पिण्डिका (piNDikA)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishSpoken Sanskrit
English पिण्डिका piNDikA bench for lying on
पिण्डिका piNDikA globular fleshy swelling
पिण्डिका piNDikA nave of a wheel
पिण्डिका piNDikA species of musk
पिण्डिका piNDikA base or pedestal for the image of a deity or for a liGga
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishApte
Englishपिण्डिका [piṇḍikā], 1 A round or fleshy swelling.
The calf of the leg
विकटोद्बद्धपिण्डिकम् * 1.155.33.
The region of the cheeks (गण्डस्थल)
भिन्नमस्तकपिण्डिकाः * 7. 116.25
see पिण्डि above.
Monier Williams Cologne
EnglishMacdonell
EnglishApte Hindi
Hindiपिण्डिका
- "पिण्ड् + ण्वुल्, इत्वम्"
"घूम, गोलाकार सूजन"
पिण्डिका
- "पिण्ड् + ण्वुल्, इत्वम्"
टांग की पिंडली
Shabdartha Kaustubha
Kannadaपिण्डिका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
Edgerton Buddhist Hybrid
EnglishKridanta Forms
Sanskritपिन्ड् (पि꣡डिँ॒ सङ्घाते - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = पिण्डनम्
अनीयर् = पिण्डनीयः - पिण्डनीया
ण्वुल् = पिण्डकः - पिण्डिका
तुमुँन् = पिण्डितुम्
तव्य = पिण्डितव्यः - पिण्डितव्या
तृच् = पिण्डिता - पिण्डित्री
क्त्वा = पिण्डित्वा
ल्यप् = प्रपिण्ड्य
क्तवतुँ = पिण्डितवान् - पिण्डितवती
क्त = पिण्डितः - पिण्डिता
शानच् = पिण्डमानः - पिण्डमाना
पिन्ड् (पि꣡डिँ꣡ सङ्घाते - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = पिण्डनम्
अनीयर् = पिण्डनीयः - पिण्डनीया
ण्वुल् = पिण्डकः - पिण्डिका
तुमुँन् = पिण्डयितुम् / पिण्डितुम्
तव्य = पिण्डयितव्यः / पिण्डितव्यः - पिण्डयितव्या / पिण्डितव्या
तृच् = पिण्डयिता / पिण्डिता - पिण्डयित्री / पिण्डित्री
क्त्वा = पिण्डयित्वा / पिण्डित्वा
ल्यप् = प्रपिण्ड्य
क्तवतुँ = पिण्डितवान् - पिण्डितवती
क्त = पिण्डितः - पिण्डिता
शतृँ = पिण्डयन् / पिण्डन् - पिण्डयन्ती / पिण्डन्ती
शानच् = पिण्डयमानः / पिण्डमानः - पिण्डयमाना / पिण्डमाना
Wordnet
Sanskrit पिण्डिका, पिण्डः, पिण्डम्, पिचण्डिका, इन्द्रवस्तिः, पिच्छा, जङ्घापिण्डी
जानुनोऽधोमांसलप्रदेशः।
"मम पिण्डिकायां पीडा अजायत।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritप्रतिजङ्घा त्वग्रजङ्घा पिण्डिका तु पिचण्डिका ।
प्रतिजङ्घा (स्त्री), अग्रजङ्घा (स्त्री), पिण्डिका (स्त्री), पिचण्डिका (स्त्री)
रथाङ्गं रथपादोऽरि चक्रं धारा पुनः प्रधिः ॥ ७५५ ॥
नेमिरक्षाग्रकीले त्वण्याणी नाभिस्तु पिण्डिका ।
रथाङ्ग (क्ली), रथपाद (पुं), अरि (क्ली), चक्र (पुंक्ली), धारा (स्त्री), प्रधि (पुंस्त्री), नेमि (स्त्री), अक्षाग्रकील (पुं), अणि (पुंस्त्री), आणि (पुंस्त्री), नाभि (स्त्री), पिण्डिका (स्त्री)
पुराणम्
Englishपिण्डिका / PIṆḌIKĀ. A stool to install idols. The length of this stool should be equal to that of the idol. The breadth should be its half and the thickness equal to that is the breadth. The exact place where the idol is fixed of called Mekhalā and the hole in the mekhalā should slightly slant towards the north. The pipe (exithole for the water to flow out) called Praṇāla should be as wide as a fourth part of the area of the pīṭha. For a praṇāla of a śiva temple the length of the same should be half of that of the piṇḍikā.
