| YouTube Channel

पाठ (pATha)

 
शब्दसागरः
English
पाठ
m.
 (-ठः)
1. Studying the Vedas scriptures, considered as one of
the five great sacraments of the Hindus.
2. Reading, perusal or
study in general.
f.
 (-ठा) A plant, commonly Akanādi.
E.
 पठ् to
read,
aff.
 भावे घञ्.
Capeller Eng
English
पाठ
m.
 recitation, perusal, study, text.
Yates
English
पाठ (ठः) 1.
m.
 Studying the
vedas
reading.
f.
 (ठा) A plant.
Spoken Sanskrit
English
पाठ - pATha -
m.
 - lesson
एषः मम प्रथमः पाठः - eSaHmamaprathamaHpAThaH -
sent.
 - Thisismyfirstlesson.
परिक्षति - parikSati -
f.
 - lesson
वाचना - vAcanA -
f.
 - lesson
शिक्षा - zikSA -
f.
 - lesson
अध्याय - adhyAya -
m.
 - lesson
आलाप - AlApa -
m.
 - lesson
प्रश्न - prazna -
m.
 - task or lesson
शिक्षादण्ड - zikSAdaNDa -
m.
 - punishment a lesson
चतुरः पाठम् अपठत् - caturaH pATham apaThat -
sent.
 - the wise one reads the lesson
वदतु, कं पाठं पाठयामि ? - vadatu, kaM pAThaM pAThayAmi ? -
sent.
 - Tell me, which lesson I will teach?
अध्याय - adhyAya -
m.
 - proper time for reading or for a lesson
अनूचान - anUcAna -
adj.
 - one who repeats his lesson after his master
पाठ - pATha -
m.
 - text of a book
वैद्यशास्त्र - vaidyazAstra -
n.
 - text-book for physicians
प्रत्याम्नायम् - pratyAmnAyam -
ind.
 - for every single text-book
अश्वशास्त्र - azvazAstra -
n.
 - text-book of veterinary science
सूर्यसिद्धान्त - sUryasiddhAnta -
m.
 - celebrated astronomical text-book
वैद्यविद्या - vaidyavidyA -
f.
 - science or a text-book of medicine
अश्वसूत्र - azvasUtra -
n.
 - text-book on the management of horses
पाठान्तर - pAThAntara -
n.
 - variation of the text in a book or manuscript
सर्वपार्षद - sarvapArSada -
n.
 - text-book received by all grammatical schools
पार्षद - pArSada -
n.
 - text-book received by any particular grammatical school
सिद्धान्त - siddhAnta -
m.
 - any fixed or established or canonical text-book or received scientific treatise on any subject
सिद्धान्तिन् - siddhAntin -
m.
 - one learned in scientific text-books
पाठ - pATha -
m.
 - recital
धातुपाठ - dhAtupATha -
m.
 - recital of verb roots [ i.e., type of grammatical exercise ]
मन्त्रकरण - mantrakaraNa -
n.
 - recital of a sacred text
घोष - ghoSa -
m.
 - sound of the recital of prayers
मन्त्रजागर - mantrajAgara -
m.
 - recital of Vedic texts at night
अपाठ - apATha -
m.
 - cessation of recital or of study
सिंहनाद - siMhanAda -
m.
 - recital of the Buddhist doctrine
सावित्रीमहानाम्य - sAvitrImahAnAmya - ceremony of investiture with recital of the sAvitrI
Wilson
English
पाठ
m.
 (-ठः)
1 Studying the Vedas or scriptures, considered as one of the five great
sacraments of the Hindus.
2 Reading, perusal or study in general. (-ठा) A plant, commonly
Aknidhi.
E.
 पठ to read,
aff.
 घञ्.
Apte
English
पाठः [pāṭhḥ], [पठ्-भावे घञ्]
Reciting, recitation, repeating.
Reading, perusal, study.
