पानीय (pAnIya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 पानीय mfn.
   (-यः-या-यं)
	 1. Drinkable,  to be drunk.
	 2. To be cherished, 
protected or preserved.
	 n.
  (-यं) Water.
 E.
  पा to drink,  अनीयर्
participial aff.
  

Capeller Eng

English

 पानीय a.
  drinkable
 n.
  drink,  beverage,  esp.
    water. 

Yates

English

 पानीय (यं) 1.
n.
  Water
 a drinkable.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 	-	 sent.
  	-	 Thereisnowaterinthatbucket.
तत्पूर्वं कृपया पातुं किञ्चित् जलं ददातु 	-	 tatpUrvaMkRpayApAtuMkiJcitjalaMdadAtu 	-	 sent.
  	-	 Pleasegivemesomewatertodrinkbeforethat.
प्रथमम् अर्धचषकमितं जलं चुल्लिकायाः उपरि सम्यक् क्वथयतु 	-	 prathamamardhacaSakamitaMjalaMcullikAyAHuparisamyakkvathayatu 	-	 sent.
  	-	 Firstboilhalf-a-cupofwateronstove-topwell.
अधिकं जलं मा पिबतु,  शीतं भवति 	-	 adhikaMjalaMmApibatu, zItaMbhavati 	-	 sent.
  	-	 Don'tdrinktoomuchwater.Youwillcatchacold.

पानीय 	-	 pAnIya 	-	 adj.
  	-	 drinkable
पानीय 	-	 pAnIya 	-	 n.
  	-	 water
पानीय 	-	 pAnIya 	-	 n.
  	-	 drink
पानीय 	-	 pAnIya 	-	 adj.
  	-	  to be cherished or protected or preserved
पानीय 	-	 pAnIya 	-	 adj.
  	-	  to be drunk
पानीय 	-	 pAnIya 	-	 n.
  	-	  beverage

 	-	 sent.
  	-	 Thereisnowaterinthatbucket.
तत्पूर्वं कृपया पातुं किञ्चित् जलं ददातु 	-	 tatpUrvaMkRpayApAtuMkiJcitjalaMdadAtu 	-	 sent.
  	-	 Pleasegivemesomewatertodrinkbeforethat.
प्रथमम् अर्धचषकमितं जलं चुल्लिकायाः उपरि सम्यक् क्वथयतु 	-	 prathamamardhacaSakamitaMjalaMcullikAyAHuparisamyakkvathayatu 	-	 sent.
  	-	 Firstboilhalf-a-cupofwateronstove-topwell.
अधिकं जलं मा पिबतु,  शीतं भवति 	-	 adhikaMjalaMmApibatu, zItaMbhavati 	-	 sent.
  	-	 Don'tdrinktoomuchwater.Youwillcatchacold.

पानीय 	-	 pAnIya 	-	 adj.
  	-	 drinkable
पातव्य 	-	  pAtavya 	-	 adj.
  	-	 drinkable
पेय 	-	  peya 	-	 adj.
  	-	 drinkable
प्रपाणीय 	-	  prapANIya 	-	 adj.
  	-	 drinkable
काकपेय 	-	  kAkapeya 	-	 adj.
  	-	  crow-drinkable
इरा 	-	  irA 	-	 f.
  	-	  any drinkable fluid
सुपानान्न 	-	  supAnAnna 	-	 n.
  	-	  good eatables and drinkables  [ singular ]
अप्रपाण 	-	  aprapANa 	-	 adj.
  	-	  not containing drinkable water

Wilson

English

 पानीय
mfn.
   (-यः-या-यं)
1 Drinkable,  to be drunk.
2 To be cherished,  protected or preserved.
n.
  (-यं) Water.
E.
  पा to drink,  अनीयर participial aff.
  

Apte

English

पानीय [pānīya],  a.
  [पा-कर्मणि अनीयर्]

Drinkable.

To be protected or preserved.

यम् Water
 पानीयं पातुमिच्छामि त्वत्तः कमललोचने Udb.
 Ā. L.
 9.

A drink,  potion,  beverage. Comp.
   -काकिका a cormorant. -नकुलः an otter. -पृष्ठजा f.
  moss. -वर्णिका sand. -वारिकः the attendant of a convent who has the care of drinking water
 Buddh. -शाला,  -शालिका a place where water is distributed to travellers
 cf.
   प्रपा.

