| YouTube Channel

पुष्पकं (puSpakaM)

 
Apte 1890
English
पुष्पकं 1 A flower.
2 Calx of brass
3 A cup of iron.
4 The car of Kubera (snatched off from him by Rāvaṇa and from him by Rāma): R. 13. 40
10. 46.
5 A bracelet.
6 A kind of collyrium.
7 A particular disease of the eyes.
8 A bracelet of jewels.
9 A small earthen fireplace.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पुष्पकं,
क्ली,
 (पुष्पमिव पुय्यैर्वा कायति प्रकाशतेइति । कै + कः । पुष्प + संज्ञायां कन् वा ।)रीतिपुष्पम् । (पुष्पमिव प्रतिकृतिः । पुष्प + “इवेप्रतिकृतौ ।” ५ । ३ । ९६ । इति कन् ।)धनदस्य विमानम् । (कालपर्य्ययेण घनदंविजित्य रावणेन हृतेऽस्मिन् रावणस्यैव जातम् ।यथा, रघौ । १० । ४६ ।“वैमानिकाः पुण्यकृतः त्यजन्तु मरुतां पथि ।पुष्पकालोकसं क्षोभं मेघावरणतत्पराः ॥
”)नेत्ररोगः । रत्नकङ्कणम् । रसाञ्जनम् । लोह-कांस्यम् । मृदङ्गारशकटी । इति मेदिनी ॥
कासीसम् । इति हेमचन्द्रः ॥
(पुष्प + स्वार्थेकन् । पुष्पम् । यथा, गारुडे १८२ अध्याये ।“सप्ताभिमन्त्रितं कृत्वा करवीरस्य पुष्पकम् ।स्त्रीणामग्रे भ्रामयेच्च क्षणाद्वै सा वशा भवेत् ॥
”पुं, निर्व्विषसर्पजातिभेदः । यथा, सुश्रुते कल्प-स्थाने । ४ अध्याये ।“निर्व्विषास्तु गलगोली शूकपत्रोऽजगरोदिव्यको वर्षहिकः पुष्पशकली ज्योतीरथःक्षीरिकः पुष्पकोऽतिपताकोऽन्धाहिको गौरा-हिको वृक्षेशय इति ॥
” * ॥
पर्व्वतभेदः । यथा, मार्कण्डेये । ५५ । १३ ।“स्वर्णशृङ्गी शातशृङ्गी पुष्पको मेघपर्व्वतः ॥
”प्रासादस्य मण्डपभेदः । यथा विश्वकर्म्मप्रकाशे ।६ अध्याये ।“अथातः संप्रवक्ष्यामि मण्डपानाञ्च लक्षणम् ।मण्डपान् प्रवरान् वक्ष्ये प्रासादस्यानुरूपतः ॥
विविधा मण्डपाः कार्य्याः श्रेष्ठमध्यकनीयसः ।नामतस्तान् प्रवक्ष्यामि शृणुध्वं द्विजसत्तमाः ॥
पुष्पकः पुष्पभद्रश्च सुवृतो मृतनन्दनः ।कौशल्यो बुद्धिसंकीर्णो गजभद्रो जयावहाः ॥
”)