पारिजात (pArijAta)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English पारिजात pArijAta fragrance
पारिजात pArijAta wood of this tree
पारिजात pArijAta Indian coral tree [ Erythrina Indica - Bot. ]
पारिजात pArijAta night-flowering coral jasmine [ Nyctanthes arbor-tristis - Bot. ]
Wilson
EnglishApte
Englishपारिजातः [pārijātḥ] पारिजातकः [pārijātakḥ], पारिजातकः [पारमस्यास्तीति पारी समुद्रस्तत्र जातः, तस्य समुद्रोत्पन्नत्वात्]
of one of the five trees of Paradise, Nictanthus arbor-tristis (said to have been produced at the churning of the ocean and come into the possession of Indra, from whom it was wrested by Kṛiṣṇa and planted in the garden of his beloved Satyabhāmā), कल्पद्रुमाणामिव पारिजातः 6.6
1.11
17.7
पञ्चैते देवतरवो मन्दारः पारिजातकः Ak.
The coral tree.
Fragrance. -पुष्पकः A variety of gems. Kau. 2.11.29.
Apte 1890
Englishपारिजातः, पारिजातकः [ पारमस्यास्तीतिपारी समुद्रस्तत्र जातः, तस्य समुद्रेत्पन्नत्कत्] 1 N. of one of the five trees of Paradise (said to have been produced at the churning of the ocean and come into the possession of Indra, from whom it was wrested by Kṛṣṇa and planted in the garden of his beloved Satyabhāmā), कल्पद्रुमाणामिव पारिजातः R. 6. 6, 10. 11
17. 7.
2 The coral tree.
3 Fragrance.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishपारिजात पारिजात, अस्, m. (fr. परि + जात),
the coral tree, Erythrina Indica (a splendid tree
losing its leaves in June and then covered with large
crimson flowers, sometimes identified with the Man-
dāra)
the wood of this tree
N. of one of the five
trees of paradise (which was produced at the churning
of the ocean and came into the possession of Indra
from whom it was afterwards taken by Kṛṣṇa)
fragrance
N. of a Ṛṣi
N. of a Nāga of the race
of Airāvata.
—पारिजात-मय, अस्, ई, अम्, made of
flowers of the celestial Pārijāta.
—पारिजात-वत्, आन्,
अती, अत्, possessing the celestial Pārijāta.
—पारिजात-
सरस्वती-मन्त्र, आस्, m. pl., N. of certain magical
formulas.
—पारिजात-हरण, अम्, n. ‘carrying off
of the Pārijāta tree, ’ N. of sections of the Hari-vaṃśa
and Viṣṇu-Purāṇa (describing the taking of the
Pārijāta tree by Kṛṣṇa from Indra)
N. of a
comedy by Gopāla-dāsa.
Macdonell
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiपारिजातः
- पारमस्य अस्ति इतिपारी समुद्रः तस्माज्जातः- पारिजात + कन्
स्वर्ग के पाँच वृक्षों में से एक
पारिजातः
- पारमस्य अस्ति इतिपारी समुद्रः तस्माज्जातः- पारिजात + कन्
मूंगे का पेड़
पारिजातः
- पारमस्य अस्ति इतिपारी समुद्रः तस्माज्जातः- पारिजात + कन्
सुगन्ध
Shabdartha Kaustubha
Kannadaपारिजात
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಂದ್ರನ ಉದ್ಯಾನ (ನಂದನ) ವನದಲ್ಲಿರುವ ಐದು ದೇವತರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು
प्रयोगाः - > "ततोऽभवत् पारिजातः सुरलोकविभूषणम्"
उल्लेखाः - > भाग० ८-८-६
विस्तारः - > ಪಂಚ ದೇವತರುಗಳು - ಮಂದಾರ, ಪಾರಿಜಾತ, ಸಂತಾನ, ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷ ಮತ್ತು ಹರಿಚಂದನ
L R Vaidya
EnglishAufrecht Catalogus Catalogorum
Englishमदनपारिजात often called पारिजात dh. written, in the
reign of Madanapāla, by Viśveśvara Bhaṭṭa. It is
divided into nine stabaka: Brahmacarya, Gṛhastha,
Āhnika, Garbhādhānādisaṃskāra, Āśauca, Dravyaśu-
ddhi, Śrāddha, Vibhāga, Prāyaścitta. IO. 926. 1556.
Oxf. 274^b. L. 426. Khn. 78. K. 190. B. 3, 112.
Ben. 137. Bik. 412. Rādh 18. NW. 76. Oudh
1876, 12. NP. V, 50. VII, 20. Burnell 132^b. Bhr.