Apte 1890

English

 पानीय a. [पा-कर्मणि अनीयर्] 1 Drinkable. 
2 To be protected or preserved. 
यं 1 Water. 
2 A drink,  potion,  beverage. 
Comp. 
काकिका a cormorant. 
नकुलः an otter. 
वर्णिका sand. 
शाला,  
शालिका a place where water is distributed to travellers
 cf. प्रपा. 

Monier Williams Cologne

English

 1. पानीय mfn.
   to be drunk,  drinkable,  Suśr.
 

 पानीय n.
  a beverage,  drink,  ib.
 Pañc.
  

 water,  Mn.
  
 MBh.
   &c.
   (cf.   Nir.
  i,  16).

 2. पानीय mfn.
   to be cherished or protected or preserved,  W.
 

Monier Williams 1872

English

 1. पानीय,  अस्,  आ,  अम्,  (for 2. see col. 2),  to
be drunk,  drinkable
 (अम्),  n. a beverage,  drink
water.
—पानीय-काकिका,  f. ‘sea-crow, ’ the cormo-
rant.
—पानीय-नकुल,  अस्,  m. ‘water-ichneumon, ’
an otter.
—पानीय-पृष्ठ-ज,  अस्,  m. ‘born on
the surface of the water, ’ an aquatic plant,  Pistia
Stratiotes.
—पानीय-फल,  अम्,  n. the seed of
Euryala Ferox.
—पानीय-मूलक,  अम्,  n. the plant
Vernonia Anthelminthica.
—पानीय-वर्णिका,  f.
sand (= बालुका).
—पानीय-शाला or पानीय-शा-
लिका,  f. a place where water is distributed,  a shed on
the road-side for providing passengers with water.
—पानीय-शीत,  अस्,  आ,  अम्,  too cold to drink.
—पा-
नीयाध्यक्ष (°य-अध्°),  अस्,  m. a superintendent
of the water.
—पानीयामलक (°य-आम्°),  अम्,  n.
a kind of fruit,  Flacourtia Cataphracta.
—पानीयार्-
थम् (°य-अर्°),  ind. for the sake of water.
—पानी-
यालु (°य-आलु),  उस्,  m. a species of tuberous plant
(= जलालु,  क्षुपालु).
—पानीयाश्रा (°य-अश्°),  f.
a species of grass (= वल्वजा,  दृढ-क्षुरा).

 2. पानीय,  अस्,  आ,  अम्,  (for 1. see col. 1),  to be
cherished or protected,  to be preserved.

Macdonell

English

 पानीय pā‿anīya,  fp. drinkable
 n.
  drink
 🞄water: -varṣa,  m.
  or n.
  (?) downpour of 🞄water,  rain
 -artham,  ad. for the sake of 🞄water.

Apte Hindi

Hindi

पानीयम्
नपुं*
   - पा + अनीयर्
जल

पानीयम्
नपुं*
   - पा + अनीयर्
"पेय,  घूँट,  पानीय- पीने के योग्य शर्बत आदि"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

पानीय
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಲ /ನೀರು
निष्पत्तिः - > पा (पाने) - "अनीयर्" (३-१-९६)
व्युत्पत्तिः - > पीयते इति
प्रयोगाः - > "पानीयं प्राणिनः प्राणाः पानीयं पावनं महत् । पानीयस्य प्रदानेन तृप्तिर्भवति शाश्वती ॥"
पानीय
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕುಡಿಯಲ್ಪಡುವ
पानीय
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕುಡಿಯಲು ಅರ್ಹವಾದ
पानीय
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವ
पानीय
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ರಕ್ಷಿಸಲು ಅರ್ಹವಾದ
पानीय
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕುಡಿಯಬೇಕಾದ

L R Vaidya

English

 pAnIya {% n. %} 1. Water
 2. a drink,  a beverage.

Bopp

Latin

 पानीय n. (bibendum a r. पा s. अनीय) aqua. H. 1. 25.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

इडा
स्त्री
इडा,  वर्ष,  पानीय,  भूमि,  वाक्य,  रण
इडा वर्षे च पानीये भूमौ वाक्ये रणे मतः ।
verse 2.1.1.15
page 0008

विष
क्ली
विष,  पानीय,  अन्तकर,  रस
विषं पानीयमित्युक्तं विषमन्तकरो रसः ॥ ४९ ॥
verse 2.1.1.49
page 0011

क
क्ली
क,  पानीय,  शिरस्
कं पानीयं शिरः प्रोक्तं नीहारो हिममुच्यते ॥ १२ ॥
verse 3.1.1.12
page 0014

Lanman

English

 pānīya,  grdv. to be drunk,  for drinking
as n. drink
 water. [√1pā,  ‘drink, ’ 965:
prop. fr. pāna,  1215b.]

