पुष्य (puSya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 पुष्य mf.  (-ष्यः-ष्या)
	 1. The eighth lunar asterism,  comprising three
stars,  of which one is the Cancer.
	 2. The month Pous,  (Dec.
and Jan. )
	 3. The Kali,  or fourth age.
 E.
  पुष् to nourish,  aff.
   क्यप्.

Capeller Eng

English

 1 पु॑ष्य n.
  nourishment
 the blossom i.e.
  the best part of
anything. 

 2 पुष्य॑ m.
  N.
  of a lunar mansion
 f.
  पुष्या॑ a.
  cert.
  
plant. 

Yates

English

 पुष्य (ष्यः-ष्या) 1.
m.
  f.
  8th Lunar as-
terism,  the month
Paus
 the
Kalī yog or fourth age.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 पुष्य
mf.  (-ष्यः-ष्या)
1 The eighth lunar asterism,  comprising three stars,  of which one is δ
Cancer.
2 The month Paus,  (Dec.Jan. )
3 The Kali,  or fourth age.
E.
  पुष to nourish,  aff.
   क्यप.

Apte

English

पुष्यः [puṣyḥ],  1 The Kali age.

The month called पौष.

The eighth lunar mansion (consisting of three stars),  written also तिष्य. -ष्यम् Ved.
 

The blossom. 

Foam,  scum.  -ष्या The asterism called पुष्य. Comp.
   -अभिषेकः,  -स्नानम् a ceremony of coronating a king &c.
 ,  when the moon stands in the asterism Puṣya. -नेत्रा f.
  The night on which the Puṣya planet is seen for all the time. -योगः the moon when in conjunction with Puṣya.  -रथः =
  पुष्परथः q. v.  युक्तः पुष्परथश्च Pratimā 1.3. -रागः =
  पुष्परागः q. v. 
 Kau. A.
 2.11.29.

Apte 1890

English

 पुष्यः 1 The Kali age. 
2 The month called पौष. 
3 The eighth lunar mansion (consisting of three stars),  written also तिष्य. 
ष्यं Ved. 1 The blossom. 
2 Foam,  scum. 
ष्या The asterism called पुष्य. 
Comp. 
अभिषेकः,  
स्नानं a ceremony of coronating a king &c. when the moon stands in the asterism Puṣya. 
योगः the moon when in conjunction with Puṣya 
रथः = पुष्परथः q. v. 

Monier Williams Cologne

English

 पु॑ष्य n.
  nourishment (pl. ),  Car.
 

 the blossom or flower i.e. the uppermost or best of anything (cf.   Gk. ἄνθος
 Lat.
  flos),  RV.
  

 पुष्य॑ m.
  N.
  of the 6th (or 8th,  but See नक्षत्र) lunar asterism (also called Sidhya and Tiṣya),  AV.
   &c.
   &c.
  

 (=  -योग),  the conjunction of the moon with Puṣya,  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 N.
  of the month Pauṣa,  VP.
  

 of the Kali-yuga or fourth age,  W.
 

 of one of the 24 mythical Buddhas,  MWB.
  136 n.
  1

 of various princes,  VP.
  

 पु॑ष्य n.
  N.
  of a Sāman,  ĀrṣBr. 

Monier Williams 1872

English

 पुष्य,  अम्,  n.,  Ved. the blossom (i. e. that
which rises to the surface or the best part of any-
thing
 cf. Gr. ἄνθος
 Lat. flos)
 the uppermost
part,  the foam or froth of a fluid,  scum
 (अस्),  m. the
Kali-yuga or fourth age
 N. of the sixth (or in later
times the eighth) Nakṣatra or lunar mansion,  also
called Tiṣya
 the month Pauṣa
 N. of a prince
of a Buddha
 (आ),  f. a species of plant
 the asterism
Puṣya.
—पुष्य-धर्मन्,  आ,  m.,  N. of a prince.
—पुष्य-नेत्र,  अस्,  आ,  अम्,  having Puṣya for a
leader.
—पुष्य-मित्र,  अस्,  m.,  N. of a prince
 (a
various reading for पुष्प-मित्र।)
—पुष्य-
यशस्,  आस्,  m.,  N. of a man with the patronymic
Audavraji.
—पुष्य-योग,  अस्,  m. the conjunction
of the moon with the asterism Puṣya,  the time of
the moon's entering the lunar mansion Puṣya.
—पुष्य-रथ,  अस्,  m. a carriage for pleasure, 
any sort of car or carriage except a war-chariot
[cf. पुष्प-रथ।]
—पुष्य-स्नान,  अम्,  n. or
पुष्याभिषेक (°य-अभ्°),  अस्,  m. a ceremony of
purification performed while the moon stands in
the asterism Puṣya
 [cf. पुष्प-स्नान,  पुष्पा-
भिषेक।]