The sanctum sanctorum of the temple should be divided into seven divisions and the piṇḍikā should be fixed by a learned priest in the Brāhmabhāga of the garbhagṛha (sanctum sanctorum). (Chapters 50 and 60, agni purāṇa).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritपिण्डिका, (पिण्डन्ते संहतानि भवन्तिपिण्ड्यन्ते राशीक्रियन्ते वा अराणि यस्याम् ।पिण्ड + घञ् । गौरादित्वात् ङीष् । ततः कन् ।ह्नस्वश्च ।) रथनाभिः । इत्यमरः । २ । ८ । ५६ ॥
सा रथचक्रमध्ये मण्डलाकारा यस्यां सर्व्वाणिकाष्ठान्यासज्यन्तें । इति रायमुकुटः ॥
(पिण्डम् ।यथा, हारीते प्रथमस्थाने सप्तमेऽध्याये ।“कांस्यपात्रे समुद्धृत्य परीक्षेत भिषग्वरः ।शुद्धकर्म्मा स तल्लब्ध्वा श्वेतशाल्योदनस्य वा ॥
पिण्डिका तत्र संक्षिप्ता नान्यथा भातिसा पुनः ॥
”)पिचिण्डिका । सा जानुनोऽधोमांसलप्रदेशः ।इति हेमचन्द्रः ॥
पायेर डिम् इति भाषा ॥
(यथा, चरके सूत्रस्थाने ७ अध्याये ।“पकाशयशिरःशूलं वातवर्च्चो निरोधनम् ।पिण्डिकोद्वेष्टनाध्मानं पुरीषे स्याद्विधारिते ॥
”)श्वेताम्लिः । इति राजनिर्घण्टः ॥
पीठः । यथा, सूत उवाच ।“पिण्डिकालक्षणं वक्ष्ये यथावदनुपूर्व्वशः ।पीठोच्छ्रायं यथावच्च भागान् षोडश कारयेत् ॥
भूमावकः प्रतिष्ठः स्याच्चतुर्भिर्जगतो मता ।वृत्तो भागस्तथैकः स्यात् वृत्तपट्टस्य भागतः ॥
भागैस्त्रिभिस्तथा कण्ठं कण्ठपट्ठस्तु भागतः ।भागेन वृत्तपट्टस्तु शेषभागेन पट्टिकी ॥
प्रचिन्त्यं भागमेकैकं जगती यावदेव तु ।निर्गमस्तु पुरस्तस्या यावद् विशेषपट्टिकाः ॥
पीठिकानान्तु सर्व्वासामेतत् सामान्यलक्षणम् ।निःशेषाद्देवताभेदात् शृणुध्वं द्बिजसत्तमाः ॥
स्थण्डिला वाथ वापी च यक्षी वेदी च मण्डला ।पूर्णचन्द्रा च वज्री च पद्मा वार्द्धशशिस्तथा ॥
त्रिकोणा दशमी तासां संस्थानञ्च निबोधत ।स्थण्डिला चतुरस्रा तु वर्जिता मेखलादिभिः ॥
वापी द्बिमेखला ज्ञेया यक्षी चैव त्रिमेखला ।चतुरस्रायतां वेदीं न तां लिङ्गेषु योजयेत् ॥
मण्डला वर्त्तुला या तु मेखलाभिर्गणप्रिया ।रिक्ता द्विमेखला मध्ये पूर्णचन्द्रा तु सा भवेत् ॥
मेखलात्रयसंयुक्ता षडस्रा वज्रिका भवेत् ।षोडशास्रा भवेत् पद्मा किञ्चिद्ध्रस्वा च मूलतः ॥
तथैव धनुराकारा सार्द्धचन्द्रा प्रशस्यते ।त्रिशूलसदृशा तद्वत् त्रिकोणानूर्द्ध्वतो मता ॥
प्रागुदक्प्रवणा तद्वत्प्रशस्ता लक्षणान्विता ।परिवेषस्त्रिभागेन निर्द्देशन्तत्र कारयेत् ॥
विस्तारन्तत्प्रमाणन्तु मूले चाग्रे तदूर्द्ध्वतः ।जलवाहश्च कर्त्तव्यस्त्रिभागेन सुशोभनः ॥
लिङ्गस्यार्द्धत्रिभागेन स्थौल्येन समधिष्ठिता ।मेखला तु त्रिभागेन खातं वै तत्प्रमाणतः ॥
अथवा पादहीनन्तु शोभनं कारयेत् सदा ।उत्तरस्थं प्रमाणतु प्रमाणादधिकं भवेत् ॥
स्थण्डिलायामथारोग्यं धनधान्यञ्च पुष्कलम् ।गोप्रदा तु भवेत् यक्षी वेदी सम्पत्प्रदा भवेत् ॥
मण्डलायां भवेत् कीर्त्तिर्व्वरदा पूर्णचन्द्रिका ।आयुःप्रदा भवेद्वज्री पद्मा सौभाग्यदायिनी ॥
पुत्त्रप्रदार्द्धचन्द्रा स्यात् त्रिकोणा शत्रुनाशिनी ।देवस्य यजनार्थन्तु पिण्डिका दश कीर्त्तिताः ॥
शैले शैलमयीं दद्यात् पार्थिवे पार्थिवीन्तथा ।दारुजे दारुजां कुर्य्यान्मिश्रे मिश्रान्तथैव च ॥
नान्ययोनिस्तु कर्त्तव्या सदा शुभफलेप्सुभिः ॥
अर्च्चायामसमं दैर्घ्यं लिङ्गायामसमं तथा ।यस्य देवस्य या पत्नी तां पीठे परिकल्पयेत् ॥
एवमेतत् समाख्यातं समासात् पीठलक्षणम् ॥
”इति मत्स्यपुराणे पीठिकानुकीर्त्तनं २३६ अः ॥
(लिङ्गपीठम् । गौरीपट्टः । यथा, काशीखण्डेबायुसंहितायामुत्तरखण्डे । २८ । ६ ।“लिङ्गं पिण्डिकया सार्द्धं पञ्चगव्यैश्च शोधयेत् ॥
”)
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.