| YouTube Channel

पीडा (pIDA)

 
शब्दसागरः
English
पीडा
f.
(-डा)
1. Pain, anguish, suffering.
2. Compassion, charity,
pity.
3. Devastation, laying waste.
4. A chaplet, a garland for the
head.
5. The Saral tree, (Pinus longifolia.)
6. Infraction, viola-
tion.
7. Damage, injury.
E.
पीड् to pain, अङ् and टाप् affs.
Capeller Eng
English
पीडा
f.
pain, ache, harm, wrong.
Yates
English
पीडा (डा) 1.
f.
Pain
pity
devas-
tation
chaplet
Pinus longifolia.
Spoken Sanskrit
English
पीडा - pIDA -
f.
- annoyance
प्रधर्षना - pradharSanA -
f.
- annoyance
बाध - bAdha -
m.
- annoyance
प्रत्यवाय - pratyavAya -
m.
- annoyance
विडम्ब - viDamba -
m.
- annoyance
विप्रधर्ष - vipradharSa -
m.
- annoyance
विरोधन - virodhana -
n.
- annoyance
पीडित - pIDita -
n.
- annoyance
कण्टकोद्धरण - kaNTakoddharaNa -
n.
- removing annoyances
बाधते { बाध् } - bAdhate { bAdh } - verb - suffer annoyance or oppression
बाधति { बाध् } - bAdhati { bAdh } - verb - suffer annoyance or oppression
निर्बाध - nirbAdha -
adj.
- free from vexation or annoyance
कण्टक - kaNTaka -
m.
- any annoyance or source of vexation
अल्पबाध - alpabAdha -
adj.
- causing little annoyance or inconvenience
पीडा - pIDA -
f.
- pain
बाधा - bAdhA -
f.
- pain
व्यथा - vyathA -
f.
- pain
वर्ण - varNa -
m.
- paint
रङ्गलेप - raGgalepa -
m.
- paint
रङ्ग - raGga -
m.
- paint
वर्णलेपनं करोति - varNalepanaMkaroti - verb 8 - paint
वर्णयति { वर्णय } - varNayati{varNaya} - verb denom - paint
आर्त - Arta -
adj.
- pained
दुःखप्रद - duHkhaprada -
adj.
- painful
न्यस्त - nyasta -
adj.
- painted
रङ्गलेपक - raGgalepaka -
m.
- painter
पीडन - pIDana -
n.
- paining
वर्णन - varNana -
n.
- painting
लेखन - lekhana -
n.
- painting
चित्रकर्म - citrakarma -
n.
- painting
यातना - yAtanA -
f.
- acutepain
वर्तिका - vartikA -
f.
- paint-brush
तूलिका - tUlikA -
f.
- painter'sbrush
महती पादवेदना - mahatIpAdavedanA -
sent.
- Terriblelegpain.
पीडा - pIDA -
f.
- trouble
कष्ट - kaSTa -
n.
- trouble
दोषावधारण - doSAvadhAraNa -
n.
- troubleshooting [ computer ]
समस्यावधारण - samasyAvadhAraNa -
n.
- troubleshooting [ computer ]
मम किमपि क्लेशः नास्ति - mamakimapiklezaHnAsti -
sent.
- Itisnotrouble(tome).
नैव, चिन्ता नास्ति - naiva, cintAnAsti -
sent.
- No, notrouble/botheration.
भवतः किं कष्टं अस्ति? - bhavataHkiMkaSTaMasti? -
sent.
- Tellme, whatyourtroubleis?
एषः सर्वदा आगत्य मां पीडयति - eSaHsarvadAAgatyamAMpIDayati -
sent.
- Healwayscomesandtroublesme.
क्लेशस्यात्मा पदमुपनीतः - klezasyAtmApadamupanItaH -
sent.
- youhavesubjectedyourselftotrouble
सा यदा दूरवाण्या तस्य स्वरं श्रुतवती तदा एव तस्याः सर्वाणि कष्टानि विस्मृतवती - sAyadAdUravANyAtasyasvaraMzrutavatItadAevatasyAHsarvANikaSTAnivismRtavatI -
sent.
- Whensheheardhisvoiceonthephone, shecompletelyforgotallhertroubles.
चर्चा - carcA -
f.
- trouble
गुरुता - gurutA -
f.
- trouble
अंहति - aMhati -
f.