599. 600. Poona 104. H. 186. Oppert II, 4817.
8066. Rice 206. 208. 210. Peters. 2, 187. 3, 388.
BP. 261. Bühler 548. Quoted by Khaṇḍerāya W.
p. 312, by Mitramiśra Oxf. 295^a, by Raghunandana
Oxf. 292^a, by Vācaspatimiśra Oxf. 273^b, by Di-
vākara in Ācārārka, by Keśava in Dvaitapari-
śiṣṭa, etc.
Edgerton Buddhist Hybrid
EnglishSanskrit Tibetan
Tibetanljon pa las 'phro
पारिजात
lha'i shing
देवदारु / पारिजात / रुचक / हरिचन्दन
shug pa
देवदारु / पारिजात / रुचक / हरिचन्दन
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritवृक्षाः कल्पः पारिजातो मन्दारो हरिचन्दनः ।
संतानश्च धनुर्देवायुधं तदृजु रोहितम् ॥ १७९ ॥
इन्द्रवृक्ष (पुं), कल्प (पुं), पारिजात (पुं), मन्दार (पुं), हरिचन्दन (पुंक्ली), सन्तान (पुं), इन्द्रधनुस् (क्ली), देवायुध (क्ली), रोहित (क्ली)
Mahabharata
EnglishPārijāta^1, a serpent. § 65 (Sarpasattra): I, 57, 2152 (of Airāvata's race).
Pārijāta^2, a ṛshi. § 265 (Lokapālasabhākh.): II, 5, 145 (accompanied Nārada).
*Pārijāta^3, pl. (ºāḥ) (“coral-trees”): III, 14537 (ºvanaiḥ)
IX, 2181.--Do.^4 (the celestial pārijāta): § 567 (Bhagavadyānap.): V, 130, 4413 (robbed by Kṛshṇa from heaven). --§ 589 (Droṇābhishekap.): VII, 11, 403 (do., from the abode of Mahendra).
पुराणम्
Englishपारिजात १ / PĀRIJĀTA I. The sage who came to the court of maya along with nārada. (Chapter 5, Sabhā Parva).
पारिजात ३ / PĀRIJĀTA III. A serpent born in the family of airāvata. This serpent was burnt to death at the sarpasatra of janamejaya. (Śloka 11, Chapter 51, Ādi Parva).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritपारिजातः, (पारमस्यास्तीति पारी समुद्रस्तस्मात्जातः । समुद्रमन्थनकाले तद्गर्भजातत्वात् तथा-त्वम् । पारिणोऽद्रेर्जातः इति कश्चित् ।) पारि-भद्रवृक्षः । सुरतरुः । इति मेदिनी । ते, २११ ॥
(समुद्रमन्थनकालेऽस्योत्पत्तिकथा यथा, भागवते । ८ । ८ । ६ ।“ततोऽभवत् पारिजातः सुरलोकविभूषणम् ।पूरयत्यर्थिनो योऽर्थैः शश्वद्भुवि यथा भवान् ॥
”)अस्योत्पत्तिहरणे यथा, --“अदित्यानुकृतानुज्ञो देवराजो जनार्द्दनम् ।यथावत् पूजयामास बहुमानपुरःसरम् ॥
ततो ददर्श कृष्णोऽपि सत्यभामासहायवान् ।देवोद्यानानि सर्व्वाणि नन्दनादीनि सत्तम ! ॥
ददर्श च सुगन्धाढ्यं मञ्जरीपुञ्जधारिणम् ।शैत्याह्लादकरं दिव्यं बालपल्लवशोभितम् ॥
मथ्यमानेऽमृते जातं जातरूपमयत्वचम् ।पारिजातं जगन्नाथः केशवः केशिसूदनः ॥
तं दृष्ट्वा प्राह गोविन्दं सत्यभामा द्विजोत्तम ! ।कस्मान्न द्वारकामेष नीयते कृष्ण ! पादपः ॥
