पारावत (pArAvata)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 पारावत m.
  (-तः)
	 1. A dove,  a pigeon. 
	 2. A monkey.
	 3. A sort of ebony, 
(Diospyros glutinosa.)
	 4. A mountain. 
	 f.
  (-ती)
	 1. The name of a
river in the peninsula.
	 2. The fruit of the Annona reticulata.
	 3.
A form of song,  peculiar to the cowherds.
 E.
  पर another,  (life, 
&c.) अव् to go,  to preserve,  शतृ participial aff.
  ,  and अण् added.

Capeller Eng

English

 पा॑रावत a.
  remote,  coming from afar
 m.
  turtle dove, 
pl.
  N.
  of a people.

Yates

English

 पारावत (तः) 1.
m.
  A dove,  pigeon
monkey
 ebony.
f.
  Name of a
river,  of a fruit,  and of a song.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

पारावत 	-	  pArAvata 	-	 m.
  	-	  turtle-dove

Wilson

English

 पारावत
m.
  (-तः)
1 A dove,  a pigeon. 
2 A monkey.
3 A sort of ebony,  (Diospyros glutinosa.)
4 A mountain. 
f.
  (-ती)
1 The name of a river in the peninsula.
2 The fruit of the Annona reticulata.
3 A form of song,  peculiar to the cowherds.
E.
  पर another,  (life,  &c.) अव to go,  to preserve,  शतृ
participial aff.
  ,  and अण् added.

Apte

English

पारावतः [pārāvatḥ],  1 pigeon,  turtle-dove,  dove
 पारावतः खरशिला- कणमात्रभोजी कामी भवत्यनुदिनं वद को$त्र हेतुः Bh.*
  3.154
 Me.*
  4.

A monkey.

A mountain.  Comp.
   -अङ्घ्रिपिच्छः a kind of pigeon.  -घ्नी N.
  of the river Sarasvatī.

Apte 1890

English

 पारावतः 1 A pigeon,  turtle-dove,  dove
 पारावतः खरशिलाकणमात्रभोजी कामी भवत्यनुदिनं वद कोत्र हेतुः Bh. 3. 154
 Me. 38. 
2 A monkey. 
3 A mountain. 
Comp. 
अंघ्रिपिच्छः a kind of pigeon. 
घ्नी N. of the river Sarasvatī. 

Monier Williams Cologne

English

 पा॑रावत mf(ई)n.  (fr.  परा-वत्) remote,  distant,  coming from a distance,  foreign,  RV.
   (instr. pl.
  ‘from distant quarters’,  AV.
  )

 पा॑रावत m.
  N.
  of a tribe on the Yamunā,  RV.
  
 TāṇḍBr.
  

 पा॑रावत m.
  (ifc.  f(आ). ) a turtle-dove,  pigeon,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 पा॑रावत m.
  a kind of snake,  Suśr.
 

 N.
  of a Nāga of the race of Airāvata,  MBh.
  

 a monkey,  L.
 

 Diospyros Embryopteris,  MBh.
  
 Hariv.
 
 Suśr.

 a mountain,  L.
 

 pl.
  N.
  of a class of deities under Manu Svārociṣa,  Pur.
 

 पा॑रावत n.
  the fruit of Diospyros Embryopteris,  Hariv.
 
 Suśr.
 

 पारावत m.
  (also) N.
  of a flute player (teacher of Bāṇa),  Hcar.
 