Studying or reciting. the Vedas (ब्रह्मयज्ञ), one of the five daily Yajñas or sacrifices to be performed by Brāhmaṇas.
A particular method of reciting the text of the Veda (of which there are five: संहिता, पद, क्रम, जटा and घन).
The text of a book, a reading, variant
अत्र गन्धवद् गन्धमादनम् इति आगन्तुकः पाठः । प्राचीनपाठस्तु सुगन्धिर्गन्धमादनः इति पुल्लिङ्गान्तः Malli. on
Ku.*
 6.46.
Comp.
 -अन्तरम् another reading, a variant (v. l. ) -क्रमः the order determined or expressed by the recitation or the statement
यः पाठक्रमः स एव नियम्येत ŚB. on
Ms.*
 5.1.4. -छेदः a pause, caesura. -दोषः a false reading. -निश्चयः determining the text of a passage. -भूः
f.
 a place where the Vedas are learnt. -मञ्जरी, -शालिनी the Sārikā bird. -शाला a school, college, seminary. -शालिन्
m.
 a pupil.
Apte 1890
English
पाठः [पठ्-भावे घञ्] 1 Reciting recitation, repeating.
2 Reading, perusal, study.
3 Studying or reciting the Vedas (ब्रह्मयज्ञ), one of the five daily Yajñas or sacrifices to be performed by Brāhmaṇas
4 The text of a book, a reading. variant
अत्र गंधवद्गंधमादनं इति आगंतुकः पाठः । प्राचीनपाठस्तु सुगंधिर्गंधमादनः इति पुल्लिंगांतः Malli. on Ku. 6. 46.
Comp.
अंतरं another reading, a variant (v. l.).
छेदः a pause, cæsura.
दोषः a false reading.
निश्चयः determining the text of a passage.
भूः f. a place where the Vedas are learnt.
मंजरी,
शालिनी the Sārikā bird.
शाला a school, college, seminary.
शालिन् m. a pupil.
Monier Williams Cologne
English
पाठ
m.
 (√ पठ्) recitation, recital,
Kāv.
reading, perusal, study (esp. of sacred texts), Śikṣ.
&c.
a partic. method of reciting the text of the Veda (of which there are 5, viz. Saṃhitā, Pada, Krama, Jaṭā and Ghana,
RTL.
 409)
the text of a book,
ŚrS.
MBh.
the reading (of a text), Naiṣ., Sch.
=
 धातु-पाठ,
Vop.
Monier Williams 1872
English
पाठ पाठ, अस्, m. (fr. rt. पठ्), recitation,
recital
reading, perusal, study
reading sacred texts,
studying the Vedas or scriptures
the text of a book.
—पाठ-च्छेद, अस्, m. a break in recitation or in
a text
a pause, cæsura.
—पाठ-दोष, अस्, m. an
error in a text, a false reading.
—पाठ-निश्चिति, इस्,
f. determining or settling the text (of a passage).
—पाठ-भू, ऊस्, f. ‘reading-place, ’ a place where
the Vedas are read or studied.
—पाठ-मञ्जरी, f.
a particular small bird, Graculus Religiosa.
—पाठ-
वत्, आन्, अती, अत्, Ved. well-read, learned.
—पाठ-
विच्छेद, अस्, m. = पाठ-च्छेद।
—पाठ-शाला, f.
‘lecture-room, ’ ‘hall of study, ’ a college, school.
—पा-
ठ-शालिन्, ई, इनी, m. f. a scholar, pupil
(इनी), f. =
पाठ-मञ्जरी.
—पाठान्तर (°ठ-अन्°), अम्, n.
a variation of reading in a book or manuscript.
Macdonell
English
पाठ pāṭh-a,
m.
 recital
study
text
reading 🞄(of a text)
-ka,
m.
 reciter, reader
student
🞄scholar, teacher (of, —°)
-na,
n.
 instructing
🞄-vat,
a.
 learned, erudite.