- trouble
कष्टि - kaSTi -
f.
- trouble
परिबाधा - paribAdhA -
f.
- trouble
परिश्रान्ति - parizrAnti -
f.
- trouble
बाधना - bAdhanA -
f.
- trouble
निष्ठा - niSThA -
f.
- trouble
कदर्थन - kadarthana -
f.
n.
- trouble
आयास - AyAsa -
m.
- trouble
पीडा - pIDA -
f.
- pain
पीडा - pIDA -
f.
- trouble
पीडा - pIDA -
f.
- ache
पीडा - pIDA -
f.
- devastation
पीडा - pIDA -
f.
- harm
पीडा - pIDA -
f.
- restriction
पीडा - pIDA -
f.
- hardship
पीडा - pIDA -
f.
- eclipse
पीडा - pIDA -
f.
- damage
पीडा - pIDA -
f.
- suffering
पीडा - pIDA -
f.
- basket
पीडा - pIDA -
f.
- limitation
पीडा - pIDA -
f.
- violation
पीडा - pIDA -
f.
- longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
पीडा - pIDA -
f.
- chaplet or garland for the head
पीडा - pIDA -
f.
- evil
पीडा - pIDA -
f.
- obscuration
पीडा - pIDA -
f.
- injury
पीडा - pIDA -
f.
- compassion
पीडा - pIDA -
f.
- annoyance
पीडा - pIDA -
f.
- pity
पीडा - pIDA -
f.
- molestation
पीडा - pIDA -
f.
- obscuration
परिध्वंस - paridhvaMsa -
m.
- obscuration
धूमन - dhUmana -
n.
- obscuration
पीडन - pIDana -
n.
- obscuration
अंशुविमर्द - aMzuvimarda -
m.
- ray-obscuration
विमर्द - vimarda -
m.
- complete obscuration [ e.g. total eclipse ]
निमीलन - nimIlana -
n.
- complete obscuration
ग्रास - grAsa -
m.
- amount of obscuration
धूपन - dhUpana -
n.
- obscuration of a comet
दर्शनावरण - darzanAvaraNa -
n.
- obscuration of one's views
तमस् - tamas -
n.
- obscuration of the sun or moon in eclipses
पाकात्यय - pAkAtyaya -
m.
- obscuration of the cornea after inflammation
राहु - rAhu -
m.
- eclipse or the moment of the beginning of an occultation or obscuration
पीडा - pIDA -
f.
- longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
उच्छ्रित - ucchrita -
m.
- longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
धूपवृक्ष - dhUpavRkSa -
m.
- longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
धूपवृक्षक - dhUpavRkSaka -
m.
- longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
पीतवृक्ष - pItavRkSa -
m.
- longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
भद्रदारु - bhadradAru -
m.
- longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
मनोज्ञ - manojJa -
m.
- longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
मरिचपत्त्रक - maricapattraka -
m.
- longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
सरल - sarala -
m.
- longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
सुरभिदारु - surabhidAru -
m.
- longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
सुरभिदारुक - surabhidAruka -
m.
- longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
स्निग्ध - snigdha -
m.
- longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
मनोज्ञ - manojJa -
n.
- wood of longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
पायस - pAyasa -
m.
- resin of longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
रसाङ्गक - rasAGgaka -
m.
- resin of longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
रसाह्व - rasAhva -
m.
- resin of longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
रसावेष्ट - rasAveSTa -
m.
- resin of longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
लक्ष्मीवेष्ट - lakSmIveSTa -
m.
- resin of longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
वृक - vRka -
m.
- resin of longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
श्रीपिष्ट - zrIpiSTa -
m.
- resin of longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
श्रीरस - zrIrasa -
m.
- resin of longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
श्रीवास - zrIvAsa -
m.
- resin of longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
श्रीवत्सपिण्याक - zrIvatsapiNyAka -
m.
- resin of longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
सुधूपक - sudhUpaka -
m.
- resin of longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
बर्हिष्ठ - barhiSTha -
n.
- resin of longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
श्रीनिकेत - zrIniketa -
n.
- resin of longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
श्रीनिवास - zrInivAsa -
n.
- resin of longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
पद्मदर्शन - padmadarzana -
m.
- resin of the longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
श्रीवेष्ट - zrIveSTa -
m.
- resin of the longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
श्रीवेष्टक - zrIveSTaka -
m.
