । दग्धरन्ध्रेभवेत् पीडा वर्तुलं शुभदं भवेत् । चतुष्कोणे विप्ल-वस्तु त्रिकोणे मरण भवेत्” । पुस्तकलेखनपत्रं यथा“भूर्जे वा तेजपत्रे वा ताले वा ताडिपत्रके । अगत्व-चापि देवेशि! पुस्तकं कारयेत् प्रिये! । सम्भवे स्वर्ण-पत्रे च ताम्रपात्रे च शङ्करि! । अन्यवृक्षत्वचिदेवि! तथा केतकीपत्रके । मार्त्तण्डपत्रे रौप्ये बावटपत्रे वरानने! । अन्यपत्रे वसुदले लिखित्वा यःसमभ्यसेत् । स दुर्गतिमवाप्नोति धनहानिर्भवेद्ध्रुवम् ।पुस्तके पाठ्यवेदलिखननिषेधो यथा “वेदस्य लिखनं कृत्वायः पठेद् ब्रह्महा भवेत् । पुस्तकं वा गृहे स्थाप्यंवज्रपातो भवेद् ध्रुवम्” । युगभेदे पुस्तकाक्षरस्थ देवायथा “सत्येऽक्षरे स्थितः शम्भुः शूलपाणिस्त्रिलोचनः ।पजापतिर्द्वापरे च त्रेतायां सूर्य्य एव च । कृते युगेपिनाकी च कलौ लिप्यक्षरे हरिः” । तल्लेखकपूजा-फलं यथा “आरम्भे च समाप्तौ च लेखकं प्रतिपूजयेत् ।हरिञ्च गन्धपुष्पाद्यैर्वस्त्रैश्च सुमनोहरैः । यावदक्षर-संख्यानं प्रतिपत्रं च सुन्दरि! । तावद्युगसहस्राणिब्रह्मलोके वसेच्चिरम्” । लेखकस्य वेतनग्रहणे दोषोयथा “वेतनं यस्तु गृह्णीयात् लिखित्वा पुस्तकं स तु ।यावदक्षरसंख्यानं तावच्च नरकं वसेत्” । भूमौ पुस्तक-लेखनस्थापननिषेधो यथा “न भूमौ विलिखेद्वर्णं यन्त्रंन पुस्तकम् लिखेत् । न भूमौ पुस्तकम् स्थाप्यं न मुक्त-माहरेत्तु तत् । भूपृष्ठग्रहणे चैव अक्षरं वाऽथपुस्तकम् । भूमौ तिष्ठति देवेशि! जन्मजन्मसु मूर्खता ।तदा भवति देवेशि! तस्मात्तत् परिवर्जयेत्” । तस्य दान-फलं यथा “विप्राय पुस्तकं दत्त्वा धर्मशास्त्रस्य चद्विज । पुराणस्य च यो दद्यात् स देवत्वमवाप्नुयात् ।शास्त्रदृष्ट्या जगत्सर्वं सुश्रुतञ्च शुभाशुभम् । तस्मात्शास्त्रं प्रयत्नेन दद्याद्विप्राय कार्त्तिके । वेदविद्याञ्च योदद्यात् स्वर्गे कल्पत्रयं वसेत् । आत्मविद्याञ्च यो दद्या-त्तस्य खंख्या न विद्यते । त्रीणि तुल्यप्रदानानि त्रीणितुल्यफलानि च । शास्त्रं कामदुघा धेनुः पृथिवीचैव शाश्वती” इति पाद्मोत्तरखण्डे ११७ अ० । वेद-शास्त्रादिदानफलं यथा “वेदार्थयज्ञशास्त्राणि धर्म-शास्त्राणि चैव हि । मूल्येन लेखयित्वा यो दद्याद्याति स वैदिकम् । इतिहासपुराणानि लिखित्वायः प्रयच्छति । ब्रह्मदानसमं पुण्यं प्राप्नोति द्विगुणी-कृतम्” इति गारुडे २१५ अ० । पुराणादिपुस्तकदान-विधिः हेमा० दा० चण्डीशब्देऽधिकं दृश्यम् ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskritपुस्तँ पुस्त
मानकरूपान्तरम् - बुस्तँ
बुस्त आदर, अनादरयोः
- पुस्तयति पुस्तकः, पुस्तं लेखकर्म बुस्तयति बुस्तिः शष्कुली बुस्त बन्धने इति चन्द्रः (तु0 चा0 धा0 1035) 53, 54
धातुवृत्तिः
Sanskritपुस्तँ पुस्त
मानकरूपान्तरम् - बुस्तँ
बुस्त (अर्थः) आदरा, अनादरयोः
( पुस्तयति पुस्तकम् बुस्तयति बुस्तम् )56-57
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“पुस्त आदरानादरयोः”@} 2 ‘--दानादरयोः’ इति धातुकाव्ये 3 पाठः।
पुस्तकः-स्तिका, पुपुस्तयिषकः-षिका
4 पुस्तितः, 5 पुस्तकम्, इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिककुस्मयतिवत् 6 ज्ञेयानि।
अस्योभयपदि- त्वात् शताऽपि भवतीति विशेषः।
क्विपि, पुस्त्-पुस्तौ-पुस्तः इति रूपाणि इति विशेषः।
01 (१०३२)
02 (१०-चुरादिः-१५९०। सक। सेट्। उभ।)
03 (३-२०)
04 [[B। ‘बर्हादिमण्डितसुभण्डितविग्रहोऽसौ प्रच्छर्दितः किल बकेन च पुस्तितार्तिः।’ धा। का। ३। २०।]]
05 [[२। ‘क्वुन् शिल्पिसंज्ञयोः--’ (द। उ। ३-५) इति संज्ञायां क्वुन्।]]
06 (२३६)
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.