Monier Williams 1872

English

 पारावत पारावत,  अस्,  ई,  अम् (fr. परा-वत्), 
remote,  coming or brought from a distance,  of foreign
extraction (Ved.)
 (अस्),  m.,  N. of a tribe on the
Yamunā
 a turtle-dove,  turtle-pigeon,  dove,  pigeon
 a
kind of snake
 N. of a Nāga of the race of Airāvata
a monkey
 a species of tree,  Diospyros Embryopteris
a mountain
 N. of a class of deities under Manu
Svārociṣa
 (ई),  f. the fruit of the Lavalī plant
(Annona Reticulata ?)
 a form of song peculiar to
cowherds
 N. of a river in the peninsula
 (अम्), 
n. the fruit of the tree Diospyros Embryopteris.
—पारावत-घ्नी,  f.,  Ved. (according to the Nirukta)
destroying both banks (an epithet of the Sarasvatī
Sāy. = पारावार-घातिनी or = दूर-देशे विद्यमा-
नस्यापि वृक्षादेर् हन्त्री
 but the right meaning
probably is),  hitting the remote (demon),  slaying from
afar.
—पारावत-देश,  अस्,  m.,  N. of a district men-
tioned in the Ratna-koṣa.
—पारावत-पदी,  f. or
पारावताङ्घ्रि (°त-अङ्°),  ‘pigeon's foot, ’ Cardios-
permum Halicacabum (so called from the form of the
leaf).
—पारावताङ्घ्रि-पिच्छ,  अस्,  m. a pigeon.

Macdonell

English

 पारावत pārāvata,  a.
  distant,  coming from 🞄a distance (parāvat)
 m.
  turtle-dove,  pigeon
 🞄a kind of snake: -mālā-ya,  den.  Ā. resemble 🞄a flock of turtles
 -akṣa,  m.
  N. of a snake 🞄demon (having eyes like a turtle-dove).

Benfey

English

 पारावत पारावत,  m.
 
 1. See पारा-
पत।
 2. A kind of snake.
 3. A tree, 
Diospyros embryopteris Pers. (n.  its
fruit).
 4. pl. A class of deities.

Apte Hindi

Hindi

पारावतः
पुं*
  - "पारापतः,  पृषो* पस्य वः"
"कबूतर,  फाख्ता,  पेंडुकी"

पारावतः
पुं*
  - "पारापतः,  पृषो* पस्य वः"
बन्दर

पारावतः
पुं*
  - "पारापतः,  पृषो* पस्य वः"
पहाड़

Shabdartha Kaustubha

Kannada

पारावत
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಪೋತ ಪಕ್ಷಿ /ಪಾರಿವಾಳದ ಹಕ್ಕಿ
निष्पत्तिः - > १) पार + आ + पत्लृ (गतौ) - "अच्" (३-१-१३४) । पृषो० पस्य वः २)अव (रक्षणे) - "शतृ" (३-२-१२४) ३) "अण्" (४-३-१२०)
व्युत्पत्तिः - > १)पारे पर्वतनद्यादिपरपारे आपतति २)परं जीवमवति परात् शत्रोः अहङ्काराद्वा ज्ञानोपदेशद्वारा अवति ३) पारावन् तत्त्वज्ञः,  तस्यायम्
प्रयोगाः - > "तां कस्यां चिद्भवनवलभौ सुप्तपारावतायाम्"
उल्लेखाः - > मेघ० १-३८

L R Vaidya

English

 pArAvata {% m. %} 1. A pigeon,  a Turkey-pigeon,  a dove,  कस्यांचिद्भवनवलभौ सुप्तपारावतायाम् Megh.i.38
 2. a monkey
 3. a mountain.

Bopp

Latin

 पारावत m. columba. UR. 37. 6.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 पारावत n. °eine Art Coitus,  E 593 (D).

अभिधानचिन्तामणीशिलोच्छः

Sanskrit

--source--
 
कपोते पारावतोऽपि मत्स्ये मच्छोऽथ तन्तुणे ।
स्मृतो वरुणपाशोऽपि नक्रे शङ्कुमुखोऽपि च ॥ १२१ ॥
-wordlist-
 
पारावत (पुं),  मच्छ (पुं),  वरुणपाश (पुं),  शङ्कुमुख (पुं)

Mahabharata

English

Pārāvata,  a serpent. § 65 (Sarpasattra): I,  57,  2152 (of Airāvata's race).

पुराणम्

English

पारावत / PĀRĀVATA. A serpent born in the family of airāvata. This serpent was burnt to death at the sarpasatra of janamejaya. (Śloka 11,  Chapter 57,  Ādi Parva).

Vedic Reference

English

 1. Pārāvata occurs in the list of victims at the Aśvamedha
(‘horse sacrifice’),  in the Yajurveda, ^1 meaning ‘turtle-dove.’
1) Maitrāyaṇī Saṃhitā,  iii. 14,  6
 Vājasaneyi Saṃhitā,  xxiv. 25.