- resin of the longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
धूपाङ्ग - dhUpAGga -
m.
- turpentine from longleaf pine tree [ Pinus Longifolia - Bot. ]
पीतद्रु - pItadru -
m.
- longleaf pine tree or wild turmeric [ Pinus Longifolia or Curcuma Aromatica - Bot. ]
पीतदारु - pItadAru -
m.
- Himalayan Pine or longleaf pine tree [ Pinus Deodora or Longifolia - Bot. ]
स्निग्धदारु - snigdhadAru -
m.
- Himalayan Pine or longleaf pine tree [ Pinus Deodora and Longifolia - Bot. ]
पारिभद्र - pAribhadra -
m.
- Himalayan Pine or longleaf pine tree [ Pinus Deodora or Longifolia - Bot. ]
पूतिकाष्ठ - pUtikASTha -
n.
- Himalayan Pine or longleaf pine tree [ Pinus Deodora or Longifolia - Bot. ]
पूतिकाष्ठक - pUtikASThaka -
n.
- Himalayan Pine or longleaf pine tree [ Pinus Deodora or Longifolia - Bot. ]
दीपवृक्ष - dIpavRkSa -
m.
- longleaf pine tree or Himalayan cedar [ Pinus Longifolia or Cedrus deodara - Bot. ]
पीडा pIDA
f.
devastation
उपप्लव upaplava
m.
devastation
घात ghAta
m.
devastation
विमर्द vimarda
m.
devastation
अभिमर्द abhimarda
m.
devastation [ of a country by an enemy ]
पीडन pIDana
n.
devastation
विमर्दन vimardana
n.
devastation
मुष्टिवध muSTivadha
m.
devastation of the crops
पीडा pIDA
f.
ache
प्रातः आरभ्य लघु शिरोवेदना prAtaH Arabhya laghu zirovedanA
sent.
Slight head-ache since morning.
गणितश्रवणमात्रेण मम शिरोवेदना gaNitazravaNamAtreNa mama zirovedanA
sent.
Mathematics is a head-ache to me.
तदा तदा उदरवेदना पीडयति किल? tadA tadA udaravedanA pIDayati kila?
sent.
You get stomach-ache now and then, don't you?
संरुजन saMrujana
n.
ache
श्रवणरुज् zravaNaruj
f.
ear-ache
कर्णशूल karNazUla
n.
ear-ache
शिरःपीडा ziraHpIDA
f.
head-ache
शिरोर्ति zirorti
f.
head-ache
शिरोरुज् ziroruj
f.
head-ache
शिरोवेदना zirovedanA
f.
head-ache
शीर्षवेदना zIrSavedanA
f.
head-ache
शीर्षव्यथा zIrSavyathA
f.
head-ache
मस्तकज्वर mastakajvara
m.
head-ache
शिरोभिताप zirobhitApa
m.
head-ache
अङ्गभञ्जन aGgabhaJjana
n.
side-ache
मस्तकशूल mastakazUla
n.
head-ache
जठरज्वाला jaTharajvAlA
f.
belly-ache
हृद्रुज् hRdruj
f.
heart-ache
हृदयव्याधि hRdayavyAdhi
m.
heart-ache [ used literally & figuratively ]
दन्तरोग dantaroga
m.
tooth-ache
मनोज्वर manojvara
m.
heart-ache
कुक्षिशूल kukSizUla
n.
belly-ache
मनोदुःख manoduHkha
n.
heart-ache
उदरवेदना udaravedanA
f.
belly aches
जठरव्यथा jaTharavyathA
f.
belly aches
वेदनावत् vedanAvat
adj.
full of aches
कर्णशूलिन् karNazUlin
adj.
having ear-ache
शिरःशूल ziraHzUla
n.
violent head-ache
शिरोज्वर zirojvara
m.
fever with head-ache
हृद्रोगवैरिन् hRdrogavairin
m.
hostile to heart-ache
शीर्षक्तिमत् zIrSaktimat
adj.
suffering from head-ache
हृद्रोगिन् hRdrogin
adj.
suffering from heart-ache
शीर्षरोगिन् zIrSarogin
adj.
having or producing head-ache
सूर्यावर्त sUryAvarta
m.
head-ache which increases or diminishes according to the course of the sun
Wilson
English
पीडा
f.
(-डा)
1 Pain, anguish, suffering.
2 Compassion, charity, pity.
3 Devastation, laying waste.
4 A chaplet, a garland for the head.
5 The Saral tree, (Pinus longifolia.)
E.