Macdonell

English

 पुष्य 1. púṣ-ya,  n.
  nourishment
 flower (= 🞄uppermost or best of anything)
 2. (-yà) m.
  🞄the sixth lunar asterism (= the earlier term 🞄Tiṣya)
 day on which the moon is in the 🞄asterism Puṣya,  Puṣya-day
 the mouth 🞄Pauṣa (December-January)
 N. of various 🞄princes: -ratha,  m.
  the asterism Puṣya as 🞄as car.

Benfey

English

 पुष्य पुष् + य,  m.
 
 1. The eighth
lunar asterism. 
 2. The name of a
month,  Dec. -- Jan. 
 3. The fourth age, 
Kaliyuga.

Hindi

आठवीं नक्षत्र

Apte Hindi

Hindi

पुष्यः
पुं*
  - पुष् + क्यप्
कलियुग

पुष्यः
पुं*
  - पुष् + क्यप्
पौष का महीना

पुष्यः
पुं*
  - पुष् + क्यप्
आठवाँ नक्षत्र (तीन तारों का पुँज)

Shabdartha Kaustubha

Kannada

पुष्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः/ स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುಷ್ಯನಕ್ಷತ್ರ /ಅಶ್ವಿನೀ ಮೊದಲಾದ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟನೆಯ ನಕ್ಷತ್ರ
निष्पत्तिः - > पुष (पुष्टौ) - "क्यप्" ((३-३-११६) निपा० । स्त्रियां "टाप्" (४-१-४)
व्युत्पत्तिः - > पुष्णाति कार्याणि पुष्यन्त्यस्मिन्नर्थाः इति वा
पुष्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः/ स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುಷ್ಯಮಾಸ
पुष्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः/ स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಲಿಯುಗ
विस्तारः - > "पुष्यः कलियुगः स्मृतः । नक्षत्रमासयोर्भेदे" - मेदि०
पुष्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः/ स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯವಂಶದ ಒಬ್ಬ ದೊರೆ
प्रयोगाः - > "तस्य प्रभानिर्जितपुष्यरागं पौष्यां तिथौ पुष्यमसूत पत्नी"
उल्लेखाः - > रघु० १८-३२

L R Vaidya

English

 puzya {% m. %} 1. The Kali age
 2. the month Pausha
 3. name of the eighth constellation,  consisting of three stars,  also called तिष्य.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 Puṣya, 
(1) (= Pali Phussa) n. of a former Buddha,  following Tiṣya (1) in the list well-known in Pali: LV 〔5.10〕,  Tib. skar (= nakṣatra) rgyal,  cf. Mvy 〔3192〕 where Tib. rgyal = (Skt.) Puṣya,  n. of an asterism
 prob. the same person LV 〔172.7〕 (so Lefm. with no v.l.,  confirmed by Tib. rgyal
 Calc. and Foucaux Puṣpa)
 prob. also the same Av 〔ii.175.14 ff.〕 (inferior v.l. Puṣpa)
 certainly the same Gv 〔206.12〕
 also in Mv 〔iii.240.6 ff.〕 clearly the same,  tho mss. call him Puṣpa (q.v.) 〔240.6〕
 〔243.13〕
 〔247.8〕
 these Senart emends to Puṣya,  in accord with mss. at 〔241.16〕
 〔244.3〕
 〔245.16 f.〕 (here with etym. allusion to the month Puṣya [Pauṣya]! proving the true form)
 〔248.19〕
(2) n. of a future Buddha: Gv 〔441.25〕 (cf. Puṣpa 3)
(3) n. of a śreṣṭhin of Śrāvastī: Av 〔ii.36.6〕
(4) n. of a householder of Rauraka who,  with Tiṣya (10),  was converted by Kātyāyana and entered nirvāṇa: Divy 〔551.6 ff.,  571.3,  5〕.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

skar rgyal
१) तिष्य २) पुष्य

rgyal
१) ग्रृध्र २ )जय ३) जयन्ति ४) ५) जयिनी ६) ७) जिन ८) जिनोरस ९) तिष्य १०) तिष्या ११) निर्जय १२) नृप १३) पराजित १४) पुष्य १५) प्य्ष्या १६) पैष १७) प्लवित १८) फल १९) राजन् २०) विजय २१)

rgyal stod
पुष्य

rgyal ba
१) जय २) ३) जिन ४) जिनत्व ५) पुष्य ६) भगवत् ७) मुनीन्द्र ८) विजय ९) विजेतृ १०) सुगत

