| YouTube Channel

पीतः (pItaH)

 
Apte Hindi
Hindi
पीतः
पुं*
 - पा + क्त
पीला रंग
पीतः
पुं*
 - पा + क्त
पुखराज
पीतः
पुं*
 - पा + क्त
कुसुम्भ
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 सूर्यः, सूरः, अर्यमा, आदित्यः, द्वादशात्मा, दिवाकरः, भास्करः, अहस्करः, व्रध्रः, प्रभाकरः, विभाकरः, भास्वान्, विवस्वान्, सप्ताश्वः, हरिदश्वः, उष्णरश्मिः, विवर्त्तनः, अर्कः, मार्त्तण्डः, मिहिरः, अरुणः, वृषा, द्युमणिः, तरणिः, मित्रः, चित्रभानुः, विरोचन्, विभावसुः, ग्रहपतिः, त्विषाम्पतिः, अहःपतिः, भानुः, हंसः, सहस्त्रांशुः, तपनः, सविता, रविः, शूरः, भगः, वृध्नः, पद्मिनीवल्लभः, हरिः, दिनमणिः, चण्डांशुः, सप्तसप्तिः, अंशुमाली, काश्यपेयः, खगः, भानुमान्, लोकलोचनः, पद्मबन्धुः, ज्योतिष्मान्, अव्यथः, तापनः, चित्ररथः, खमणिः, दिवामणिः, गभस्तिहस्तः, हेलिः, पतंगः, अर्च्चिः, दिनप्रणीः, वेदोदयः, कालकृतः, ग्रहराजः, तमोनुदः, रसाधारः, प्रतिदिवा, ज्योतिःपीथः, इनः, कर्म्मसाक्षी, जगच्चक्षुः, त्रयीतपः, प्रद्योतनः, खद्योतः, लोकबान्धवः, पद्मिनीकान्तः, अंशुहस्तः, पद्मपाणिः, हिरण्यरेताः, पीतः, अद्रिः, अगः, हरिवाहनः, अम्बरीषः, धामनिधिः, हिमारातिः, गोपतिः, कुञ्जारः, प्लवगः, सूनुः, तमोपहः, गभस्तिः, सवित्रः, पूषा, विश्वपा, दिवसकरः, दिनकृत्, दिनपतिः, द्युपतिः, दिवामणिः, नभोमणिः, खमणिः, वियन्मणिः, तिमिररिपुः, ध्वान्तारातिः, तमोनुदः, तमोपहः, भाकोषः, तेजःपुञ्जः, भानेमिः, खखोल्कः, खद्योतनः, विरोचनः, नभश्चक्षूः, लोकचक्षूः, जगत्साक्षी, ग्रहराजः, तपताम्पतिः, सहस्त्रकिरणः, किरणमाली, मरीचिमाली, अंशुधरः, किरणः, अंशुभर्त्ता, अंशुवाणः, चण्डकिरणः, धर्मांशुः, तीक्ष्णांशुः, खरांशुः, चण्डरश्मिः, चण्डमरीचिः, चण्डदीधितिः, अशीतमरीचिः, अशीतकरः, शुभरश्मिः, प्रतिभावान्, विभावान्, विभावसुः, पचतः, पचेलिमः, शुष्णः, गगनाध्वगः, गणध्वजः, खचरः, गगनविहारी, पद्मगर्भः, पद्मासनः, सदागतिः, हरिदश्वः, मणिमान्, जीवितेशः, मुरोत्तमः, काश्यपी, मृताण्डः, द्वादशात्मकः, कामः, कालचक्रः, कौशिकः, चित्ररथः, शीघ्रगः, सप्तसप्तिः
noun
हिन्दूनां धर्मग्रन्थेषु वर्णिता एका देवता।
"वेदेषु सूर्यस्य पूजायाः वारंवारं विधानम् अस्ति"।"
Synonyms:
 अङ्कोलः, अङ्कोटः, निकोचकः, अङ्कोठः, निकोठकः, लिकोचकः, अङ्कोलकः, बोधः, नेदिष्ठः, दीर्घकीलकः, रामठः, कोठरः, रेची, गूढपत्रः, गुप्तस्नेहः, पीतसारः, मदनः, गूढवल्लिका, पीतः, ताम्रफलः, दीर्घकीलः, गुणाढ्यकः, कोलकः, लम्बकर्णः, गन्धपुष्पः, रोचनः, विशानतैलगर्भः
noun
वृक्षविशेषः।
"अङ्कोलस्य बीजैः निर्मितस्य तैलस्य शरीरे आलेपनं क्रियते चेत् सः पुरुषः अदृश्यः भविष्यति इति लोकोक्तिः वर्तते।"
Synonyms:
 पीतः, गौरः, हरिद्राभः
noun
वर्णविशेषः- हरिद्रायाः वर्णः।
"एकस्मिन् विभागे रक्तं वर्णं स्थापय अन्यस्मिन् पीतं वर्णं स्थापय।"
Synonyms:
