पुण्ड्र (puNDra)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 पुण्ड्र n.
  (-ण्ड्रं)
	 1. A red variety of the common sugarcane,  (Saccharum
officinarum. )
	 2. The name of a Daitya or infernal being,  consi-
dered as incarnate in ŚISUPĀLA.
	 3. A mark or line made on
the forehead with Sandal,  &c.
	 4. A sort of creeper,  (Gærtnera
racemosa.)
	 5. A worm. 
	 6. A white lotus.
	 7. The name of a
country,  the greater part of Bengal and part of Behar.
	 m.
  plu.
(-ण्ड्राः) The inhabitants of that country.
 E.
  पुडि to rub,  aff.
   रक् ।

Capeller Eng

English

 पुण्ड्र m.
  N.
  of an ancient hero
 pl.
  N.
  of a people.

Yates

English

 पुण्ड्र (ण्ड्रं) 1.
n.
  Red kind of sugar-
cane
 name of a demon
 mark
on the forehead
 a creeper
 a
worm
Bengal.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

पुण्ड्र 	-	 puNDra 	-	 m.
  	-	  bleeding-heart plant  [ Clerodendrum phlomidis - Bot. ]
पुण्ड्र 	-	 puNDra 	-	 m.
  	-	  sectarian mark
पुण्ड्र 	-	 puNDra 	-	 m.
  	-	  white-fruited wavy leaf fig tree  [ Ficus Infectoria - Bot. ]
पुण्ड्र 	-	 puNDra 	-	 m.
  	-	  sugar-cane
पुण्ड्र 	-	 puNDra 	-	 m.
  	-	  Hiptage shrub  [ Hiptage benghalensis - Bot. ]
पुण्ड्र 	-	 puNDra 	-	 m.
  	-	  white lotus-flower
पुण्ड्र 	-	 puNDra 	-	 m.
  	-	  worm
पुण्ड्र 	-	 puNDra 	-	 m.
 n.
  	-	  mark or line made on the forehead with ashes or colouring substances to distinguish vaiSNavas from zaivas

 
   पुण्ड्र  puNDra m.
   sectarian mark  
   विशेष  vizeSa m.
   sectarian mark   
   पुण्ढ्र  puNDhra m.
 n.
   sectarian mark  
   पौण्ड्र  pauNDra n.
   sectarian mark   
   पौण्ड्रक  pauNDraka n.
   sectarian mark  
   पुण्ड्रक  puNDraka m.
   frontal sectarian mark   
   वितिलक  vitilaka adj.
   having no sectarian mark  
   कलापक  kalApaka m.
   sectarian mark on the forehead   
   विहीनतिलक  vihInatilaka adj.
   having no coloured sectarian mark on the forehead  
   वृथालिङ्गिन्  vRthAliGgin adj.
   one who wears a sectarian mark without any right to it   
   सम्प्रदाय  sampradAya m.
   any peculiar or sectarian system of religious teaching  
   ऊर्ध्वतिलक  Urdhvatilaka n.
   upright or perpendicular sectarian mark on the forehead     
            

 
   पुण्ड्र  puNDra m.
   sectarian mark  
   विशेष  vizeSa m.
   sectarian mark   
   पुण्ढ्र  puNDhra m.
 n.
   sectarian mark  
   पौण्ड्र  pauNDra n.
   sectarian mark   
   पौण्ड्रक  pauNDraka n.
   sectarian mark  
   पुण्ड्रक  puNDraka m.
   frontal sectarian mark   
   वितिलक  vitilaka adj.
   having no sectarian mark  
   कलापक  kalApaka m.
   sectarian mark on the forehead   
   विहीनतिलक  vihInatilaka adj.
   having no coloured sectarian mark on the forehead  
   वृथालिङ्गिन्  vRthAliGgin adj.
   one who wears a sectarian mark without any right to it   
   सम्प्रदाय  sampradAya m.
   any peculiar or sectarian system of religious teaching  
   ऊर्ध्वतिलक  Urdhvatilaka n.
   upright or perpendicular sectarian mark on the forehead     
            

Wilson

English

 पुण्ड्र
n.
  (-ण्ड्रं)
1 A red variety of the common sugarcane,  (Saccharum officinarum. )
2 The name of a Daitya or infernal being,  considered as incarnate in
ŚIŚUPĀLA.
3 A mark or line made on the forehead with Sandal,  &c.
4 A sort of creeper,  (Gærtnera racemosa.)
5 A worm. 
6 A white lotus.
7 The name of a country,  the greater part of Bengal and part of Behar.
m.
  plu. (-ण्ड्राः) The inhabitants of that country.
E.
  पुडि to rub,  aff.
   रक.