 2. Pārāvata occurs in several passages of the Rigveda.
Roth^1 thinks that in most places^2 it means ‘coming from a
distance, ’ but in two passages^3 he regards it as the proper
name of a people on the Yamunā (Jumna). It is certain that
in the Pañcaviṃśa Brāhmaṇa the Pārāvatas are a people on
that river (cf. Turaśravas). Hillebrandt^4 sees in all the
passages^5 the name of a people,  comparing the Παρυῆται of
Ptolemy, ^6 who apparently were settled on the northern border
of Gedrosia,  or the Παροῦται,  who were found in Αρεία^7 He
suggests that they were originally ‘mountaineers’ (Cf. Parvata).
Ludwig^8 holds a similar view,  and Geldner^9 recognizes a people
as meant. The mention of the Sarasvatī in connexion with
the Pārāvatas^2 in the Rigveda accords generally with their
position on the Yamunā in the Pañcaviṃśa Brāhmaṇa.^3
1) St. Petersburg Dictionary,  s.v.
2) Rv. v. 52,  11
 viii. 100,  6
 Av.
xx. 135,  14
 pārāvata-ghnī of the
Sarasvatī,  Rv. vi. 61,  2.
3) Rv. viii. 34,  18
 Pañcaviṃśa Brāh-
maṇa,  ix. 4,  11. Cf. Hopkins,  Transac-
tions of the Connecticut Academy of Arts
and Sciences,  15,  53.
4) Vedische Mythologie,  1,  97 et seq.
3,  310,  following Brunnhofer,  Iran und
Turan,  99.
5) See notes 2 and 3.
6) vi. 20,  3. It is suggested by Hille-
brandt that the Ἀπαρύται of Herodotus, 
iii. 91,  may be the same.
7) Ptolemy,  vi. 17.
8) Translation of the Rigveda,  3,  162.
197.
9) Rigveda,  Glossar,  109.
Cf. Hopkins,  Journal of the American
Oriental Society,  17,  91
 Max Mūller, 
Sacred Books of the East,  32,  316.
2) Rv. v. 52,  11
 viii. 100,  6
 Av.
xx. 135,  14
 pārāvata-ghnī of the
Sarasvatī,  Rv. vi. 61,  2.
3) Rv. viii. 34,  18
 Pañcaviṃśa Brāh-
maṇa,  ix. 4,  11. Cf. Hopkins,  Transac-
tions of the Connecticut Academy of Arts
and Sciences,  15,  53.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 पारावतः,  पुं,
   (पारे गिरिदुर्गनद्यादिपरपारेआपततीति । पार + आ + पत + अच् । पृषो-दरादित्वात् पस्य वः । उड्डीयने सुदक्षत्वा-देवास्य तथात्वम् । यद्बा,  परावद्दूरदेश-स्तस्मिन् अन्तरीक्षादिदूरदेशे भवः उड्डीय-मानः सन् स्थित इत्यर्थः । परावत् + अण् ।)पक्षिविशेषः । पायरा इति भाषा ॥
 तत्पर्य्यायः ।छेद्यकण्ठः २ कपोतः ३ रक्तलोचनः ४ । इतिरभसः ॥
 पारापतः ५ कलरवः ६ अरुण-लोचनः ७ मदनकाकुरवः ८ कामी ९ रक्ते-क्षणः १० मदनमोहनवाग्विलासी ११ कण्ठी-रवः १२ गृहकपोतकः १३ ॥
 (यथा,  --“सिंहो बली द्विरदकुञ्जरमांसभोजीसंवत्सरेण कुरुते रतिमेकवारम् ।पारावतः खलु शिलाकणमात्रभोजीकामी भवेदनुदिनं वद कोऽत्र हेतुः ॥
”इत्युद्भटः ॥
)अस्य मांसगुणाः । स्निग्धत्वम् । मधुरत्वम् ।गुरुत्वम् । शीतलत्वम् । पित्तास्रदाहनाशित्वम् ।बल्यत्वम् । वीर्य्यवृद्धिदातृत्वम् । इति राज-निर्घण्टः ॥
 रसे पाके स्वादुत्वम् । कषायत्वम् ।विशदत्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
 तद्भेदो यथा,  --“पारावतोऽन्यो वग्देशी कामुको घुल्घुलारवः ।पारावताङ्घ्रिपिच्छश्च ज्ञेयो गलरवश्च सः ॥
”इति राजनिर्घण्टः ॥
मर्कटः । तिन्दुकः । इति मेदिनी । ते,  २१२ ॥
गिरिः । इति हेमचन्द्रः ॥
 (नागविशेषः । यथा, महाभारते । १ । ५७ । ११ ।“पारावतः पारिजातः पाण्डरो हरिणः कृशः ।विहङ्गः शरभो मेदः प्रमोदः संहतापनः ।ऐरावतकुलादेते प्रविष्टा हव्यवाहनम् ॥
”अम्लवर्गाणामन्यतमः । यथा,  सुश्रुते । १ । ४२ ।“दाडिमामलकमातुलुङ्गाम्रातककपित्थकरमर्द्द-वदरकोलप्राचीनामलकतिन्तिडीककोशाम्रभव्य-पारावतवेत्रफललकुचाम्लवेतसदन्तशठतक्रसुरा-शुक्तसौवीरकतुषोदकधान्याम्लप्रभृतीनि समा-सेनाम्लो वर्गः ॥
” * ॥
 परात् शत्रोरहङ्कारात्अवति रक्षतीति । अव रक्षणे + शतृ । ततःपारावते इदमिति । तस्येदमित्यण् । दत्तात्रेयस्यगुरुः । इति चिन्तामणिः ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 पारावत पुंस्त्री० परं जीवमवति परात् शत्रोर्वा अहङ्कारद्वाज्ञानोपदेशद्वारा अवति अव--शतृ परावन् तत्त्वज्ञःतस्यायमुपदेष्टा अण् । कपोते अमरः स्त्रियां ङीष् ।चतुर्विंशगुरुमध्ये पारावतस्यापि गुरुत्वमुक्तं तत्र प्रसङ्गात् चतुर्विंशतिर्गुरवोऽत्र प्रदर्श्यन्ते “पृथिवीवायुराकाशमापोऽग्निश्चन्द्रमा रविः । कपोतोऽजगरःसिन्धुः पतङ्गो मधुकृद्गजः । मधुरहां हरिणो मीनःपिङ्गला कुररीऽर्भकः । कुमारी शरकृत् सर्प ऊर्ण-नाभिः सुपेशकृत् । ततो मे गुरवो राजन्! चतुर्विं-शतिराश्रिताः । शिक्षावृत्तिभिरेतेषामन्वशिक्षमिहात्मना”भाग० ११ । ७ अ० । तत्कथा तदुत्तरत्र दृश्या