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
आर्द्रा तु कालिनी रौद्री पुनर्वसू तु यामकौ ॥ ११० ॥
आदित्यौ च पुष्पस्तिष्यः सिध्यश्च गुरुदैवतः ।
-wordlist-
 
आर्द्रा (स्त्री),  कालिनी (स्त्री),  रौद्री (स्त्री),  पुनर्वसू (पुंद्वि),  यामकौ (पुंद्वि),  आदित्यौ (पुंद्वि),  पुष्य (पुं),  तिष्य (पुं),  सिध्य (पुं),  गुरुदैवत (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

पुष्य
पुष्य,  तिष्य
पुष्यस्तिष्यः स्याद्धनिष्ठा श्रविष्ठा, 
verse 1.1.1.51
page 0007

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: पुष्यः
Root: पुष्य
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ पुष्य-नक्षत्रम्
Meaning(s):
⇒ One of the 27 nakṣatras
Shloka(s):
2|1|39|2 ► योग्यः सिध्यश्च पुष्यस्याद्यमकौ तु पुनर्वसू॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|39|2 ⇢ योग्यः (योग्य) (पुं) ⇒ Epithet of Puṣya nakṣatra ⇒ पुष्य-नक्षत्रम्
➠ 2|1|39|2 ⇢ सिध्यः (सिध्य) (पुं) ⇒ Epithet of Puṣya nakṣatra ⇒ पुष्य-नक्षत्रम्
➠ 2|1|39|2 ⇢ पुष्यः (पुष्य) (पुं) ⇒ One of the 27 nakṣatras ⇒ पुष्य-नक्षत्रम्
Related word(s):
isa_k ➡ २७ नक्षत्राः
परा_अपरासंबन्धः ➡ नक्षत्रम्
जातिः ➡ नक्षत्रम्
    

Mahabharata

English

Pushya,  name of a nakshatra = Tishya,  also = the time of the moon's conjunction with Pushya. § 378 (Tīrthayātrāp.): III,  93,  8484 (ºeṇa prayayuḥ).--§ 527 (Rāmopākhyānap.): III,  277,  15959 (adya Pºo niśi…puṇyaṃ yogam upaishyati).--§ 554 (Sainyodyogap.): V,  6,  125 (ºyogena muhūrtena Jayena ca).--§ 569 (Bhagavadyānap.): V,  150,  5079 (ºo 'dyeti).--§ 574 (Jambūkh.): VI,  3,  80 (Dhūmaketur mahāghoraḥ Pºñ cākramya tishṭhati,  omens).--§ 614 (Gadāyuddhap.): IX,  34,  1952 (ºeṇa samprayāto 'smi Śravaṇe punar āgataḥ,  sc. Balarāma).--§ 615 (do.): IX,  35,  1978 (nirgacchadhvaṃ,  Pāṇḍaveyāḥ,  Pºeṇa),  1983 (Rauhiṇeye --i.e. Balarāma--gate…Pºeṇa).--§ 746 (Ānuśāsanik.): XIII,  64,  3261 (merit of making a gift of gold under the constellation P.)--§ 749 (do.): XIII,  89,  4258 (merit of performing a śrāddha under the constellation P.).--§ 759 (do.): XIII,  110,  5393 (description of the cāndravrata,  v. Āśleshā). Cf. Tishya.