Benfey
English
पाठ पाठ, i. e. पठ् + अ,
m.
1. Read-
ing, recital, Kathās. 2, 36.
2. A text.
--
Comp.
 वन्दिपाठ, i. e.
वन्दिन्-,
m.
 a
panegyric, an eulogium.
Apte Hindi
Hindi
पाठः
पुं*
 - पठ् + घञ्
"प्रपठन, सस्वर पाठ, आवृति करना"
पाठः
पुं*
 - पठ् + घञ्
"पढ़ना, वाचन, अध्ययन"
पाठः
पुं*
 - पठ् + घञ्
"वेदाध्ययन, वेदपाठ, ब्रह्मयज्ञ, ब्राह्मणों के द्वारा पाँच दैनिक यज्ञों में से एक"
पाठः
पुं*
 - पठ् + घञ्
"पुस्तक का मूलपाठ, स्वाध्याय, पाठभेद"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पाठ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಾಸ್ತ್ರಾಭ್ಯಾಸ /ವೇದಾಧ್ಯಯನ
निष्पत्तिः - > पठ (व्यक्तायां वाचि) - भावे "घञ्" (३-३-१८)
पाठ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಚವಚನ ಮಾಡುವುದು /ಬೋಧಿಸುವುದು /ಅಧ್ಯಾಪನ /ಓದಿಸುವುದು
निष्पत्तिः - > पठ + णिच् - "अच्" (३-३-५६)
पाठ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಓದಬೇಕಾದ ಗ್ರಂಥ
निष्पत्तिः - > पठ - कर्म० "घञ्" (३-३-१९)
व्युत्पत्तिः - > पठ्यते इति
L R Vaidya
English
pAWa {% m. %} 1. Reciting, recitation, e.g. पाठदोषाश्चतुर्दश
2. reading, perusal, study
3. one of the five daily yajnyas, viz., that of reciting the Vedas (ब्रह्मयज्ञ)
4. the text of a book, a reading, a variant, e.g. कपिशकायां तु पंजराजाति क्वाचित्कः पाठः । अपपाठः स इति हरदत्तः. See अपपाठ.
Bopp
Latin
पाठ m. (r. पठ् s. अ) lectio.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
-pāṭha, m. (to paṭh-
cf. Skt. pāṭhaka), reader (otherwise only n. act.): vedasupinapāṭhā ye (so divide) LV 〔57.1〕 (vs)
śāstrapāṭhān 6 (vs).
Abhyankara Grammar
English
पाठ (1) recital of a sacred Vedic or Sastra work
the original recital of an authoritative text
(2) the various artificial ways or methods of such a recital
c.g. पदपाठ, क्रमपाठ etc. in the case of Vedic Literature: (3) an original recital such as the सुत्रपाठ, धातुपाठ, गणपाठ, वार्तिकपाठ and परिभाषापाठ in the case of the several systems of Sanskrit Grammar
the five Paathas are called पञ्चपाठी
(4) recitation
cf. नान्तरेण पाटं स्वरा अनुबन्धा वा शक्या विज्ञातुम् M. Bh. on P.I.3.1 Vaart. 13