Apte 1890

English

 पुंड्रः [पुंड्-भेदने रक] 1 A kind of sugar cane (red-variety). 
2 A lotus in general. 
3 A white lotus. 
4 A mark or line (on the forehead) made with sandal &c.,  sectarial mark. 
5 A worm. 
6 The Atimukta creeper. 
ड्राः pl. N of a country and its inhabitants. 
Comp. 
केलिः an elephant. 

Monier Williams Cologne

English

 पुण्ड्र m.
  N.
  of a son of the Daitya Bali (ancestor of the Puṇḍras),  MBh.
  

 (pl. ) of a people and their country (the modern Bengal and Behar),  AitBr.
  
 MBh.
   &c.
  

 of a son of Vasu-deva,  VP.
  

 sugar-cane (or a red variety of it),  L.
 

 Gaertnera Racemosa,  L.
 

 Ficus Infectoria,  L.
 

 Clerodendrum Phlomoides,  L.
 

 a white lotus-flower,  L.
 

 a worm,  L.
 

 पुण्ड्र mn.  a mark or line made on the forehead with ashes or colouring substances to distinguish Vaiṣṇavas fr.
  Śaivas &c.
  ,  a sectarian mark,  KātyŚr.
  ,  Sch.
 RTL.
   66
 67 (cf.   ऊर्ध्व-प्°,  त्रि-प्°)

 पुण्ड्र n.
  N.
  of a mythical city between the mountains Hima-vat and Hemakūṭa,  VāyuP.
  

Monier Williams 1872

English

 पुण्ड्र पुण्ड्र,  अस्,  m. a red variety of the
common sugar-cane,  Saccharum Officinarum
 a white
lotus,  a lotus in general
 a species of tree (= ह्रस्व-
प्लक्ष)
 a kind of creeper,  Gærtnera Racemosa
(= अति-मुक्तक,  वासन्ती)
 a mark or line made
on the forehead with sandal &c.,  sectarial mark
 a
worm
 N. of a Daitya or infernal being considered
incarnate in Śiśu-pāla
 N. of a son of Bali
 (आस्), 
m. pl.,  N. of a people and of their country (the
modern Bengal and Behar,  ‘the country of the
sugar-cane’)
 N. of a mythical city between the
mountains Hima-vat and Hema-kūṭa.
—पुण्ड्र-
केलि,  इस्,  m. an elephant.
—पुण्ड्र-देश,  अस्,  m., 
N. of a district.
—पुण्ड्र-नगर,  अम्,  n. ‘city of
the Puṇḍras, ’ N. of a town
 [cf. पौण्ड्रनागर।]
—पुण्ड्र-वर्धन,  अम्,  n.,  N. of a town in
Gauḍa
 (also spelt पुण्ड-वर्धन।)

Macdonell

English

 पुण्ड्र puṇḍra,  m.
  pl.
  N. of the people of the 🞄modern Bengal and Behar
 n.
  sectarian mark
 🞄-ka,  m.
  pl.
  id.
 -vardhana,  n.
  N. of a town
 🞄-ikṣin,  m.
  sugar-cane.

Benfey

English

 पुण्ड्र पुण्ड्र,  m.
 
 1. pl. The name
of a people and their country,  the
greater part of Bengal and part of
Behar.
 2. A kind of sugar-cane.
 3.
(and n.
 ),  A mark or line made on the
forehead with sandal.
 -- Comp.
 
त्रि-,  n.
 
three horizontal marks made across the
forehead,  especially by the followers of
Śiva.

