| YouTube Channel

पुष्करम् (puSkaram)

 
Apte
English
पुष्करम् [puṣkaram], [पुष्कं पुष्टिं राति, रा-क
cf.
Uṇ.*
4.4]
A blue lotus
Nelumbium speciosum
ताः कान्तैः सह करपुष्करे- रिताम्बुव्यात्युक्षीमभिसरणग्लहामदीव्यन्
Śi.*
8.32.
The tip of an elephant's trunk
आलोकपुष्करमुखोल्लसितैरभीक्ष्णमुक्षां- बभूवुरभितो वपुरम्बुवर्षैः
Śi.*
5.3.
The skin of a drum, i. e. the place where it is struck
पुष्करेष्वाहतेषु
Me.*
68
R.*
17.11.
The blade of a sword
क्रोधेनान्धाः प्राविशन् पुष्कराणि
Śi.*
18.17.
The sheath of a sword.
An arrow.
Air, sky, atmosphere
पुष्करं पूरयामासुः सिंह- नादेन भूयसा Śiva B.18.5.
A cage.
Water.
Intoxication.
The art of dancing.
War. battle.
Union.
N.
of a celebrated place of pilgrimage in the district of Ajmere.
The bowl of a spoon.
A part, portion.
The tip of the elephant's trunk
Mātaṅga
L.
2.2
3.1
5.8
6.9.
रः A lake, pond
पुष्करे दुष्करं वारि ... Jyotistattvam.
A kind of serpent.
A kind of drum, kettledrum
अवादयन् दुन्दुभींश्च शतशश्चैव पुष्करान्
Mb.
* 6.43.13.
The sun.
An epithet of a class of clouds said to cause dearth or famine
Me.*
6. (v. l. पुष्कल)
तदीया- स्तोयदेष्वद्य पुष्करावर्तकादिषु अभ्यस्यन्ति तटाघातम्
Ku.*
2.5.
An epithet of Kṛiṣṇa.
An epithet of Śiva.
The Sārasa bird.
An inauspicious conjunction of planets. -रः, -रम्
N.
of one of the seven great divisions of the universe.
Comp.
-अक्षः an epithet of Viṣṇu
ध्वजाग्रे पुष्कराक्षस्य तार्क्ष्यः संनिहितो$भवत् Bm. 2.18. -आख्यः, -आह्वः the (Indian) crane. -आवर्तकः an epithet of a class of clouds said to cause dearth or famine
जातं वंशे भुवनविदिते पुष्करावर्तकानाम्
Me.*
6
Ku.*
2.5,
Ve.*
3.2.-तीर्थः
N.
of a sacred bathing-place
see पुष्कर above.-नाभः an epithet of Viṣṇu. -पत्रम् a lotus-leaf. -प्रियः wax. -बीजम् lotus-seed. -विष्टरः the god Brahmā
जगाम लोकं स्वमखण्डितोत्सवं समीडितः पुष्करविष्टरादिभिः
Bhāg.*
3.19.31. -व्याघ्रः an alligator. -शिखा the root of a lotus. -सारी a kind of writing
L.
V. -स्थपतिः an epithet of Śiva. -स्रज्
f.
a garland of lotuses.
m.
(du. )
N.
of the two Aśvinīkumāras.