(5) reading, variant: cf. चूर्णादीनि अप्राण्युपग्रहादिति सूत्रस्य पाठान्तरम् Kaas. on P.V.2.134.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
klog pa
१) निपठ २) पाठ ३) वाचन् ४) वाचयमान ५) वाचयिष्यन्ति ६) भस्मितं कुर्यात् / भस्मीकुर्यात्
brjod pa
१) अनुव्याहरत् २) अभिधान ३) अभिधायिन् ४) अभिधीयते ५) आभिलाप ६) अभिलाप्य ७) अभिहित ८) आख्यान ९) आचक्षते १०) आम्नात ११) आम्नायते १२) आरोचन १३) आह १४) इरित १५) उक्त १६) उच्चारण १७) उच्चारयितव्य १८) उच्यते १९) उच्यमान २०) उदाहार २१) उदीरयति २२) उद्दिष्ट २३) उद्भावक २४) उद्भावन २५) उद्भावना २६) उद्भावित २७) उपदिश्यमान २८) कथयत् २९) कथ्यते ३०) कीर्ति ३१) ख्याप्यते ३२) जल्प ३३) जल्पते ३४) निश्चारयति ३५) पठन्ति ३६) पर्याय ३७) पाठ ३८) प्रकाशित ३९) प्रभावना ४०) प्रयुक्त ४१) प्रलाप ४२) प्रव्याहार ४३) प्रशंसा ४४) भणामि ४५) भाषते ४६) भाषिन् ४७) मत ४८) मन्त्रणा ४९) युक्त ५०) लपति ५१) वक्तव्य ५२) वक्ति ५३) वक्तुम् ५४) वचन ५५) वर्ण ५६) वर्णित ५७) वाचक ५८) वाचना ५९) वाचिन् ६०) वाद ६१) व्यपदेश ६२) व्याहरमाण ६३) व्याहार ६४) सूचयसि ६५)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पाठः,
पुं,
 (पठनमिति । पठ + भावे घञ् ।)विधिना वेदस्याभ्यसनम् । (पठ + णिच् + भावेघञ् ।) शिष्याणामध्यापनम् । तत्पर्य्यायः ।महायज्ञः २ ब्रह्मयज्ञः ३ पठनम् ४ पाठना ५पाठनम् ६ अध्ययनम् ७ अध्यापनम् ८ अध्या-पना ९ अभ्यसनम् १० । इत्यमरभरतौ ॥
निपाठः ११ निपठः १२ । इति सङ्कीर्णवर्गेअमरः ॥
* ॥
माहात्म्यादिपाठे तु ओँ नारा-यणाय नमः ओँ नराय नमः ओँ नरोत्तमायनमः ओँ देव्यै नमः ओँ सरस्वत्यै नमः ओँव्यासाय नमः । इति नत्वा पाठ्यम् ।“नारायणं नमस्कृत्य नरञ्चैव नरोत्तमम् ।देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ॥
”इति विधेः ॥
एवञ्च भागवतीयसूतोक्तौ उदीरयेत् इत्यस्यस्वयन्तथा उदीरयन्नन्यान् पौराणिकानुपशिक्ष-यतीति श्रीधरस्वामिव्याख्यानमनुशासनविरुद्धम् ।चैवेति भारतपाठाच्चकारेण व्यासो लब्धः ।भागवते चैवेत्यत्र व्यास इति साक्षाल्लिखितम् ।जयपदार्थमाह ब्रह्मचारिकाण्डे भविष्यपुराणम् ॥
“अष्टादशपुराणानि रामस्य चरितन्तथा ।विष्णुधर्म्मादिशास्त्राणि शिवधर्म्माश्च भारत ! ॥
कार्ष्ण्यञ्च पञ्चमो वेदो यन्महाभारतं स्मृतम् ॥
”कार्ष्ण्य कृष्णद्वैपायनप्रणीतम् ।“सौराश्च धर्म्मा राजेन्द्र मानवोक्ता महीपते ।जयेति नाम एतेषां प्रवदन्ति मनीषिणः ॥