Apte Hindi

Hindi

पुण्ड्रः
पुं*
  - पुंड् + रक्
एक प्रकार का गन्ना (लाल रंग का) पौंधा

पुण्ड्रः
पुं*
  - पुंड् + रक्
कमल

पुण्ड्रः
पुं*
  - पुंड् + रक्
श्वेत कमल

पुण्ड्रः
पुं*
  - पुंड् + रक्
(मस्तक पर) सम्प्रदायद्योतक तिलक (चन्दनादिक का)

पुण्ड्रः
पुं*
  - पुंड् + रक्
कीड़ा

पुण्ड्रः
पुं*
  - -
उतरी बंगाल।(पुंड्र मूलरुप से ‘पुरी’ के वेतस प्रदेश को कहतें है)

Shabdartha Kaustubha

Kannada

पुण्ड्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಟಾಪಟಿ ಕಬ್ಬು /ಉದ್ದುದ್ದದ ಕೆಂಪು ಹಳದಿ ಪಟ್ಟಿಗಳಿರುವ ಕಬ್ಬು
निष्पत्तिः - > पुडि (खण्डने) - "रक्" (उ० २-१३)
व्युत्पत्तिः - > पुण्ड्यन्ते इति
पुण्ड्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಬ್ಬ ದೈತ್ಯ
पुण्ड्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪದ್ಮ /ಕಮಲ /ತಾವರೆ ಹೂವು
पुण्ड्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಡಿರುವಂತಿಗೆ
पुण्ड्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ವೇತಕಮಲ /ಬಿಳಿದಾವರೆ
पुण्ड्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಿತ್ರ
पुण्ड्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕ್ರಿಮಿ
पुण्ड्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಂಥದ (ಒಂದು ಧರ್ಮದ) ಗುರುತು /ಮತವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಒಂದು ಚಿಹ್ನೆ (ऊर्ध्वपुण्ड्रः,  तिर्यक्पुण्ड्रः ಇತ್ಯಾದಿ)
पुण्ड्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ದೇಶ
प्रयोगाः - > "प्राग्जोतिषाश्च पुण्ड्राश्च विदेहास्ताम्रलिप्तकाः"

L R Vaidya

English

 puMqra {% (I) m. %} 1. A kind of sugarcane
a lotus,  especially a white lotus
a mark on the forehead
a worm.

 puMqra {% (II) m. pl. %} Name of a country and its inhabitants.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

ललामन्
क्ली
ललामन्,  हयपुच्छ,  ध्वज,  पुण्ड्र,  शैल,  वेष,  धामन्,  भूषा
हयपुच्छे ध्वजे पुण्ड्रे शैले पुंसि गुणाधिके ।
वेषे धामनि भूषायां ललामेत्युत्तमैः स्मृतम् ॥ २७ ॥
verse 1.1.1.27
page 0002

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 पुण्ड्र m. (weißes) *Zuckerrohr,  S I,  574,  6.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
तिलके तमालपत्त्रचित्रपुण्ड्रविशेषकाः ॥ ६५३ ॥
-wordlist-
 
तिलक (पुंक्ली),  तमालपत्र (क्ली),  चित्र (क्ली),  पुण्ड्र (क्ली),  विशेषक (पुंक्ली)

--source--
 
भेदाः कान्तारपुण्ड्राद्यास्तस्य मूलं तु मोरटम् ॥ ११९४ ॥
-wordlist-
 
कान्तार (पुं),  पुण्ड्र (पुं),  इक्षुमूल (क्ली),  मोरट (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

तिलक
तिलक,  तमालपत्त्र,  चित्रक,  विशेषक,  पुण्ड्र
तिलकं तमालपत्त्रं चित्रकमुक्तं विशेषकः पुण्ड्रम् ।
verse 2.1.1.541
page 0061

ललाम
ललाम,  भूषा,  लाङ्गूल,  प्रधान,  शृङ्ग,  प्रभाव,  पुण्ड्र,  ध्वज,  लक्ष्म,  तुरङ्ग
भूषायां लाङ्गूले प्रधानशृङ्गप्रभावपुण्ड्रेषु ।
ध्वजलक्ष्मतुरङ्गेषु च नवसु ललामं प्रचक्षते प्राज्ञाः ॥ ८५५ ॥
verse 5.1.1.855
page 0098

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: पुण्ड्राः
Root: पुण्ड्र
Gender: पुं
Number: बहु
अर्थः ⇒ 
Meaning(s):
⇒ Name of the country belonging to Prācya
Shloka(s):
3|1|30|2 ► राढा तु सुह्माः पुण्ड्रास्तु वरेन्द्री पुण्ड्रलक्षणा॥ (भूमिकाण्डः/देशाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|1|30|2 ⇢ पुण्ड्राः (पुण्ड्र) (पुं) ⇒ Name of the country belonging to Prācya ⇒ 
➠ 3|1|30|2 ⇢ वरेन्द्री (वरेन्द्री) (स्त्री) ⇒ Epithet of Puṇḍra country ⇒ 
➠ 3|1|30|2 ⇢ पुण्ड्रलक्षण (पुण्ड्रलक्षण) (स्त्री) ⇒ Epithet of Puṇḍra country ⇒ 
Related word(s):
    