पीड to pain, अङ् and टाप् affs.
Apte
English
पीडा [pīḍā], [पीड् भावे भिदा˚ अङ्] Pain, trouble, suffering, annoyance, molestation, agony
आश्रमपीडा
R.*
1.37 'disturbance', 71
मदन˚, दारिद्र्य˚
&c.
Injury, damage, harm
मूढग्राहेणात्मनो यत् पीडया क्रियते तपः
Bg.*
17. 19
Ms.*
7.169.
Devastation, laying waste.
Violation, infringement.
Restriction.
Pity, compassion.
Eclipse.
A chaplet, garland for the head.
The Sarala tree.
A basket.
Comp.
-कर
a.
troublesome, painful. -करणम् torturing. -गृहम् house of correction. -भाज्
a.
showing wavy marks of pressure.-स्थानम् (In
astrol.
) inauspicious distance (of a planet).
Apte 1890
English
पीडा [पीड्
भावे भिदा° अङ्] 1 Pain, trouble, suffering, annoyance, molestation, agony
आश्रमपीडा R. 1. 37 ‘disturbance’
71
मदन°, दारिद्र्य° &c.
2 Injury, damage, harm
Bg. 17. 19
Ms. 7. 169.
3 Devastation, laying waste.
4 Violation, infringement.
5 Restriction.
6 Pity, compassion.
7 Eclipse.
8 A chaplet, garland for the head.
9 The Sarala tree.
10 A basket,
Comp.
कर a. troublesome, painful.
करणं torturing.
Monier Williams Cologne
English
पीडा
f.
pain, suffering, annoyance, harm, injury, violation, damage (°डया
ind.
with pain i.e. unwillingly),
Mn.
MBh.
&c.
devastation (cf. पीडन),
W.
restriction, limitation,
KātyŚr.
, Sch.
obscuration, eclipse (of a planet
cf.
ग्रह-प्°),
Var.
pity, compassion,
L.
a chaplet or garland for the head,
L.
(cf. आपीड)
Pinus Longifolia,
L.
a basket,
L.
w.r. for पीठ.
Monier Williams 1872
English
पीडा, f. pain, suffering, anguish, annoyance
damage, injury, wrong
infraction, violation [cf.
धर्म-प्°]
devastation, laying waste
restriction,
limitation
the ‘pain or calamity’ of a planet,
eclipse, occultation [cf. ग्रह-प्°]
compassion, pity,
charity
a chaplet, garland for the head
the Saral
tree, Pinus Longifolia
a basket (= पिटक, पेटा,
पेडा).
—पीडा-कर, अस्, ई, अम्, pain-causing, giving
pain, afflicting, tormenting.
—पीडा-करण, अम्, n.
the causing of pain, torturing, tormenting.
—पीडा-
भाज्, क्, क्, क्, (according to Malli-nātha) = विमर्द-
भाज् = भङ्ग-वत्.
—पीडा-स्थान, अम्, n., Ved.
(in astrology) an unlucky position, inauspicious dis-
tance (of a planet).
Macdonell
English
पीडा pīḍ-ā,
f.
pain, ache, suffering (in. = 🞄unwilling)
harm, disadvantage, damage
🞄restriction
infringement, violation
eclipse: 🞄-kara, -kṛt,
a.
harmful, hurtful
-kṛta, 🞄(pp.)
n.
infliction of hurt.
Benfey
English
पीडा पीड् + आ,
f.
1. Pain, anguish,
suffering, Böhtl. Ind. Spr. 753.
2. In-
fraction, Daśak. in Chr. 182, 14.
--
Comp.
ग्रह-,
f.
pain, distress caused by an
eclipse, Dev. 12, 15.