”जयव्यनेन संसारमिति जयस्तत्तद्ग्रन्थः एव-ञ्चार्थानवलोकनात् आचाराद्बा स्तोत्रादावेषश्लोकः पठ्यते । मत्स्यसूक्ते वाराहीतन्त्रे च ।“प्रणवञ्चादौ जप्त्वा च स्तोत्रं वा संहितां पठेत् ।अन्ते च प्रणवं दद्यादित्युवाचादिपूरुषः ॥
सर्व्वत्र पाठे विज्ञेयो ह्यन्यथा विफलं भवेत् ।शुद्धेनानन्यचित्तेन पठितव्यं प्रयत्नतः ॥
न कार्य्यासक्तमनसा कार्य्यं स्तोत्रस्य वाचनम् ।आधारे स्थापयित्वा तु पुस्तकं वाचयेत् सुधीः ॥
हस्तसंस्थापनादेव यस्मादल्पफलं भवेत् ।स्वयञ्च लिखितं यत्तु कृतिना लिखितन्न यत् ॥
अब्राह्मणेन लिखितं तच्चापि विफलं भवेत् ।ऋषिच्छन्दादिकं न्यस्य पठेत् स्तोत्रं विचक्षणः ॥
स्तोत्रे न दृश्यते यत्र प्रणवन्यासमाचरेत् ।सङ्कल्पिते स्तोत्रपाठे संख्यां कृत्वा पठेत् सुधीः ॥
अध्यायं प्राप्य विरमेन्न तु मध्ये कदाचन ।कृते विरामे मध्ये तु अध्यायादिं पठेन्नरः ॥
”ततश्च मार्कण्डेयपुराणीयदेवीमाहात्म्यस्यादौऋषिच्छन्दादिकं पठेत् । तद्यथा । प्रथम-चरितस्य ब्रह्म ऋषिर्महाकाली देवता गायत्त्रीछन्दो नन्दा शक्ती रक्तदन्तिकाबीजमग्निस्तत्त्वंमहाकालीप्रीत्यर्थं जपे विनियोगः । मध्यम-चरितस्य विष्णुरृषिर्म्महालक्ष्मीर्द्देवतानुष्टुप्छन्दः शाकम्भरी शक्तिर्दुगा बीजं सूर्य्यस्तत्त्वंमहालक्ष्मीप्रीत्यर्थं जपे विनियोगः । उत्तरचरि-तस्य रुद्र ऋषिः सरस्वती देवता उष्णिक् छन्दोभीमा शक्तिर्भ्रामरीबीजं वायुस्तत्त्वं सरस्वती-प्रीत्यर्थं जपे विनियोगः ॥
नैयतकालिककल्प-तरौ भविष्यपुराणम् ॥
“इतिहासपुराणानि श्रुत्वा भक्त्या महीपते ।मुच्यते सर्व्वपापेभ्यो ब्रह्महत्यादिमिर्विभो ॥
ब्राह्मणं वाचकं विद्यान्नान्यवर्णजमादरात् ।श्रुत्वान्यवर्णजाद्राजन् ! वाचकान्नरकं व्रजेत् ॥
”तथा ।“देवार्च्चामग्रतः कृत्वा ब्राह्मणानां विशेषतः ।ग्रन्थिञ्च शिथिलं कुर्य्याद्वाचकः कुरुनन्दन ॥
पुनर्ब्बध्नीत तत् सूत्रं न मुक्त्वा धारयेत् क्वचित् ।हिरण्यं रजतं गाश्च तथा कांस्योपदोहनाः ॥
दत्त्वा तु वाचकायेह श्रुतस्याप्नोतियत् फलम् ।”कांस्योपदोहनाः कांस्यक्रोडाः ।“वाचकः पूजितो येन प्रसन्नस्तस्य देवताः ॥
”तथा ।“ज्ञात्वा सर्व्वसमाप्तिञ्च पूजयेद्वाचकं बुधः ।आत्मानमपि विक्रीय य इच्छेत् सफलं क्रतुम् ॥
”तथा ।“विस्पष्टमद्रुतं शान्तं स्पष्टाक्षरपदन्तथा ।कलस्वरसमायुक्तं रसभावसमन्वितम् ॥
बुध्यमानः सदर्थं वै ग्रन्थार्थं कृत्स्नशो नृप ।ब्राह्मणादिषु सर्व्वेषु ग्रन्थार्थञ्चार्पयेन्नृप ॥