इत्युक्तः स प्रहस्यैनं पारिजातं गरुत्मति ।आरोपयामास हरिस्तमूचुर्व्वनचारिणः ॥
भोः शची देवराजस्य महिषी तत्परिग्रहम् ।पारिजातं न गोविन्द ! हर्त्तुमर्हसि पादपम् ।शचीविभूषणार्थाय देवैरमृतमन्थने ।उत्पादितोऽयं न क्षेमी गृहीत्वैनं गमिष्यसि ॥
अवश्यमस्य देवेन्द्रो निष्कृतिं कृष्ण ! यास्यति ।वज्रोद्यतकरं शक्रमनुयास्यन्ति चामराः ॥
तदलं सकलैर्देवैर्विग्रहेण तवाच्युत ! ।विपाककटु यत् कर्म्म न तच्छंसन्ति पण्डिताः ॥
इत्युक्ते तैरुवाचैतान् सत्यभामातिकोपिनी ।का शची पारिजातस्य कोऽयं शक्रः सुरा-धिपः ॥
सामान्यः सर्व्वलोकानां यद्येषोऽमृतमन्थने ।समुत्पन्नः सुराः कस्मादेको गृह्णाति वासवः ॥
यथा सुधा यथैवेन्दुर्यथा श्रीर्वनरक्षिणः ! ।सामान्यः सर्व्वलोकस्य पारिजातस्तथा तरुः ॥
भर्तृबाहुमहागर्व्वा रुणद्ध्यैनं यथा शची ।तत् कथ्यतामलं क्षान्त्या सत्याहारयति द्रुमम् ॥
कथ्यतां वै द्रुतं गत्वा पौलम्यां वचनं मम ।सत्यभामा वदत्यैतदिति गर्व्वोद्धताक्षरम् ॥
यदि त्वं दयिता भर्त्तुर्यदि वश्यः पतिस्तव ।मद्भर्त्तुर्हरतो वृक्षं तत् कारय निवारणम् ॥
जानामि ते पतिं शक्रं जानामि त्रिदशेश्वरम् ।पारिजातं तथाप्येनं मानुषी हारयामि ते ॥
श्रीपराशर उवाच ।इत्युक्ता रक्षिणो गत्वा शच्या ऊचुर्यथोदितम् ।शची चोत्साहयामास श्रुतार्था त्रिदशाधिपम् ॥
ततः समस्तदेवानां सैन्यैः परिवृतो हरिः ।प्रययौ पारिजातार्थमिन्द्रो योधयितुं द्विज ! ॥
ततः परिघनिस्त्रिंशगदाशूलवरायुधाः ।बभूवुस्त्रिदशाः सज्जाः शक्रे वज्रकरे स्थिते ॥
ततो निरीक्ष्य गोविन्दो नागराजोपरिस्थितम् ।शक्रं देवपरीवारं युद्धाय समुपस्थितम् ॥
चकार शङ्खनिर्घोषं दिशः शब्देन पूरयन् ।मुमोच च शरव्रातं सहस्रायुतसम्मितम् ॥
छिन्नेष्वशेषबाणेषु शस्त्रेष्वस्त्रेषु सत्वरम् ।जग्राह वासवो वज्रं कृष्णश्चक्रं सुदर्शनम् ॥
ततो हाहाकृतं सर्व्वं त्रैलोक्यं द्बिजसत्तम ! ।वज्रचक्रधरौ दृष्ट्वा देवराजजनार्द्दनौ ॥
क्षिप्तं वज्रमथेन्द्रेण जग्राह भगवान् हरिः ।न मुमोच तथा चक्रं शक्र ! तिष्ठेति चाब्रवीत् ।प्रनष्टवज्रं देवेशं गरुडक्षतवाहनम् ।सत्यभामाब्रवीद्वीरं पलायनपरायणम् ॥
त्रैलोक्येश्वर ! नो युक्तं शचीभर्त्तुः पलायनम् ।पारिजातस्रगाभोगा त्वामुपस्थास्यते शची ॥
श्रीपराशर उवाच ।इत्युक्तो वै निववृते देवराजस्तया द्विज ! ।प्राह चैनामलं चण्डि ! सख्युः खेदातिविस्तरैः ॥
न चापि सर्गसंहारस्थितिकर्त्ताखिलस्य यः ।जितस्य तेन मे व्रीडा जायते विश्वरूपिणा ॥
यस्मिन् जगत् सकलमेतदनादिमध्येयस्माद्यतश्च न भविष्यति सर्व्वभूतात् ।तेनोद्भवप्रलयपालनकारणेनव्रीडा कथं भवति देवि ! निराकृतस्य ॥
संस्तुतो भगवानित्थं देवराजेन केशवः ।प्रहस्य भावगम्भीरमुवाचेन्द्रं द्बिजोत्तम ! ॥
देवराजो भवानिन्द्रो वयं मर्त्त्या जगत्पते ! ।क्षन्तव्यं भवतैवैतदपराधं कृतं मया ॥