 सूर्यः, सविता, आदित्यः, मित्रः, अरुणः, भानुः, पूषा, अर्कः, हिरण्यगर्भः, पतङ्गः, खगः, सहस्रांशुः, दिनमणिः, मरीचि, मार्तण्ड, दिवाकरः, भास्करः, प्रभाकरः, विभाकरः, विवस्वान्, सप्ताश्वः, हरिदश्वः, चित्ररथः, सप्तसप्तिः, दिनमणि, द्युमणिः, दिवामणिः, खमणिः, खद्योतः, प्रद्योतनः, अम्बरीशः, अंशहस्तः, लोकबान्धवः, जगत्चक्षुः, लोकलोचनः, कालकृतः, कर्मसाक्षी, गोपतिः, गभस्तिः, गभस्तिमान्, गभस्तिहस्तः, ग्रहराजः, चण्डांशु, अंशुमानी, उष्णरश्मिः, तपनः, तापनः, ज्योतिष्मान्, मिहिरः, अव्ययः, अर्चिः, पद्मपाणिः, पद्मिनीवल्लभः, पद्मबन्धुः, पद्मिनीकान्तः, पद्मपाणिः, हिरण्यरेतः, काश्यपेयः, विरोचनः, विभावसुः, तमोनुदः, तमोपहः, चित्रभानुः, हरिः, हरिवाहनः, ग्रहपतिः, त्विषाम्पतिः, अहःपतिः, वृध्नः, भगः, अगः, अद्रिः, हेलिः, तरूणिः, शूरः, दिनप्रणीः, कुञ्जारः, प्लवगः, सूनुः, रसाधारः, प्रतिदिवा, ज्योतिपीथः, इनः, वेदोदयः, पपीः, पीतः, अकूपारः, उस्रः, कपिलः
noun
पृथिव्याः निकटतमः अतितेजस्वी खगोलीयः पिण्डः यं परितः पृथ्व्यादिग्रहाः भ्रमन्ति। तथा च यः आकाशे सुवति लोकम् कर्माणि प्रेरयति च।
"सूर्यः सौर्याः ऊर्जायाः महीयः स्रोतः।/ सूर्ये तपत्यावरणाय दृष्टैः कल्पेत लोकस्य कथं तमित्स्रा।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पीतः,
पुं,
 (पिबति वर्णान्तरमिति । पा + कर्त्तरिऔणादिकः क्तः ।) वर्णविशेषः । हल्दिया इतिभाषा । तत्पर्य्यायः । गौरः २ हरिद्राभः ३ ।इत्यमरः । १ । ५ । १४ ॥
कुसुम्भः । अङ्कोठः ।शाखोटः । पुष्परागः । इति राजनिर्घण्टः ॥
पीतवस्तूनि यथा, --“पीतानि ब्रह्म-१जीवे-२न्द्र-३गरुडे-४श्वरदृग्-५जटाः ६ ।गौरी-७द्बापर-८गोमूत्र-९मधु-१०वीररसा-११रजः १२ ।हरिद्रा १३ रोचना १४ रीति-१५गन्धके १६ द्बीप-१७ चम्पके १८ ।किञ्जल्क-१९ वल्कले २० शालि-२१ हरिताल-२२मनःशिलाः २३ ।कर्णिकारम् २४ चक्रवाक-२५ वानरौ २६शारिकामुखम् २७ ।केशवांशुक-२८मण्डूक-२९सराग-३०कनका-दयः ३१ ॥
” * ॥
पीतश्वेतवाचकानि यथा, --“पीतश्वेतौ गौर-१ द्बिजराज-२ कपर्द्द-३ शम्भु-४हरि-५तार्क्ष्याः ६ ।हैमस्तोमा-७ ष्टापद-८ महारजत-९ चन्द्र-१०कलधौताः ११ ॥
”अस्यार्थः । गौरः श्वेतपीतयोः । द्बिजराजोगरुडचन्द्रयोः । कपर्द्दः शम्भुजटाजूटकपर्द्दयोः ।शम्भुर्ब्रह्मत्रिलोचनयोः । हरिः पिङ्गलसिंहयोः ।तार्क्ष्यो गरुडः पक्षे उच्चैःश्रवाः । हैमस्तोमःहेम्नेऽयं हैमः पक्षे हिमस्यायम् । अष्टापदंसुवर्णशरभयोः । महारजतं सुवर्णरूप्ययोः ।चन्द्रः स्वर्णशशाङ्कयोः । कलधौतं हेमरूप्ययोः ।“सुशोभितारकूटश्रीः स्वर्णस्तोमसमद्युतिः ।दहनोपलसत्कान्तिर्गाङ्गेयच्छविपेशलः ॥
”अस्यार्थः । तारकूटो रूप्यसमूहः पक्षे आर-कूटो रीतिः । सुशोभनमर्णः कनकञ्च । गोपति-तार्क्ष्यकान्तिः रविगरुडच्छविः । पक्षे गोपति-रिन्द्रः तस्य तार्क्ष्यस्तुरङ्गः । वामदेवगिरिर्मनोज्ञ-मेरुः कैलासश्च ॥
* ॥
पीतश्यामवाचकानि यथा, “पीतश्यामौ कृष्णाम्बर-१ मधुजित्-२ ध्वान्त-जेतारः ३ ।विद्युत्कान्तः ४ ध्वान्तद्वेषि-५ हरि ६ स्वर्णव-च्छायाः ७ ॥
”अस्यार्थः । कृष्णाम्बरं विष्णुवस्त्रे हर्य्याकाशयोः ।मधुजित् मधुतुल्यविष्ण्वोः । ध्वान्तजेता सूर्य्य-तमस्तुल्ययोः । विद्युत्कान्तः मेघतडित्मनो-ज्ञयोः । ध्वान्तद्वेषी सूर्य्यान्धकारतुल्ययोः ।हरिः कपिकृष्णयोः । स्वर्णवच्छायः सुवर्णसुन्दर-समुद्रतुल्यशोभयोः । इति कविकल्पलता ॥
(पर्व्वतविशेषः । यथा, मात्स्ये । १२१ । ९३ ।“प्रथमः सूर्य्यसङ्काशः सुमना नाम पर्व्वतः ।पीतस्तु मध्यमस्तत्र शातकौम्भमयो गिरिः ॥
”)