Apte Hindi
Hindi
पुष्करम्
नपुं*
- पुष्कं पुष्टि राति- रा +
नीला कमल
पुष्करम्
नपुं*
- पुष्कं पुष्टि राति- रा +
हाथी की जिह्वा की नोक
पुष्करम्
नपुं*
- पुष्कं पुष्टि राति- रा +
ढोल की चमड़ा अर्थात् वह स्थान जहाँ उस पर चोट मारी जाती है
पुष्करम्
नपुं*
- पुष्कं पुष्टि राति- रा +
तलवार का फल
पुष्करम्
नपुं*
- पुष्कं पुष्टि राति- रा +
तलवार का म्यान
पुष्करम्
नपुं*
- पुष्कं पुष्टि राति- रा +
बाण
पुष्करम्
नपुं*
- पुष्कं पुष्टि राति- रा +
"वायु, आकाश, अन्तरिक्ष"
पुष्करम्
नपुं*
- पुष्कं पुष्टि राति- रा +
पिंजड़ा
पुष्करम्
नपुं*
- पुष्कं पुष्टि राति- रा +
जल
पुष्करम्
नपुं*
- पुष्कं पुष्टि राति- रा +
मादकता
पुष्करम्
नपुं*
- पुष्कं पुष्टि राति- रा +
नृत्यकला
पुष्करम्
नपुं*
- पुष्कं पुष्टि राति- रा +
"युद्ध, संग्राम"
पुष्करम्
नपुं*
- पुष्कं पुष्टि राति- रा +
एकता
पुष्करम्
नपुं*
- पुष्कं पुष्टि राति- रा +
अजमेर के निकट एक प्रसिद्ध तीर्थस्थान
पुष्करम्
नपुं*
- पुष्कं पुष्टि राति- रा +
शिव के सात विशाल प्रभागों में से एक
पुष्करम्
नपुं*
- पुष्कं पुष्टिं राति+रा+क
नीला कमल
पुष्करम्
नपुं*
- पुष्कं पुष्टिं राति+रा+क
हाथी के सूँड का किनारा
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
गण्डूषः, कर्णिका, द्विरदकराग्रम्, पुष्करम्, पुष्कराग्रम्
noun
गजशुण्डायाः अन्तिमः सूचिकामुखश्च भागः।
"चलनसमये गजः वारंवारं गण्डूषेण भूमिम् अस्पृशत्।"
Synonyms:
फलम्, पत्रम्, फलकः, धारा, परञ्जः, पुष्करम्
noun
शस्त्रस्य धारा।
"तर्जितः परशुधारया मम।"
Synonyms:
पुष्करम्
noun
नीला कुमुदिनी यस्याः बीजस्य चूर्णं जनाः व्रते अदन्ति।
"सा पुष्करस्य बीजस्य चूर्णेन पोलिका करोति।"
Synonyms:
कमलम्, अरविन्दम्, सरसिजम्, सलिलजम्, राजीवम्, पङ्कजम्, नीरजम्, पाथोजम्, नलम्, नलिनम्, अम्भोजम्, अम्बुजन्म, अम्बुजम्, श्रीः, अम्बुरुहम्, अम्बुपद्मम्, सुजलम्, अम्भोरुहम्, पुष्करम्, सारसम्, पङ्कजम्, सरसीरुहम्, कुटपम्, पाथोरुहम्, वार्जम्, तामरसम्, कुशेशयम्, कञ्जम्, कजम्, शतपत्रम्, विसकुसुमम्, सहस्रपत्रम्, महोत्पलम्, वारिरुहम्, पङ्केरुहम्
noun
जलजक्षुपविशेषः यस्य पुष्पाणि अतीव शोभनानि सन्ति ख्यातश्च।
"बालकः क्रीडासमये सरोवरात् कमलानि लूनाति।"
Synonyms:
नभः, गगनम्, आकाशः, अम्बरम्, अभ्रम्, द्योः, द्यौः, पुष्करम्, अन्तरीक्षम्, अन्तरिक्षम्, अनन्तम्, युरवर्त्मम्, खं, वियत्, विष्णुपदम्, विहायः, नाकः, अनङ्गः, नभसम्, मेघवेश्म, मबाविलम्, मरुद्वर्तम, मेघवर्त्म, त्रिविष्टपम्, अब्भं
noun