पारिजाततरुश्चायं नीयतामुचितास्पदम् ।गृहीतोऽयं मया शक्र ! सत्या वचनकारणात् ॥
श्रीशक्र उवाच ।विमोहयसि मांमीश ! मर्त्योऽहमिति किं वदन् ।जानीमस्त्वां भगवतो न तु सूक्ष्मविदो वयम् ॥
नीयतां पारिजातोऽयं कृष्ण ! द्वारवतीं पुरीम् ।मर्त्यलोके त्वया मुक्ते नायं वै स्थास्यते भुवि ॥
तथेत्युक्त्वा च देवेन्द्रमाजगाम भुवं हरिः ।हर्षमुत्पादयामास द्वारकावासिनां द्विज ! ॥
अवतीर्य्याथ गरुडात् सत्यभामासहायवान् ।निष्कुटे स्थापयामास पारिजातं महातरुम् ॥
यमभ्येत्य जनः सर्व्वो जातिं स्मरति पौर्ब्बिकीम् ।वास्यते यस्य पुष्पाणां गन्धेनोर्वी त्रियोजना ॥
ततस्ते यादवाः सर्व्वे देहबन्धानमानुषान् ।ददृशुः पादपे तस्मिन् कुर्व्वन्तो मुखदर्शनम् ॥
”इति विष्णुपुराणे पञ्चमेऽंशे पारिजातहरणे३० । ३१ अध्यायौ ॥
(ऐरावतकुलजातनाग-विशेषः । यथा, महाभारते । १ । ५७ । ११ ।“पारावतः पारिजातः पाण्डरो हरिणः कृशः ॥
”ऋषिविशेषः । यथा तत्रैव । २ । ५ । ११ ।“पारिजातेन राजेन्द्र ! रैवतेन च धीमता ।सुमुखेन च सौम्येन देवर्षिरमितद्युतिः ॥
”तन्त्रशास्त्रविशेषः । यथा, आगमतत्त्वविलासे ।“भुवनेश्वरीं पारिजातं प्रयोगसारमुत्तमम् ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskritपारिजात पारमस्यास्ति पारी समुद्रस्तत्र जातः जन-क्त । १ देवतरुभेदे “ततीऽभवत् पारिजातः सुरलोक-विभूषणम्” भाग० ८ । ८ । ५ श्लो० । तस्यामृतमथनकालेसमुद्रादुत्पत्तिरुक्ता । हरिवंशे तु १८६ अ० तस्य कश्यपात्सृष्टिरुक्ता तन्नामनिरुक्तिश्चान्था दर्शिता यथा“पारिजातं ततोऽस्नाक्षीददित्याः प्रिइयकाम्ययःसर्वकामप्रदैः पुष्पैरावृतं दिव्यगन्धजैः । त्रिर्शाखं सर्वदादश्यं सर्वभूतमनोहरम् । सर्वपुष्पाणि दृश्यन्ते तस्मि-न्नेव महाद्रुमे । ईदृशान्यस्य पुष्पाणि विभर्त्त्येकाऽति-रूपिणी । बहुरुपाणि चाप्यस्य पद्माऽपि च तथाऽ-परा । मन्दरादपि दृक्षच्च सारमुद्धृत्य कश्यपः । त-स्यादेष परुश्रेष्ठः सर्वेषां ज्येष्ठतां गतः । ततस्तत्र निव-ध्याथ कश्यपं प्रददौ शुभा । अदितिर्मम पुण्यार्थं सौ-भाग्यार्थं तथैव च । निष्क्रयेण मया मुक्तः कश्यपस्तुतपोधनः । इन्द्रोदत्तस्तथेन्द्राण्या सौभाग्यार्थं ततो मम ।सोमश्चाप्यथ रोहिण्या ऋध्या च धनदस्तथा । एवंसौभाग्यदो वृक्षः पारिजातो न संशयः । पारेजातोपिष्णुपद्याः पारिजातेति शब्दितः । मन्दारपुष्पैर्यद्युक्तोमन्दारस्तेल कथ्यते । कोऽप्येमं दारुरित्याहुरजानन्तोयतो जनाः । कोविदारः इति ख्यातस्तत्त्वबः स महा-तरुः । मन्दारः कोविदारश्च पारिजातश्च नामभिः ।स वृक्ष्योःज्ञायते दिव्यो यस्यैतत् कुसुमोत्तमम्” । तस्यद्वारकायामानयनकथा पारिजातहरणे तदुत्तरत्राध्या-येषु दृश्या । २ नागभेदे भा० आ० ५७ अ० । ३ ऋषिभेदेमा० स० ५ अ० । खार्थे क । पारिजातक तथार्थे अमरः ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.