य एवं वाचयेद्ब्रह्मन् स विप्रो व्यास उच्यते ॥
”तथा ।“सप्तस्वरसमायुक्तं काले काले विशाम्पते ।प्रदर्शयन्रसान् सर्व्वान् वाचयेद्वाचको नृप ॥
”इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
* ॥
पाठस्याष्टादशदाषा यथा, --“शङ्कितं भीतमुद्घुष्टमव्यक्तमनुनासिकम् ।विस्वरं विरसञ्चैव विश्लिष्टं विषमाहतम् ॥
काकस्वरं शिरसितं तथा स्थानविवर्ज्जितम् ।व्याकुलं तालहीनञ्च पाठदोषाश्चतुर्द्दश ॥
संगीतं शिरसः कम्पमल्पकण्ठमनर्थकम् ॥
”इति मार्कण्डेयपुराणम् ॥
* ॥
अध्ययनक्रमो यथा, --“आचम्य प्रयतो नित्यमधीयीत उदङ्मुखः ।उपसंगृह्य तत्पादौ वीक्ष्यमाणो गुरोर्मुखम् ॥
”अध्यापनक्रमो यथा, --“अधीष्व भो इति ब्रूयाद्विरामोऽस्त्विति चाचमेत् ।प्राक् कूलान् पर्य्युपासीनः पवित्रैश्चैव पावितः ॥
प्राणायामैस्त्रिभिः पूतस्तत ओङ्कारमर्हति ।ब्राह्मणः प्रणवं कुर्य्यादन्ते च विधिवद्द्विजाः ॥
कुर्य्यादध्यापनं नित्यं स ब्रह्मादीनि पूर्व्वतः ।सर्व्वेषामेव भूतानां वेदश्चक्षुः सनातनः ॥
अधीयीताध्ययन्नित्यं ब्राह्मण्याद्धीयतेऽन्यथा ॥
”इति कौर्म्मे उपविभागे १३ अध्यायः ॥
* ॥
पाठनिषेधकालो यथा । ग्रहणेऽनध्यायो नदृष्टोपरागमात्रविषयः ।“त्र्यहं नकीर्त्तयेद्ब्रह्म राज्ञो राहोश्च सूतके ।”इति मनुवचनेन सामान्यतो निषेधात् ॥
एष त्र्यहानध्यायो ग्रस्तास्तविषय इति मिता-क्षरा अन्यत्र त्वहोरात्रमनध्यायो याज्ञ-वल्क्यात् । यथा, --“सन्ध्यागर्ज्जितनिर्घातभूकम्पोल्कानिपातने ।समाप्य वेदं द्युनिशमारण्यकमधीत्य च ॥
पञ्चदश्यां चतुर्द्दश्यामष्टम्यां राहुसूतके ।ऋतुसन्धिषु भुक्त्वा वा श्राद्धिकं प्रतिगृह्य च ॥
”द्युनिशमहोरात्रम् । चैत्रश्रावणमार्गशीर्षाणा-मादिप्रतिपदो नित्याः इति ब्रह्मचारिकाण्डधृत-हारीतवचने एतासामनध्याये नित्यत्वाभिधाना-दब्यासां काम्यत्वम् । आदिप्रतिपदः शुक्ल-प्रतिपदः ॥
“सा च यौधिष्ठिरी सेना गाङ्गेयशरताडिता ।प्रतिपत्पाठशीलानां विद्येव तनुतां गता ॥
”इति व्यासवचनमपि तावन्मात्रपरम् ॥
* ॥
गोतमोक्ताकालिकानध्याया यथा, --आकालिकनिर्घातभूकम्पराहुदर्शनोल्का इतिआकालिका इति । निमित्तकालमारभ्य परेद्यु-र्यावत् स एव कालस्तावदकालस्तत्र भवाः ॥
तथा, --“विद्युत्स्तनितवज्रेषु महोल्कानाञ्च संप्लवे ।आकालिकमनध्यायमेतेषु मनुरब्रवीत् ॥
” * ॥
उल्कादिषु प्रतिप्रसवमाह मनुः ।“वेदोपकरणे चैव स्वाध्याये चैव नित्यके ।नानुरोधोऽस्त्यनध्याये होममन्त्रेषु चैव हि ॥
