| YouTube Channel

पालिः (pAliH)

 
Apte
English
पालिः [pāliḥ] ली [lī], ली
f.
The tip of the ear
श्रवणपालिः
Gīt.*
 3.
The edge, skirt, margin
तिष्ठतो युगपालीषु
Mb.
 * 7.191. 3
महति सितपटच्छन्नपालीं कपालीम्
Bh.*
 3.55.
The sharp side, edge or point of anything (अश्रि)
कपोलपालिं तव तन्वि मन्ये लावण्यधन्ये दिशमुत्तराख्याम्
Bv.*
 2.9.
Boundary, limit.
A line, row
विपुलपुलकपाली
Gīt.*
 6
Śi.*
 3.51
रजनीचरपालिरागमिष्यत्यविलम्बं प्रतिपाल्यतां कुमारौ Rām. Ch. 2.52.
A spot, mark.
A causeway, bridge.
The lap or bosom.
An oblong pond.
Maintenance of a pupil by his teacher during the period of his studies.
A louse.
Praise, eulogium.
A woman with a beard.
The hip.
A measure of capacity (प्रस्थ).
A circumference. -ली A pot, boiler.
Comp.
 -आमयः a disease of the outer ear.-ज्वरः a kind of fever. -भङ्गः the bursting of a dike.
Apte 1890
English
पालिः
ली f. 1 The tip of the ear
श्रवणपालिः Gīt. 3.
2 The edge, skirt, margin
Bh. 3. 55.
3 The sharp side, edge or point of anything (अश्रि)
Bv. 2. 3.
4 Boundary, limit.
5 A line, row
विपुलपुलकपाली Gīt. 6
Śi. 3. 51.
6 A spot, mark.
7 A causeway, bridge.
8 The lap or bosom.
9 An oblong pond.
10 Maintenance of a pupil by his teacher during the period of his studies.
11 A louse.
12 Praise, eulogium.
13 A woman with a beard.
14 The hip.
15 A measure of capacity (प्रस्थ).
16 A circumference.
ली A pot, boiler.
Apte Hindi
Hindi
पालिः
स्त्री*
 - पाल् + इन्
कान का सिरा
पालिः
स्त्री*
 - पाल् + इन्
"किनारा, गोट, मगजी"
पालिः
स्त्री*
 - पाल् + इन्
"तेज़ सिरा, धार या नोक"
पालिः
स्त्री*
 - पाल् + इन्
"हद, सीमा"
पालिः
स्त्री*
 - पाल् + इन्
"श्रेणी, पंक्ति"
पालिः
स्त्री*
 - पाल् + इन्
"धब्बा, चिह्न"
पालिः
स्त्री*
 - पाल् + इन्
"बांध, पुल"
पालिः
स्त्री*
 - पाल् + इन्
"गोद, अंक"
पालिः
स्त्री*
 - पाल् + इन्
आयताकार तालाब
पालिः
स्त्री*
 - पाल् + इन्
अध्ययनकाल में गुरु द्वारा छात्र का भरण-पोषण
पालिः
स्त्री*
 - पाल् + इन्
जूँ
पालिः
स्त्री*
 - पाल् + इन्
"प्रशंसा, स्तुति"
पालिः
स्त्री*
 - पाल् + इन्
वह स्त्री जिसके दाढ़ी-मूंछे हों
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 सीमा, मर्यादा, आघाटः, अवधिः, मर्या, अणी, आणिः, अणिः, आयत्तिः, अन्तः, अन्तकः, परिसीमा, सीमन्तः, पालिः, वेला, अवच्छेदः, परिच्छेदः
noun
कस्यापि प्रदेशस्य वस्तुनः वा विस्तारस्य अन्तिमा रेखा।
"भारतदेशस्य सीम्नि सैनिकाः सन्ति।"
Synonyms:
 पङ्क्तिः, श्रेणिः, श्रेणी, राजिः, राजी, आवलिः, आवली, पद्धतिः, पद्धती, राजिका, ततिः, वीथिः, विथी, आलिः, आली, पालिः, पाली, धारणी, रेखा, सरणिः, सरणी, माला, विञ्चोली
noun
सजातीयवस्तूनां सक्रमं रचनायाः परम्परा।
"जनाः पङ्क्त्याम् उपविश्य भोजनं गृह्णन्ति।"
Tamil
Tamil
பாலி: : பாலீ = ஓரம், வரம்பு, கூர்மை, வரிசை, மரபு, மடி, தொடை, பெண், புகழுதல்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पालिः,
स्त्री,