Apte Hindi
Hindi
पीडा
स्त्री*
- पीड् + अङ् + टाप्
"दर्द, कष्ट, भोगना, सताना, परेशानी, वेदना"
पीडा
स्त्री*
- पीड् + अङ् + टाप्
"क्षति पहुँचाना, हानि पहुँचाना, नुकसान पहुँचाना"
पीडा
स्त्री*
- पीड् + अङ् + टाप्
"उजाड़ना, बर्बाद करना"
पीडा
स्त्री*
- पीड् + अङ् + टाप्
"उल्लंघन, अतिक्रमण"
पीडा
स्त्री*
- पीड् + अङ् + टाप्
प्रतिबंध
पीडा
स्त्री*
- पीड् + अङ् + टाप्
"दया, करुणा"
पीडा
स्त्री*
- पीड् + अङ् + टाप्
ग्रहण
पीडा
स्त्री*
- पीड् + अङ् + टाप्
"सुमिरनी, शिरोमाल्य"
पीडा
स्त्री*
- पीड् + अङ् + टाप्
सरलवृक्ष
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पीडा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಿಂಸೆ /ತೊಂದರೆ
निष्पत्तिः - > पीड (अवगाहने) - "अङ्" (३-३-१०४)
प्रयोगाः - > "मा भूदाश्रमपीडेति परिमेयपुरःसरौ"
उल्लेखाः - > रघु० १-३७
पीडा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೋವು /ಬಾಧೆ
प्रयोगाः - > "मूढग्राहेणात्मनो यत्पीडया क्रियते तपः परस्योत्सादनार्थं वा तत्तामसमुदाहृतम्"
उल्लेखाः - > गीता १७-१९
पीडा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದುಃಖ /ವ್ಯಸನ /ಕಷ್ಟ
पीडा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೃಪೆ /ದಯೆ
पीडा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸರಳ ದೇವದಾರು
पीडा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಶಪಡಿಸುವುದು /ಇಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡುವುದು
पीडा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಸ /ಧೂಳು
पीडा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಲೆಗೆ ಮುಡಿಸುವ ಹೂವಿನ ಸರ
विस्तारः - > "पीडा कृपाशिरोमालाऽपमर्दसरलद्रुषु" - मेदि०
L R Vaidya
English
pIqA {% f. %} 1. Pain, suffering, annoyance, R.i.37, 71
2. injury, damage, Bg.xvii.19
3. devastation
4. infraction, violation
5. pity, compassion
6. a chaplet, a garland for the hair
7. the sarala tree.
Bopp
Latin
पीडा f. (r. पीड् s. आ) tormentum, cruciatus. BH. 17. 19.
Lanman
English
pīḍā, f. pain, ache. [√pīḍ, 1149^3.]
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
पीडा °eine Art Coitus, E 356 (K).
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
पुष्पकबरी, शीर्षकम्, शीर्षकमाला, अवचूडा, पुष्पवेणी, पुष्पशेखरः, प्रतिसरः, मालका, मालिका, माल्यदामन्, रुचकम्, सुरतताली, स्रज्, स्रक्, स्रग्, दामन्, पीडा
noun
पुष्पाणि रज्जौ ग्रथित्वा निर्मिता माला या शिरसि धार्यते।
"स्त्रिभिः केशेषु पुष्पकबरी परिधार्यते।"
Synonyms:
क्लेशः, वेदना, पीडा, दुःख, तोदः
noun
शारीरिकी मानसिकी वा पीडा।
"नैकान् क्लेशान् अन्वभवन् देशभक्ताः भारतदेशस्य स्वातन्त्र्यार्थे। / क्लेशः फलेन हि पुनर्नवतां विधत्ते। "
Synonyms:
वेदना, वेदनम्, व्यथा, दुःखम्, पीडा, आर्ति, तापः, यातना, कृच्छ्र, व्याधिः
noun
शरीरस्य क्षतादिभ्यः जातानि कष्टानि।
"अम्ब अत्र तीव्रा वेदना अस्ति।"
Synonyms:
दुःखम्, पीडा, बाधा, व्यथा, अमानस्यम्, कष्टम्, कृच्छम्, आभीलम्, अर्तिः, पीडनम्, विहेठनम्, क्लेशः, आपद्