Vedic Reference

English

 Puṣya is the name in the Atharvaveda (xix. 7,  2 for the
Nakṣatra called Tiṣya elsewhere.
Cf. Weber,  Naxatra,  2,  371. On Tiṣya,  see also Journal of the Royal Asatic
Society,  1911,  514-518
 794-800.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 पुष्यः,  पुं,
   (पुष्यन्त्यस्मिन्नर्था इति । पुष + “पुष्य-सिद्धौ नक्षत्रे ।” ३ । १ । ११६ । इति क्यप् ।)अश्विन्यादिसप्तविंशतिनक्षत्रान्तर्गताष्टमनक्षत्रम् ।तत्तु बाणाकारैकतारात्मकम् । इति ज्योति-षम् ॥
 तत्पर्य्यायः । सिध्यः २ तिष्यः ३ । इत्य-मरः । १ । ३ । २२ ॥
 पुष्या ४ । इति भरतः ॥
(यथा,  मनुः । ४ । ९६ ।“पुष्ये तु छन्दसां कुर्य्याद्बहिरुत्सर्ज्जनं द्विजः ॥
”)तस्य स्वरूपं यथा,  --“बालपीठकठिनीरजःप्रभेमध्यमाश्रितविहायसे गुरौ ।तौलिकात् पृषतशावलोचनेलोचनाद्रिकुमितागताः कलाः ॥
” २ । ५२ ॥
इति कालिदासकृतरात्रिलग्ननिरूपणम् ॥
 * ॥
तत्र जातस्य फलम् ।“प्रसन्नगात्रः पितृमातृभक्तःस्वधर्म्मयुक्तोऽभिनयाभियुक्तः ।भवेन्मनुष्यः खलु पुष्यजन्मासम्मानचामीकरवाहनाढ्यः ॥
”इति कोष्ठीप्रदीपः ॥
तन्नक्षत्रे गङ्गास्नानफलं यथा,  --“संक्रान्तिषु व्यतीपाते ग्रहणे चन्द्रसूर्य्ययोः ।पुष्ये स्नात्वा तु जाह्रव्यां कुलकोटीः समुद्धरेत् ॥
”इति ब्रह्माण्डपुराणम् ॥
 * ॥
पौषमासः । कलियुगः । इति मेदिनी । ये,  ३८ ॥
(सूर्य्यवंशीयनृपविशेषः । यथा,  रघुः । १८ । ३२ ।“तस्य प्रभानिर्ज्जितपुष्परागंपौष्यां तिथौ पुष्यमसूत पत्नी ।तस्मिन्नपुष्यन्नुदिते समग्रांपुष्टिं जनाः पुष्य इव द्वितीये ॥
”पुष + भावे क्यप् । पुष्टिः । यथा,  ऋग्वेदे । १ ।१९१ । १२ ।“त्रिः सप्त विष्पुलिङ्गका विषस्य पुष्यमक्षन् ॥
”“विषस्यास्मदावरकस्य पुष्यं पोषमक्षन् ।” इतितद्भाष्ये सायनः ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 पुष्य पुंस्त्री कार्य्यं पुष्यति पुष--कर्त्तरि यत् नि० । अश्विन्यादि२७ नक्षत्रमध्ये १ अष्टमे नक्षत्रे,  स्त्रीत्वे टाप् ।तस्याधिपतिः जीवः । तद्योगतारादिकम् अश्लेषाशब्देदृश्यम् । २ पौषमासे ३ कलियुगे च पु०
  मेदि० ।

Capeller

German

 1. पु॑ष्य n.
  Blüte,  Blume (d. i. Höchstes, 
Feinstes),  Schaum,  Seim. 

 2. पुष्य᳡ m.
  N. eines Mondhauses
 die Zeit, 
wo der Mond im Sternbilde P. steht.

Grassman

German

 (púṣya),  púṣia,  n.,  1〉 Blüte [von puṣ],  daher 2〉 Schaum oder Seim einer Flüssigkeit.
-am 3〉 viṣásya {191, 12}.

Burnouf

French

 पुष्य पुष्य pf.  ps. de पुष्। -- S. m.
  et f.
  le 8ᵉ
astérisme lunaire,  comprenant
δ du Cancer.
		 Le mois de puṣya [déc. janv.].
		 L'âge de
Kali.
पुष्यलक m.
  clou,  pieu,  verrou.
		 Antilope musquée.
Mendiant nu.

Stchoupak

French

 पुष्य-
 nt. fleur,  la meilleure partie d'une chose,  crème (fig. 
 m.
 
6{^me^} ou 8{^me^} Nakṣatra 
 conjonction de la lune avec ce Nakṣatra.
°रथ- m.
  la constellation Puṣya comme char 
 char d'agrément.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.