 (पल्यते पाल्यते इति । पल पालने +“बाहुलकात् शलतिपलतिभ्याञ्च ।” ४ । १२९ ।इत्युज्ज्वलदत्तोक्त्या इण् ।) कर्णलताग्रम् । (यथा, “यस्य पालिद्वयमपि कर्णस्य न भवेदिह ।कर्णपीठं समे मध्ये तस्य विद्ध्वा विवर्द्धयेत् ॥
बाह्यायामिह दीर्घायां सन्धिराभ्यन्तरो भवेत् ।आभ्यन्तरायां दीर्घायां बाह्यसन्धिरुदाहृतः ॥
एकैव तु भवेत् पालिः स्थूला पृथ्वी स्थिरा चया ।तां द्विधा पाटयित्वा तु छित्त्वा चोपरि सन्धयेत् ॥
गण्डादुत्पाट्य मांसेन सानुबन्धेन जीवता ।कर्णपालिमपालेस्तु कुर्य्यान्निर्ल्लिख्य शास्त्रवित् ॥
”“कर्णपाल्यामयान्नॄणां पुनर्वक्ष्यामि सुश्रुत ! ।कर्णपाल्यां प्रकुपिता वातपित्तकफास्त्रयः ॥
द्विधा वाप्यथ संसृष्टाः कुर्व्वन्ति विविधा रुजः ।विस्फोटः स्तब्धता शोफः पाल्यां दोषे तु वातिके ॥
दाहविस्फोटजननं शोफः पाकश्च पैत्तिके ।कण्डूः सश्वयथुः स्तम्भो गुरुत्वञ्च कफात्मके ॥
यथादोषञ्च संशोध्य कुर्य्यात्तेषां चिकित्सितम् ।स्वेदाभ्यङ्गपरीषेकैः प्रलेपासृग्विमोक्षणैः ॥
मृद्वीं क्रियां बृंहणीयैर्यथास्वं भोजनैस्तथा ।य एवं वेत्ति दोषाणां चिकित्सां कर्त्तुमर्हति ॥
अत ऊर्द्ध्वं नामलिङ्गैर्वक्ष्ये पाल्यामुपद्रवान् ।उत्पाटकश्चोत्पुटकः श्यावः कण्डूयुतो भृशम् ॥
अवमन्थः सकण्डूको ग्रन्थिको जम्बुलस्तथा ।स्रावी च दाहवांश्चैव शृण्वेषां क्रमशः क्रियाम् ॥
अपामार्गः सर्ज्जरसः पाटलालकुचत्वचौ ।उत्पाटके प्रलेपः स्यात् तैलमेभिश्च पाचयेत् ॥
शम्पाकशिग्रुपूतीकगोधामेदोऽथ तद्वसा ।वाराहं गव्यमैणेयं पित्तं सर्पिश्च संसृजेत् ॥
लेपमुत्पुटके दद्यात्तैलमेभिश्च साधितम् ।गौरीं सुगन्धां सश्यामामनन्तां तण्डुलीयकम् ॥
श्यावे प्रलेपनं दद्यात्तैलमेभिश्च साधितम् ।पाठां रसाञ्जनं क्षौद्रं तथास्यादुष्णकाञ्जिकम् ॥
दद्याल्लेपं सकण्डूके तैलमेभिश्च साधितम् ।व्रणीभूतस्य देयं स्यादिदं तैलं विजानता ॥
मधुकं क्षीरकाकोली जीवकाद्यैर्विपाचितम् ।गोधावराहसर्पाणां वसाः स्युः कृतवृंहणे ॥
प्रलेपनमिदं दद्यादवसिच्यावमन्थके ।प्रपौण्डरीकं मधुकं समङ्गां धवमेव च ॥
तैलमेभिश्च सम्पक्वं शृणु कण्डूमतः क्रियाम् ।सहदेवा विश्वदेवा अजाक्षीरं ससैन्धवम् ॥
एतैरालेपनं दद्यात् तैलमेभिश्च साधितम् ।ग्रन्थिके गुटिकां पूर्व्वं स्रावयेदवपाट्य तु ॥
ततः सैन्धवचूर्णन्तु घृष्ट्वा लेपं प्रदापयेत् ।लिखित्वा तत् स्रुतं घृष्ट्वा चूर्णै रोध्रस्य जम्बुले ॥
क्षीरेण प्रतिसार्य्यैनं शुद्धं संरोपयेत्ततः ।मधुपर्णीं मधूकञ्च मधुकं मधुना सह ॥
लेपः स्राविणि दातव्यस्तैलमेभिश्च साधितम् ।पञ्चकल्कैः समधुकैः पिष्टैस्तैश्च घृतान्वितैः ॥
जीवकाद्यैः ससर्पिष्कैर्दह्यमानं प्रलेपयेत् ॥
”इति सुश्रुते सूत्रस्थाने षोडशेऽध्याये ॥
)अश्रिः । पङ्क्तिः । (यथा, गीतगोविन्दे । ६ । १० ।“विपुलपुलकपालिः स्फीतशीत्कारमन्त-र्जनितजडिमकाकुव्याकुलं व्याहरन्ती ॥
”)अङ्कप्रभेदः । छात्रादिदेयम् । इति मेदिनी । ले, ३० ॥
यूका । जातश्मश्रुस्त्री । प्रान्तः । (यथा, गीतगोविन्दे । ३ । १३ ।“भ्रूपल्लवं धनुरपाङ्गतरङ्गितानिबाणा गुणः श्रवणपालिरिति स्मरेण ।तस्यामनङ्गजयजङ्गमदेवताया-मस्त्राणि निर्ज्जितजगन्ति किमर्पितानि ॥
”)सेतुः । कल्पितभोजनम् । प्रशंसा । उत्सङ्गः ।प्रस्थः । इति हेमचन्द्रः ॥