Mahabharata

English

Puṇḍra^1,  an ancient king. § 6 (Anukram.): I,  1,  228 (only B.,  C. by error has Pundraḥ
 in Sañjaya's enumeration). --§ 170 (Dīrghatamas): I,  104,  4219 (the fourth son of Sudeshṇā,  the wife of Bali,  born by the touch of Dīrghatamas),  4221 (from him the Puṇḍras descended)

Puṇḍra^2 (“the king of the Puṇḍras”). § 605 (Karṇap.): VIII,  22,  875 (ºsya nāgaṃ,  at the time of the great battle).

Puṇḍra,  pl. (ºāḥ),  a people. § 170 (Dīrghatamas): I,  104,  4221 (descended from Puṇḍra^1).--§ 177 (Pāṇḍudigvijaya): I,  113,  4453 (vanquished by Pāṇḍu).--§ 273 (Rājasūyārambhap.): II,  14,  584 (Vaṅga-Pº-Kirāteshu rājā… Pauṇḍrako Vāsudeveti yo 'sau loke 'bhiviśrutaḥ).--§ 295 (Dyūtap.): II,  52,  1872 (paid tribute to Yudhishṭhira).-§ 574 (Jambūkh.): VI,  9,  358.--§ 578 (Bhīshmavadhap.): VI,  50,  2083 (only B.,  C. has Pauṇḍrāḥ,  in the army of Yudhishṭhira).--§ 599 (Jayadrathavadhap.): VII,  93,  3380 (attacked Arjuna).--§ 604 (Karṇap.): VIII,  9,  236 (º-Cīnakān,  had formerly been vanquished by Karṇa).-§ 605 (do.): VIII,  22,  863.--§ 782e (Arjuna Kārtavīrya): XIV,  29,  832 (vṛshalatvaṃ parigatāḥ).--§ 785 (Anugītāp.): XIV,  82,  2464 (ºān sa-Kośalān,  vanquished by Arjuna). Cf. Pauṇḍra,  pl.,  Pauṇḍrika,  pl.,  Puṇḍraka,  pl.

पुराणम्

English

पुण्ड्र १ / PUṆḌRA I. An ancient King in bhārata. (Śloka 224,  Chapter 1,  Ādi Parva).

पुण्ड्र २ / PUṆḌRA II. An ancient region of bhārata. The region comprised then the present district of Mālada,  certain portions on the east coast of river Kosī and certain portions of Dinājpur. King pāṇḍu conquered puṇḍra. (Chapter 112,  Ādi Parva). The people of puṇḍra came to the rājasūya of yudhiṣṭhira with presents. The Pauṇḍrakavāsudeva mentioned in the bhāgavata was the King of puṇḍra. karṇa and arjuna conquered this country at different times. (Chapter 52,  Sabhā Parva
 Chapter 8,  karṇa Parva
 Chapter 82,  Āśvamedhika Parva).