पृथिव्याः ऊर्ध्वं दृश्यमानः अवकाशः।
"विद्याधराः नभसि चरन्तिः।"
Synonyms:
जलम्, वारि, अम्बु, अम्भः, पयः, सलिलम्, सरिलम्, उदकम्, उदम्, जडम्, पयस्, तोयम्, पानीयम्, आपः, नीरम्, वाः, पाथस्, कीलालम्, अन्नम्, अपः, पुष्करम्, अर्णः, पेयम्, सलम्, संवरम्, शंवरम्, संम्बम्, संवत्सरम्, संववरः, क्षीरम्, पायम्, क्षरम्, कमलम्, कोमलम्, पीवा, अमृतम्, जीवनम्, जीवनीयम्, भुवनम्, वनम्, कबन्धम्, कपन्धम्, नारम्, अभ्रपुष्पम्, घृतम्, कं, पीप्पलम्, कुशम्, विषम्, काण्डम्, सवरम्, सरम्, कृपीटम्, चन्द्रोरसम्, सदनम्, कर्वुरम्, व्योम, सम्बः, सरः, इरा, वाजम्, तामरस, कम्बलम्, स्यन्दनम्, सम्बलम्, जलपीथम्, ऋतम्, ऊर्जम्, कोमलम्, सोमम्, अन्धम्, सर्वतोमुखम्, मेघपुष्पम्, घनरसः, वह्निमारकः, दहनारातिः, नीचगम्, कुलीनसम्, कृत्स्नम्, कृपीटम्, पावनम्, शरलकम्, तृषाहम्, क्षोदः, क्षद्मः, नभः, मधुः, पुरीषम्, अक्षरम्, अक्षितम्, अम्ब, अरविन्दानि, सर्णीकम्, सर्पिः, अहिः, सहः, सुक्षेम, सुखम्, सुरा, आयुधानि, आवयाः, इन्दुः, ईम्, ऋतस्ययोनिः, ओजः, कशः, कोमलम्, कोमलम्, क्षत्रम्, क्षपः, गभीरम्, गम्भनम्, गहनम्, जन्म, जलाषम्, जामि, तुग्र्या, तूयम्, तृप्तिः, तेजः, सद्म, स्रोतः, स्वः, स्वधा, स्वर्गाः, स्वृतिकम्, हविः, हेम, धरुणम्, ध्वस्मन्वतु, नाम, पवित्रम्, पाथः, अक्षरम्, पूर्णम्, सतीनम्, सत्, सत्यम्, शवः, शुक्रम्, शुभम्, शम्बरम्, वूसम्, वृवूकम्, व्योमः, भविष्यत्, वपुः, वर्वुरम्, वर्हिः, भूतम्, भेषजम्, महः, महत्, महः, महत्, यशः, यहः, यादुः, योनिः, रयिः, रसः, रहसः, रेतम्
noun
सिन्धुहिमवर्षादिषु प्राप्तः द्रवरुपो पदार्थः यः पान-खान-सेचनाद्यर्थम् उपयुज्यते।
"जलं जीवनस्य आधारम्। /अजीर्णे जलम् औषधं जीर्णे बलप्रदम्। आहारकाले आयुर्जनकं भुक्तान्नोपरि रात्रौ पेयम्।"
Synonyms:
कमलम्, पद्मः, उत्पलम्, कुमुदम्, कुमुद्, नलिनम्, कुवलयम्, अरविन्दम्, महोत्पलम्, पङ्कजम्, पङ्केरुहम्, सरसिजम्, सरसीरुहम्, सरोजम्, सरोरुहम्, जलेजातम्, अम्भोजम्, वार्युद्भवम्, अम्बुजम्, अम्भारुहम्, पुण्डरीकम्, मृणाली, शतपत्रम्, सहस्रपत्रम्, कुशेशयम्, इन्दिरालयम्, तामरसम्, पुष्करम्, सारसम्, रमाप्रियम्, विसप्रसूनम्, कुवलम्, कुवम्, कुटपम्, पुटकम्, श्रीपर्णः, श्रीकरम्
noun
जलपुष्पविशेषः यस्य गुणाः शीतलत्व-स्वादुत्व-रक्तपित्तभ्रमार्तिनाशित्वादयः।
"अस्मिन् सरसि नानावर्णीयानि कमलानि दृश्यन्ते। / कमलैः तडागस्य शोभा वर्धते।"
Tamil
Tamil
புஷ்கரம் : கரு நெய்தல் பூ, தாமரைப்பூ, பேரிகை, வாள் உரை, தண்ணீர், அம்பு, ஆகாயம்.