धातुः: रक्ष्
मूलधातुः: रक्ष
धात्वर्थः: पालने
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: रक्षति


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

रक्षँ रक्ष  (अर्थः)  पालने
(रक्षति ररक्ष रक्षितेत्यादि निरक्षतीति, निरक्षी) रक्षसृचिपशानामितिग्रह्यदिपाठाण्णिनिः (रक्षणंः रक्ष्ण) "यजयाच''इत्यादिना नङ् ( रक्षः) असुन् (राक्षसः) "प्रज्ञादिभ्यश्च'' इति स्वार्थेऽण् 648

रक्षँ रक्ष पालने 
- रक्षति । रिरक्षिषति । रारक्ष्यते  ।।659।।

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“रक्ष पालने”@} <a href="#foot_krm02">2</a> रक्षकः-क्षिका, रक्षकः-क्षिका, रिरक्षिषकः-षिका, रारक्षकः-क्षिका;</li> <li> रक्षिता-त्री, रक्षयिता-त्री, रिरक्षिषिता-त्री, रारक्षिता-त्री;</li> <li> इत्यादीनि समस्तान्यपि रूपाणि भौवादिकतक्षतिवत् <a href="#foot_krm03">3</a> ज्ञेयानि। </li> <li><a href="#foot_krm04">4</a> निरक्षी, <a href="#foot_krm05">5</a> प्रतिहाररक्षी, <a href="#foot_krm06">6</a> <a href="#foot_krm07">7</a> रक्ष्णः, <a href="#foot_krm08">8</a> रक्षणः, <a href="#foot_krm09">9</a> इत्यसुन्प्रत्यये रूपम्। </li> <li>रक्ष एव राक्षसः। </li> <li>प्रज्ञादि- त्वात् स्वार्थेऽण्प्रत्ययः। </li> <li>अत्रेदमवधेयम्। </li> <li>‘पाणिनीयधातुपाठसमीक्षा’ नामके नव्यग्रन्थे ऋग्वेदे <a href="#foot_krm10">10</a> प्रयुक्तं ‘रक्षमाणाः’ इति पदमुपादाय ‘वेगवदुत्पतने <a href="#foot_krm11">11</a> वृत्तिः।’ इत्युक्तम्। </li> <li>तदनुसारेणात्र रक्षोराक्षस- शब्दयोरपि पालनार्थे वृत्तिर्न, अपि तु वेगवदुत्पतने वृत्तिरिति भाति। </li> <li>शांखा- यनारण्यके <a href="#foot_krm12">12</a> ‘रक्षते’ इति प्रयुक्तत्वात्, प्रकृतऋङ्मन्त्रेऽपि रक्षमाणाः इति शानजन्तत्वेन प्रयोगाच्च धातोरस्य क्वचित् वेदे उभयपदित्व- मपि भवतीति ज्ञायते।]] रक्षः-राक्षसः, <a href="#foot_krm13">13</a> रक्षिता, <a href="#foot_krm14">14</a> <a href="#foot_krm15">15</a> रट्-रक्षौ-रक्षः, गोरक्-गोरग्-गोरक्षौ-गौरक्षः;</li> <li> इतीमानि रूपाण्यस्माद् भवन्तीति विशेषः।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१३५९)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-६५८। सक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (६९१)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[२। ‘रक्षश्रुवसवपशां नौ’ (ग। सू। ३-१-१३४) इति ग्रह्यादिषु वचनात् कर्तरि निपूर्वका- दस्माण्णिनिः।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[३। प्रतिहारं = गृहाङ्कणदेशविशेषं रक्षतीति प्रतिहाररक्षी। ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) इत्यण्प्रत्यये स्त्रियाम् अणन्तलक्षणे ङीपि रूपमेवम्।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[B। ‘ततो नृपाणां श्रुतवंशवृत्ता पुंवत्प्रगल्भा प्रतिहाररक्षी।’ रघु। ६। २०।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[४। ‘यजयाचयतविच्छप्रच्छरक्षो नङ्’ (३-३-९०) इति भावे नङ्प्रत्ययः। ‘नेड् वशि कृति’ (७-२-८) इतीण्निषेधः।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[C। ‘रक्ष्णं करोषि कस्मात् त्वं यत्नेनाख्यायतां शुभे।’ भ। का। ७। ६६।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[५। ‘असुन्’ [द। उ। ९-४९]</li> <li id="foot_krm10">10 => (१०-६८-१)</li> <li id="foot_krm11">11 => (धातोः)</li> <li id="foot_krm12">12 => (७-२०)</li> <li id="foot_krm13">13 => [[६। ताच्छील्ये ‘तृन्’ (३-२-१३५) इति तृन्।]]</li> <li id="foot_krm14">14 => [पृष्ठम्१०९०+ २६]</li> <li id="foot_krm15">15 => [[१। शुद्धाद्धातोः क्विपि संयोगादिलोपे रूपमेवम्। ण्यन्तात् क्विपि तु संयोगान्तलोपे गोरक् इति रूपमिति विशेषः।]]</li></ul>

त्रै (त्रै॒ङ् पालने - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = त्राणम्
अनीयर् = त्राणीयः - त्राणीया
ण्वुल् = त्रायकः - त्रायिका
तुमुँन् = त्रातुम्
तव्य = त्रातव्यः - त्रातव्या
तृच् = त्राता - त्रात्री
क्त्वा = त्रात्वा
ल्यप् = प्रत्राय
क्तवतुँ = त्रातवान् / त्राणवान् - त्रातवती / त्राणवती
क्त = त्रातः / त्राणः - त्राता / त्राणा
शानच् = त्रायमाणः - त्रायमाणा

रक्ष् (र꣡क्षँ꣡ पालने - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = रक्षणम्
अनीयर् = रक्षणीयः - रक्षणीया
ण्वुल् = रक्षकः - रक्षिका
तुमुँन् = रक्षितुम्
तव्य = रक्षितव्यः - रक्षितव्या
तृच् = रक्षिता - रक्षित्री
क्त्वा = रक्षित्वा
ल्यप् = प्ररक्ष्य
क्तवतुँ = रक्षितवान् - रक्षितवती
क्त = रक्षितः - रक्षिता
शतृँ = रक्षन् - रक्षन्ती

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

रक्षँ रक्ष  पालने
- चौराद् रक्षति  असुन् (दश0 उ0 949) रक्षः  638

धातुः: तेज्
मूलधातुः: तेज
धात्वर्थः: पालने
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: तेजति


धातुः: त्रा
मूलधातुः: त्रैङ्
धात्वर्थः: पालने
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: आत्मनेपदी
रूपम्: त्रायते
अनुबन्धादिविशेषः: कृष्णाचार्ये नास्ति


धातुः: मुण्ठ्
मूलधातुः: मुठि
धात्वर्थः: पालने
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: आत्मनेपदी
रूपम्: मुण्ठते


त्रैङ् - पालने (भ्वा० आत्म० सक० अनि०) त्रायते ।

पदविभागः - >धातुः
कन्नडार्थः - >ಪಾಲನೆ ಮಾಡು

पालने (pAlane)

Shabdartha Kaustubha

धातुपाठः (Krishnacharya)