Vedic Reference

English

 Puṇḍra is the name of a people regarded as outcasts in the
Aitareya Brāhmaṇa.^1 Their name occurs in the Sūtras also.^2
In the Epic their country corresponds with Bengal and Bihar.
1) vii. 18
 Śāṅkhāyana Śrauta Sūtra, 
xv. 26.
2) Baudhāyana Dharma Sūtra,  i. 2, 
14,  Cf. Caland,  Zeitschrift der Deutschen
Morgenländischen Gesellschaft,  56,  553
Būhler,  Sacred Books of the East,  14, 
148
 Oldenberg,  Buddha,  394,  n. For
the later geographical position of the
Puṇḍras,  cf. the map in Pargiter,  Journal
of the Royal Asiatic Society,  1908,  333.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 पुण्ड्रः,  पुं,
   (पुण्ड्यन्ते गुडशर्कराद्यर्थं चूर्णीक्रियतेइति । पुडि मर्द्दे + “स्फायितञ्चीति ।” उणा ०२ । १३ । इति रक् ।) इक्षुभेदः । पुँडिआक् इतिभाषा । इत्यमरः । २ । ४ । १६३ । दैत्यविशेषः ।अतिमुक्तकः । चित्रम् । क्रिमिः । पुण्डरीकम् ।देशविशेषे,  पुं भूम्नि । इति मेदिनी । रे,  ५९ ॥
(यथा,  मात्स्ये । ११३ । ४५ ।“प्राग्ज्योतिषाश्च पुण्ड्राश्च विदेहास्ताम्रलिप्तकाः ।शाम्बमागधगोनर्द्दाः प्राच्या जनपदाः स्मृताः ॥
”)तिलकवृक्षः । इति हेमचन्द्रः ॥
 ह्नस्वप्लक्षः ।इति राजनिर्घण्टः ॥
 (अश्वदेहस्थचिह्नविशेषः ।अस्य लक्षणादिकं पुण्ड्रकशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
 वलि-राजस्य क्षेत्रजः पुत्त्रविशेषः । यन्नाम्नैव पुण्ड्र-देशो विख्यातः । यथा,  महाभारते । १ । १०४ ।४७ -- ५१ ।“वलिः सुदेष्णां भार्य्यां स्वां तस्मै तां प्राहिणोत्पुनः ।तां स दीर्घतमाङ्गेषु स्पृष्ट्वा देवीमथाब्रवीत् ॥
भविष्यन्ति कुमारास्ते तेजसादित्यवर्च्चसः ।अङ्गो वङ्गः कलिङ्गश्च पुण्ड्रः सुह्मश्च ते सुताः ॥
तेषां देशाः समाख्याताः स्वनामप्रथिता भुवि ।अङ्गस्याङ्गोऽभवद्देशो वङ्गो वङ्गस्य च स्मृतः ॥
कलिङ्गविषयश्चैव कलिङ्गस्य च स स्मृतः ।पुण्ड्रस्य पुण्ड्राः प्रख्याताः सुह्माः सुह्मस्य चस्मृताः ॥
एवं वलेः पुरा वंशः प्रख्यातो वै महर्षिजः ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 पुण्ड्र पु०
  पुडि--भेदने रक् । (पुँडिया) १ इक्षुभेदे अमरः ।इक्षुशब्दे दृश्यम् ऊर्द्ध्वपुण्ड्रकादौ इक्षुभेदतुल्याकारतयाप्रयोगः २ देत्यभेदे ३ अतिमुक्तके ४ चित्रके ५ कृमौ ६ पु-ण्डरीके ७ देशभेदे पु०
  मेदि० । स च देशः वृ० १४ अ०उदयगिरिभद्र गौडकपौण्डोत्कलकाशिमेखलास्वष्ठाः”पूर्वस्यामुक्तः । तेन तस्य प्राक्स्थत्वात् नगरान्तत्वेद्विपदवृद्धिः पौण्ड्रनागर तत्र भवे त्रि०
  “पुण्ड्रः कलि-ङ्गश्च तथा बाले च क्षत्रमुच्यते” हरिवं० ३१८ अ० सोऽ-भिजनोऽस्य तस्य राजा वा अण् । पौण्ड्र पित्रादिक्रमेणतद्देशवासिनि तन्नृपे च । बहुत्वे तस्य लुक् । “सूतै-र्मागधपुण्ड्रैश्च गीयमानस्ततस्ततः” हरिवं० ३११ अ० । ८ ति-लकवृक्षे हेमच० । ९ ह्रस्वप्लक्षे राजनि० । स्वार्घे क ।पुण्ड्रक माधवीलतायाम् अमरः । इक्षुभेदादौ च ।

Capeller

German

 पुण्ड्र m.
  Pl. N. eines Volkes.

Burnouf

French

 पुण्ड्र पुण्ड्र m.
  lotus blanc.
		 Gærtnera racemosa,  bot.
La canne à sucre [variété rouge].
		 Le tilaka.
		 Ver.
		 Np. d'un
Daitya.
		 Np. d'un pays faisant partie du Bengale et du Bihar [le
Tchédi]
		 au pl. les habitants de ce pays.
पुण्ड्रक m.
  gærtnera racemosa,  bot.
		 Canne à sucre
[variété rouge].
पुण्ड्रकेलि m.
  éléphant [qui aime la canne à sucre].

Stchoupak

French

 पुण्ड्र-
 m.
  pl.
  n.
  d'un peuple et de leur pays (Chota Nagpur).
°वर्धन- nt. n.
  d'une ville (district de Rajshahi).
पुण्ड्रेक्षुक- m.
  -आ- f.
  canne à sucre.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.