”पराशरभाष्ये कूर्म्मपुराणम् ।“अनध्यायस्तु नाङ्गेषु नेतिहासपुराणयोः ।न धर्म्मशास्त्रेष्वन्येषु पर्व्वस्वेतानि वर्ज्जयेत् ॥
”नारदः ।“अयने विषुवे चैव शयने बोधने हरेः ।अनध्यायस्तु कर्त्तव्यो मन्वादिषु युगादिषु ॥
” * ॥
सन्ध्यागर्जने शास्त्रचिन्तानिन्दामाह कृत्य-चिन्तामणौ दुर्व्वासाः ।“सन्ध्यायां गर्जिते मेघे शास्त्रचिन्तां करोति यः ।चत्वारि तस्य नश्यन्ति आयुर्विद्या यशो बलम् ॥
प्रादुष्कृतेष्वग्निषु तु विद्युत्स्तनितनिस्वने ।सज्योतिः स्यादनध्याय इत्याह भगवान् मनुः ॥
”इति मनुवचनं वर्षाविषयम् ॥
* ॥
अष्टम्यादिषु विशेषमाह हेमाद्रिधृतापस्तम्बः ।“उदयास्तमिते वापि मुहूर्त्तत्रयगामि यत् ।तद्दिनं तदहोरात्रमनध्यायविदो विदुः ॥
केचिदाहुः क्वचिद्देशे यावत्तु दिननाडिकाः ।तावदेव त्वनध्यायो न तन्मिश्रे दिनान्तरे ॥
”तद्दिनं तां तिथिं प्राप्येत्यर्थः । दिनान्तरे तिथ्य-न्तरे । अत्र पूर्व्ववचनमुत्तरमीमांसाध्यायिभिःपरिगृहीतम् । परवचनन्तु अन्यग्रन्थपरम् ।यत्तु निर्णयामृतधृतम् ।“प्रतिपल्लेशमात्रेण कलामात्रेण चाष्टमी ।दिनं दूषयते सर्व्वं सुरा गव्यघटं यथा ॥
”तद्दूषयत इत्यभिधानात् पूर्व्ववर्त्तितामात्रेणसर्व्वदिनदूषणाय । राजमार्त्तण्डे ।“प्रे को चै चा द्वितीयास्ताः प्रेतपक्षे गते तु या ।या तु कोजागरे जाते चैत्रावल्याः परेऽपि या ॥
चातुर्मास्ये समाप्ते च द्वितीया या भवेत्तिथिः ।सर्व्वास्वेतास्वनध्यायः पुराणैः परिकीर्त्तितः ॥
”इति तिप्यादितत्त्वम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पाठ
पु०
 पठ--भावे घञ् । १ शास्त्रादेरभ्यासे पौनःपुन्येन उ-च्चारणे । णिच्--भावे अच् । २ अध्यापने शिष्येभ्यः प्र-तिपादने च पाठस्वाष्टादश दोषा यथा “शङ्कितं भीतमु-द्घुष्टमव्यक्तमनुनासिकम् । विस्वरं विरसञ्चैव विश्लिष्टंविसमाहतम् । काकस्वरं निरसितं तथा स्थानविव-र्जितम् । व्याकुलं तालहीनञ्च पाठदोषाः चतुर्दश ।संगीतं शिरसः कम्पमल्पकण्ठमनर्थकम्” मार्क०
पु०
 । अध्य-यनक्रमो यथा “आचस्य प्रयतो नित्यमधीयीत उदङ्-मुखः । उपसगृह्य तत्पादौ वीक्षमाणो गुरोर्मुखम्”अध्यापनक्रमो यथा “अधीष्व भो इति ब्रूयाद्विरामो-ऽस्त्विति चाचमेत् । प्राक् कूलात् पर्यु पासीनः पवित्रैश्चैवपावितः । प्राणायामैस्त्रिभिः पूतस्तत आँकारमर्हति ।