Kridanta Forms

Sanskrit

पै (पै॒ शोषणे - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् =  पानम्
अनीयर् =  पानीयः - पानीया
ण्वुल् =  पायकः - पायिका
तुमुँन् =  पातुम्
तव्य =  पातव्यः - पातव्या
तृच् =  पाता - पात्री
क्त्वा =  पात्वा
ल्यप् =  प्रपाय
क्तवतुँ =  पातवान् - पातवती
क्त =  पातः - पाता
शतृँ =  पायन् - पायन्ती

पा (पा॒ पाने - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् =  पानम्
अनीयर् =  पानीयः - पानीया
ण्वुल् =  पायकः - पायिका
तुमुँन् =  पातुम्
तव्य =  पातव्यः - पातव्या
तृच् =  पाता - पात्री
क्त्वा =  पीत्वा
ल्यप् =  प्रपाय
क्तवतुँ =  पीतवान् - पीतवती
क्त =  पीतः - पीता
शतृँ =  पिबन् - पिबन्ती

पा (पा॒ रक्षणे - अदादिः - अनिट्)
ल्युट् =  पानम्
अनीयर् =  पानीयः - पानीया
ण्वुल् =  पायकः - पायिका
तुमुँन् =  पातुम्
तव्य =  पातव्यः - पातव्या
तृच् =  पाता - पात्री
क्त्वा =  पात्वा
ल्यप् =  प्रपाय
क्तवतुँ =  पातवान् - पातवती
क्त =  पातः - पाता
शतृँ =  पान् - पान्ती / पाती

Sanskrit Tibetan

Tibetan

chu
१) अप् २) अब्धातु ३) अम्बु ४) अम्भस् ५) उदक ६) चन्द्र ७) जल ८) तोय ९) नदी १०) पयः ११) पानीय १२) प्रवाह १३) मूत्र १४) वारि १५) सरित् १६) सलिल १७) सलिलोदक १८)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
नीरं वारि जलं दकं कमुदकं पानीयमम्भः कुशं
तोयं जीवनजीवनीयसलिलार्णांस्यम्बु वाः संवरम् ।
क्षीरं पुष्करमेघपुष्पकमलान्यापः पयःपाथसी
कीलालं भुवनं वनं घनरसो यादोनिवासोऽमृतम् ॥ १०६९ ॥
कुलीनसं कबन्धं च प्राणदं सर्वतोमुखम् ।
-wordlist-
 
नीर (क्ली),  वारि (क्ली),  जल (क्ली),  दक (क्ली),  क (क्ली),  उदक (क्ली),  पानीय (क्ली),  अम्भस् (क्ली),  कुश (क्ली),  तोय (क्ली),  जीवन (क्ली),  जीवनीय (क्ली),  सलिल (क्ली),  अर्णस् (क्ली),  अम्बु (क्ली),  वार् (स्त्री),  संवर (क्ली),  क्षीर (क्ली),  पुष्कर (क्ली),  मेघपुष्प (क्ली),  कमल (क्ली),  आपः (स्त्रीब),  पयस् (क्ली),  पाथस् (क्ली),  कीलाल (क्ली),  भुवन (क्ली),  वन (क्ली),  घनरस (पुं),  यादोनिवास (पुं),  अमृत (क्ली),  कुलीनस (क्ली),  कबन्ध (क्ली),  प्राणद (क्ली),  सर्वतोमुख (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

आप्
आप्,  तोय,  घन,  रस,  पयस्,  पुष्कर,  मेघपुष्प,  क,  पानीय,  सलिल,  उदक,  वारि,  वार्,  शम्बर,  अर्णस्,  पाथस्,  कुश,  जल,  वन,  क्षीर,  अम्भस्,  अम्बु,  नीर,  भुवन,  अमृत,  जीवनीय,  दक
आपस्तोयं घनरसपयः पुष्करं मेघपुष्पं, 
कं पानीयं सलिलमुदकं वारि वाः शम्बरं च ।
अर्णः पाथः कुशजलवनं क्षीरमम्भोऽम्बु नीरं, 
प्रोक्तं प्राज्ञैर्भुवनममृतं जीवनीयं दकं च ॥ ६४८ ॥
verse 3.1.1.648
page 0074