noun
चेतसां प्रतिकूलः मनोधर्मविशेषः।
"जनाः दुःखे एव ईश्वरं स्मरन्ति। "
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
मनसः कर्म संकल्पः स्यादथो शर्म निर्वृतिः
सातं सौख्यं सुखं दुःखं त्वसुखं वेदना व्यथा १३७०
पीडा बाधार्तिराभीलं कृच्छ्रं कष्टं प्रसूतिजम्
आमनस्यं प्रगाढं स्यादाधिः स्यान्मानसी व्यथा १३७१
-wordlist-
सङ्कल्प (पुं), शर्मन् (क्ली), निर्वृति (स्त्री), सात (क्ली), सौख्य (क्ली), सुख (क्ली), दुःख (क्ली), असुख (क्ली), वेदना (स्त्री), व्यथा (स्त्री), पीडा (स्त्री), बाधा (स्त्री), आर्ति (स्त्री), आभील (क्ली), कृच्छ्र (क्ली), कष्ट (क्ली), प्रसूतिज (क्ली), आमनस्य (क्ली), प्रगाढ (क्ली), आधि (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
आबाधा
आबाधा, वेदना, दुःख, अर्ति, पीडा, व्यथा
आबाधा वेदना दुःखमर्तिः पीडा व्यथा तथा ६२६
verse 3.1.1.626
page 0071
Tamil
Tamil
பீடா3 : பீடை, கஷ்டம், வேதனை, துன்பம், நஷ்டம், கேடு, அலட்சியம்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पीडा,
स्त्री,
(पीडनमिति पीड + “षिद्भिदा-दिभ्योऽङ् ।” १०४ इति अङ् तत-ष्टाप् ।) पीडनम् तत्पर्य्यायः वाधा २व्यथा दुःखम् अमानस्यम् प्रसूतिजम् ६कष्टम् कृच्छ्रम् आभीलम् इत्यमरः ।१
आवाधा १० इति हलायुधः
आमानस्यम् ११ इति रायमुकुटः
(शूलम्१२ रुग् १३ वेदना १४ आर्त्तिः १५ तोदः १६रुजा १७ इति वैद्यकरत्नमाला
यथा, मनुः १६९ ।“यदावगच्छेदायत्यामाधिक्यं ध्रुवमात्मनः ।तदात्वे चाल्पिकां पीडां तदा सन्धिं समाश्र-येत्
”)एषां पीडादीनां मध्ये विशेष्यगामिनो येदुःखकष्टकृच्छ्राभीलास्ते त्रिलिङ्गाः साआध्यात्मिकाधिभौतिकाधिदैविकतापत्रयभेदेनत्रिविधा आध्यात्मिकोऽपि द्विविधः यथा, --“आध्यात्मिकादि मैत्रेय ! ज्ञात्वा तापत्रयंबुधः ।उत्पन्नज्ञानवैराग्यः प्राप्नोत्यात्यन्तिकं लयम्
आध्यात्मिको वै द्विविधः शारीरो मानसस्तथा ।शारीरो बहुभिर्भेदैर्भिद्यते श्रूयताञ्च सः
शिरोरोगप्रतिश्यायज्वरशूलभगन्दरैः ।गुल्मार्शःश्वयथुश्वासच्छर्द्द्यादिभिरनेकधा
तथाक्षिरोगातीसारकुष्ठाङ्गामयसंज्ञकैः ।भिद्यते देहजस्तापो मानसं श्रोतुमर्हसि
”अङ्गामयो वातजलोदरादिः
*
“कामक्रोधभयद्वेषलोभमोहविषादजः ।शोकासूयावमानेर्ष्यामात्स्यर्य्यादिभवस्तथा
मानसोऽपि द्विजश्रेष्ठ ! तापो भवति नैकधा
इत्येवमादिभिर्भेदैस्तापो ह्याध्यात्मिकः स्मृतः
मृगपक्षिमनुष्याद्यैः पिशाचोरगराक्षसैः ।सरीसृपाद्यैश्च नृणां जन्यते चाधिभौतिकः
शीतोष्णवातवर्षाम्बुवैद्युतादिसमुद्भवः ।तापो द्बिजवरश्रेष्ठ ! कथ्यते चाधिदैविकः
गर्भजन्मजराज्ञानमृत्युनारकजं तथा ।दुःखं सहस्रशो भेदैर्भिद्यते मुनिसत्तम !
”इति विष्णुपुराणे --
*
कृपा शिरोमाला सरलद्रुः इति मेदिनी ।डे, २०
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पीडा स्त्री पीड--भावे भिदा० अङ् व्यधायां दुःखे च३ कृपायां शिरोमालायां सरलवृक्षे मेदि०
Capeller
German
पीडा
f.
Schmerz, Plage, Leid, Schaden,
Nachteil, Bedrängnis
Verfinsterung
(eines gestirns).
Stchoupak
French
पीडा-
f.
peine, ennui, tourment
dommage
-अया avec peine, à
contre-cœur.
°भाज्- a. écrasé, meurtri.