ब्राह्मणः प्रणवं कुर्य्यादन्ते च विधिवद्द्विजाः! । कुर्य्या-दध्यापनं नित्यं स ब्रह्मादीनि पूर्वतः । सर्वेषामेव भू-तानां वेदश्चक्षुः सनातनः । अधीयीताध्ययन्नित्यं ब्राह्म-ण्याद्वीयतेऽन्यथा” इति कौर्मे उपरिभागे १ ३ अ० ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“यत्रि सङ्कोचने”@} 2 3 ‘यन्तृ--’ इति ऋदिदत्र पाठ इति आभरणकारमतत्वेन धातुवृत्तावु- पादाय-- “अयं पाठः चिरन्तनव्याख्यानेषु न दृश्यते
प्रत्युत यन्त्रणादिशब्द- मस्मादेव मैत्रेयादयो व्युदपादयन्।” इति विवेचितम्।
“अत्रापि पूर्ववत् 4 इदित्करणात् यन्त्रतीत्याद्यपि भवति।” इति मा।
धा।
वृत्तिः।
“यन्त्र--इति पठितुं युक्तम्।
यत्तु-इदित्करणात् यन्त्रतीति माधवेनो- क्तम्--तच्चिन्त्यम्।” इति सिद्धान्तकौमुद्युक्तिरेव साधुः।
यतः-- ‘चिन्त्यात्’ इत्यादौ उपधानकारसद्भावेन, णिजभावपक्षे नलोपव्यावृत्त्या सार्थकतां लभमान इकारः णिजभावं चिन्तेर्ज्ञापयतीति तूचितम्।
इह तु रेफस्यैवोप- धात्वप्रसङ्गेन नलोपप्रसक्त्यभावात्--इति ज्ञेयम्।]] यन्त्रकः-न्त्रिका, यियन्त्रयिषकः-षिका
यन्त्रयिता-त्री, यियन्त्रयिषिता-त्री
5 इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकतन्त्रयतिवत् 6 ज्ञेयानि।
यति-- 7 अयन्त्र्यम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१३३८)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१५३६। अक। सेट्। उभ।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (चितिधातुवत्)
05
=>
 [पृष्ठम्१०६९+ २६]
06
=>
 (६९८)
07
=>
 [[आ। ‘संचोरयन्तमरिगर्वमशेषभद्रं चिन्तन्तमन्तकमिवाप्तमयन्त्र्यवीर्यम्।’ धा। का। ३-१३।]]
Capeller
German
पाठ
m.
 Vortrag, Recitationsweise, Studium,
Text, Textüberlieferung, Lesart.
Burnouf
French
पाठ पाठ (पाठ्) lecture
lecture du Veda. -- F. esp. de
plante.
पाठयामि (c. de पठ्) faire lire, faire réciter qqn.
पाठक
m.
 instituteur, guru
lecteur public des Purāṇas.
पाठभू
f.
 lieu où l'on fait la lecture du Veda ou des
Purāṇas.
पाठमञ्जरी
f.
 gracula religiosa, oiseau.
पाठशाला
f.
 salle de lecture, école, collège.
पाठशालिन्
m.
 écolier. -- F. le gracula.
पाठिन्
m.
 (sfx. इन्) brâhmane qui a fini de lire le
Veda.
Plumbago zeylanica, bot.
पाठीन
m.
 (sfx. ईन) lecteur public des Purāṇas.
Silure, poisson.
Stchoupak
French
पाठ-
m.
 récitation, lecture, étude
texte
-क- lecteur,
savant, précepteur.