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 पानीयं,  क्ली,
   (पीयते इति । पा + अनीयर् ।)जलम् । इत्यमरः । १ । १० । ४ ॥
 पातव्ये रक्ष-णीये च त्रि ॥
 पानार्हद्रव्यविशेषः । पाना इतिवङ्गभाषा । शरवत् इति पारस्यभाषा । तत्रअम्लिकापानीयं पित्तवमिनाशकम् । मिष्ट-दाडिमीपानीयं प्रतिश्यायकाशनाशकम् । अम्ल-दाडिमीपानीयं उदरविकारे धारकं क्षुधावृद्धि-कारकञ्च । निम्बूपानीयं छर्दिहृल्लासपित्तज्वर-निवारकं सकलाहारपाचकञ्च । नागरङ्ग-पानीयं कासपित्तविनाशकं अन्तःकरणप्राशस्त्य-जनकञ्च । सेवचन्दनपानीयं बलकारकं उन्माद-मूर्च्छारोगशान्तिकारकं रतिशक्तिवर्द्धकं उदर-विकारोपकारकञ्च । इति पाकराजेश्वरः ॥
(अन्यत् पानकशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
 * ॥
) जल-दानविधिर्यथा,  --यम उवाच ।“एतत्ते कथितं विप्र ! मम लोके तु दुर्लभम् ।पानीयं सन्ततन्तस्माद्दातव्यं सुखमिच्छता ॥
अतोऽर्द्धं कारयेत् कूपं वापीं वा बहुपल्वलम् ।बहुलोकाकुले देशे सर्व्वसत्त्वोपजीवितम् ॥
”इत्यग्निपुराणम् ॥
तद्दानानन्तरं पाठ्यमन्त्रो यथा,  --“पानीयं प्राणिनः प्राणाः पानीयं पावनं महत् ।पानीयस्य प्रदानेन तृप्तिभवति शाश्वती ॥
”इति स्मृतिः ॥
तत्पर्य्यायः ।“पानीयजीवनवनामृतपुष्कराम्भः-पाथोऽम्बुशम्बरपथःसलिलोदकानि ।आपः कवारुणकबन्धजलानि नीरंकीलालवारिकमलानि विषार्णसी च ॥
भुवनं दहनारातिर्वास्तोयं सर्व्वतोमुखम् ।क्षीरं घनरसं निम्नगं मेघप्रसवो रसः ॥
”अस्य साधारणगुणाः ।“पानीयं मधुरं हिमञ्च रुचिदं तृष्णाविशोषापहंमोहभ्रान्तिमपाकरोति कुरुते भुक्तान्नपक्तिंपराम् ।निद्रालस्यनिरासनं विषहरं श्रान्तार्त्तिसन्तर्पनंनॄणां धीबलवीर्य्यवृद्धिजननं नष्टाङ्गपुष्टिप्रदम् ॥
”सद्यो वृष्ट्यम्बु भूमिस्थं कलुषं दोषदायकम् ।चिरस्थितं लघु स्वच्छं पथ्यं स्वादु सुखावहम् ॥
”देशभूमिविशेषजलगुणाः ।“जातं ताम्रमृदस्तदेव सलिलं वातादिदोषप्रदंदेशाज्जाड्यकरञ्च दुर्ज्जरतरं दोषावहं धूसरात् ।वातघ्नञ्च शिलाशिरोत्थममलं पथ्यं लघु स्वादुकंश्रेष्ठं श्याममृदस्त्रिदोषशमनं सर्व्वामयघ्नंजलम् ॥
”इति राजनिर्घण्टः ॥
“पिच्छिलं कृमिलं क्लिन्नं पर्णशैवालकर्द्दमैः ।विवर्णं विरसं सान्द्रं दुर्गन्धि न हितं जलम् ॥
चन्द्रार्ककरसंजुष्टं वायुना स्फालितं मुहुः ।पर्व्वतोपरि यद्वारि समं पौरन्दरेण तत् ॥
तस्यानुगुणमुद्दिष्टं शैलप्रस्रवणोद्भवम् ।लेखनं दीपनं रूक्षं किञ्चिद्बातप्रकोपणम् ॥
”इति राजवल्लभः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 पानीय त्रि०
  पा--पाने रक्षणे वा कर्मणि अनीयर् । १ पेयेजलादौ २ रक्षणीये च ३ जले न०
  अमरः । तद्गुणभेदादिअम्बुशब्दे दृश्यम् ।

Capeller

German

 पानीय zu trinken,  trinkbar
 n.
  Getränk, 
Wasser.

Stchoupak

French

 पानीय-
 nt. boisson 
 eau (not. eau potable).
°दूषक- -इका- a. qui trouble l'eau.
°वर्ष- m.
  pluie.
पानीयाध्यक्ष- m.
  inspecteur des eaux.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.