पातक (pAtaka)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishApte
Englishपातकः [pātakḥ] कम् [kam], कम् [पातयति नरं, पत्-ण्वुल्] Sin, crime
(Hindu law-givers enumerate five great sins: ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वङ्गनागमः । महान्ति पातकान्याहुः संसर्गश्चापि तैः सह 11.54).
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishApte Hindi
Hindiपातकः
- पत् + णिच् + ण्वुल्
"पाप, जुर्म"
पातकम्
- पत् + णिच् + ण्वुल्
"पाप, जुर्म"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaपातक
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಾಪ /ನರಕಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುವ ಅಕಾರ್ಯ
निष्पत्तिः - > पत्लृ (गतौ) + णिच् - "ण्वुल्" (३-१-१३३)
व्युत्पत्तिः - > पातयति इति
प्रयोगाः - > "ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वङ्गनागमः । महान्ति पातकान्याहुः संसर्गश्चापि तैः सह ॥"
उल्लेखाः - > मनु० ११-५५
L R Vaidya
EnglishKridanta Forms
Sanskritपत् (प꣡तॢँ꣡ गतौ - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = पतनम्
अनीयर् = पतनीयः - पतनीया
ण्वुल् = पातकः - पातिका
तुमुँन् = पतितुम्
तव्य = पतितव्यः - पतितव्या
तृच् = पतिता - पतित्री
क्त्वा = पतित्वा
ल्यप् = प्रपत्य
क्तवतुँ = पतितवान् - पतितवती
क्त = पतितः - पतिता
शतृँ = पतन् - पतन्ती
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritअलक्ष्मीर्निरृतिः कालकर्णिका स्यादथाशुभम् ।
दुष्कृतं दुरितं पापमेनः पाप्मा च पातकम् ॥ १३८० ॥
किल्बिषं कलुषं किण्वं कल्मषं वृजिनं तमः ।
अंहः कल्कमघं पङ्क उपाधिर्धर्मचिन्तनम् ॥ १३८१ ॥
अलक्ष्मी (स्त्री), निरृति (स्त्री), कालकर्णिका (स्त्री), अशुभ (क्ली), दुष्कृत (क्ली), दुरित (क्ली), पाप (क्ली), एनस् (क्ली), पाप्मन् (पुं), पातक (पुंक्ली), किल्बिष (क्ली), कलुष (क्ली), किण्व (क्ली), कल्मष (क्ली), वृजिन (क्ली), तमस् (क्ली), अंहस् (क्ली), कल्क (क्ली), अघ (क्ली), पङ्क (पुंक्ली), उपाधि (पुं), धर्मचिन्तन (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritवृजिन
वृजिन, दुरित, दुष्कृत, अघ, अंहस्, किल्विष, तमस्, कल्क, एनस्, कल्मष, अशुभ, पाप, पातक, पाप्मन्
वृजिनं दुरितं दुष्कृतमघमंहः किल्विषं तमः कल्कम् ।
एनः कल्मषमशुभं पापं स्यात्पातकं पाप्मा ॥ ६२७ ॥
verse 3.1.1.627
page 0071
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritपातकं, (पातयति अधो गमयति दुष्क्रियाकारिणमिति । पत + णिच् + ण्वुल् ।) नरक-साधनमिति यावत् । तत्पर्य्यायः । अशुभम्२ दुष्कृतम् ३ दुरितम् ४ पापम् ५ एनः ६पाप्मा ७ किल्विषम् ८ कलुषम् ९ किण्वम् १०कल्मषम् ११ वृजिनम् १२ तमः १३ अंहः १४कल्कम् १५ अघम् १६ पङ्कम् १७ । इति हेम-चन्द्रः ॥
तत्तु नवविधं यथा । अतिपातकम् १महापातकम् २ अनुपातकम् ३ उपपातकम् ४सङ्करीकरणम् ५ अपात्रीकरणम् ६ जातिभ्रंश-करम् ७ मलावहम् ८ प्रकीर्णकम् ९ । इतिप्रायश्चित्तविवेकः ॥
एषां विवरणं तत्तच्छब्देद्रष्टव्यम् ॥
कायवाङ्मनःकृतानि दशविधपापानियथा, --“अदत्तानामुपादानं हिंसा चैवाविधानतः ।परदारोपसेवा च कायिकं त्रिविधं स्मृतम् ॥
पारुष्यमनृतञ्चैव पैशुन्यञ्चापि सर्व्वशः ।असम्बद्धप्रलापश्च वाङ्मयं स्याच्चतुर्व्विधम् ॥
परद्रव्येष्वभिध्यानं मनसानिष्टचिन्तनम् ।वितथाभिनिवेशश्च त्रिविधं कर्म्म मानसम् ॥
”इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritपातक पातयति पाति--ण्वुल् । १ पतनकारके नरक-रूपापकृष्टस्थानप्रापके नवविधे पापभेदे २ अनुपातकेच यथोक्तं प्रा० वि० “पातकपदमनुपातकपर्य्यायः, ननु नवस्वेव पापेषु पातकशब्दो दृश्यते यथा पैठीनसिः, “स्त्रीगोवृषलवैश्यक्षत्रियघाती सोमविक्रयी शूद्रेण सह-भोजी कन्यादूषी अगारदाही वृषलीपतिरग्नुत्सादीचेति पातकिनः” । नवविधं पापमभिधायाह विष्णुः“एवं पातकिनः पापमनुभूय सुदुःखिताः । तिर्य्यग्योनौघ्रवर्त्तन्ते दुःखानि विव्रिधानि च” । याज्ञवल्क्यः “नीचा-भिगमनं गर्बपातनं भर्तृहिंसनम् । विशेषपतनीयानिस्त्रीणामेतान्यपि ध्रुवम्” । पतनीयानि पातकानीत्यर्थः ।“कृत्यल्युटो वहुलमिति” करणेऽनीयर् । “महापातकतु-ल्यानि पापान्युक्तानि यानि च । तानि पातकसंज्ञानितदूनमुपपातकम्” । अतो महापातकतुल्यपापविशेषेऽप्यस्यशक्तिः । “बवविधपातकञ्च बिष्णुसं “तेनायभाक्रान्वो-ऽतिपातकमहापातकानुपातकोपपातकेषु प्रवर्त्तते । जा-तिभ्रंशकरणेषू सङ्करीकरणेष्वपात्रीकरणेषु च । मला-वहेषु प्रकीर्णकेषु च” उक्तम् । ततः अस्त्यर्थे इनि ।पातकिन् तद्युक्ते स्त्रियां ङीप् ।
Capeller
GermanNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.