Capeller

German

 पा॑रावत Adj. fern,  fernher kommend. m.
 
Turteltaube
 Pl. Volksname.

Grassman

German

 pā́rāvata,  a.,  m. [von parāvát],  1〉 a.,  in der Ferne befindlich,  aus der Ferne stammend
 2〉 m.,  Name eines Volksstammes.
-am 1〉 vásu {709, 6}.
-asya 2〉 {654, 18} 〰 rātíṣu.
-ās [N. pl. m.] 1〉 {406, 11}.

Burnouf

French

 पारावत पारावत m.
  pigeon. 
		 Singe.
		 Montagne.
Diospyros glutinosa ou l'arbre à goudron. 
		 Cf.  पर्वत।-- F.
पारावती chant des montagnards.
		 Fruit de l'anona.
		 Np. de
rivière.
पारावतपदी f.
  cardiosperme,  bot.

Stchoupak

French

 पारावत-
 m.
  tourterelle 
 Diospyros Embryopteris.
°मालायते dén.  ressembler à un essaim de tourterelles.
°सवर्ण- m.
  pl.
  chevaux de Dhṛṣṭadyumna 
 °सवर्णाश्व- m.
 
Dhṛṣṭadyumna 
 पारावताश्व- id.
पारावताक्ष- m.
  n.
  d'un serpent démon. 

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.