पर्जन्य (parjanya)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishApte
Englishपर्जन्यः [parjanyḥ], 1 A rain cloud, thundering cloud, a cloud in general
प्रवृद्ध इव पर्जन्यः सारङ्गैरभिनन्दितः 17.15
1.6.
Rain
अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसंभवः 3.14.
The god of rain
Bri. 1.4.11.
The muttering or roaring of clouds.
of Indra, Sūrya, Viṣṇu and some other deities
1.2.5. (here पर्जन्य means the sun).
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishपर्जन्य पर्जन्य, अस्, m. (perhaps fr. स्फुर्ज्
for original स्पर्ज्
but said to be fr. rt. पृष्
sometimes wrongly written पर्यन्य), a rain-cloud,
thunder-cloud, cloud
the muttering of clouds or
distant thunder
rain
Rain personified
the rain-
god, thunderer and fertilizer, i. e. Indra
N. of one
of the twelve Ādityas
of a Deva-gandharva
of
one of the seven Ṛṣis in several Manv-antaras
of
a Prajā-pati and father of Hiraṇya-roman
(आ), f. =
पर्जनी, col. 2.
—पर्जन्य-क्रन्द्य, अस्, आ, अम्,
Ved. muttering like a rain-cloud or like Parjanya.
—पर्जन्य-जिन्वित, अस्, आ, अम्, Ved. animated by
Parjanya
(Sāy.) = पर्जन्येन प्रीत, agreeable to
Parjanya.
—पर्जन्य-नाथ, अस्, आ, अम्, Ved. having
Parjanya as protector or patron.
—पर्जन्य-पत्नी,
f., Ved. having Parjanya for a husband, wedded to
Parjanya (said of the earth).
—पर्जन्य-रेतस्, आस्,
आस्, अस्, Ved. generated or growing in the showers or
in the rainy season, (said of a reed or arrow
Sāy.
= पर्जन्यो रेतो यस्याः।)
—पर्जन्य-वृद्ध,
अस्, आ, अम्, Ved. nourished by Parjanya (as the
Soma).
—पर्जन्य-सूक्त, अम्, n., N. of a hymn
contained in the Mantra-saṃhitā.
Macdonell
EnglishBenfey
EnglishShabdartha Kaustubha
Kannadaपर्जन्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಂದ್ರ
निष्पत्तिः - > पृषु (सेचने) "अन्यः" षकरस्य जश्च (उ० ३-१०३)
पर्जन्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೇಘ/ಮೋಡ
प्रयोगाः - > "प्रवृद्ध इव पर्जन्यः सारङ्गैरभिनन्दितः"
उल्लेखाः - > रघु० १७-१५
पर्जन्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಳೆ
प्रयोगाः - > "अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः"
उल्लेखाः - > गीता ३-१४
पर्जन्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗುಡುಗುತ್ತಿರುವ ಮೋಡ
पर्जन्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೇಘದ ಶಬ್ದ
विस्तारः - > "पर्जन्यो मेघशब्देऽपि ध्वनदम्बुदशक्रयोः" मेदि०
पर्जन्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು
प्रयोगाः - > "पर्जन्यः पावनोऽनिलः"
उल्लेखाः - > वि० स०
विस्तारः - > "सवतत्त्वज्ञानदानेन नित्यं तापत्रयापहा। पर्जन्यः स समाख्यातः" इति निरुक्तिः
L R Vaidya
EnglishAnekartha-Dvani-Manjari
Sanskritदेव
पु
देव, पर्जन्य, राजन्, गीर्वाण, व्यवहर्तृ, भर्तृ, मूर्ख, बाल, जिगीषु, नृ, त्वष्टृ
पर्जन्ये राज्ञि गीर्वाणे व्यवहर्तरि भर्तरि ।
मूर्खे बाले जिगीषौ च देवोक्तिर्नरि त्वष्टरि ॥ २० ॥
verse 1.1.1.20
page 0002
Sanskrit Tibetan
Tibetanlha yi rgyal po
१) देवराज २) पर्जन्य
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritनभ्राट्तडित्वान्मुदिरो घनाघनोऽभ्रं धूमयोनिस्तनयित्नुमेघाः ।
जीमूतपर्जन्यबलाहका घनो धाराधरो वाहदमुग्धरा जलात् ॥ १६४ ॥
नभ्राज् (पुं), तडित्वत् (पुं), मुदिर (पुं), घनाघन (पुं), अभ्र (क्ली), धूमयोनि (पुं), स्तनयित्नु (पुं), मेघ (पुं), जीमूत (पुं), पर्जन्य (पुं), बलाहक (पुं), घन (पुं), धाराधर (पुं), जलवाह (पुं), जलद (पुं), जलमुच् (पुं), जलधर (पुं)
इन्द्रो हरिर्दुश्च्यवनोऽच्युताग्रजो वज्री विडौजा मघवान्पुरंदरः ।
प्राचीनबर्हिः पुरुहूतवासवौ संक्रन्दनाखण्डलमेघवाहनाः ॥ १७१ ॥
सुत्रामवास्तोष्पतिदल्मिशक्रा वृषा शुनासीरसहस्रनेत्रौ ।
पर्जन्यहर्यश्वऋभुक्षिबाहुदन्तेयवृद्धश्रवसस्तुराषाट् ॥ १७२ ॥
सुरर्षभस्तपस्तक्षो जिष्णुर्वरशतक्रतुः ।
कौशिकः पूर्वदिग्देवाप्सरःस्वर्गशचीपतिः ॥ १७३ ॥
पृतनाषाडुग्रधन्वा मरुत्वान्मघवास्य तु ।
दिक्पाल (पुं), इन्द्र (पुं), हरि (पुं), दुश्च्यवन (पुं), अच्युताग्रज (पुं), वज्रिन् (पुं), विडौजस् (पुं), मघवन् (पुं), पुरन्दर (पुं), प्राचीनबर्हिस् (पुं), पुरुहूत (पुं), वासव (पुं), सङ्क्रन्दन (पुं), आखण्डल (पुं), मेघवाहन (पुं), सुत्रामन् (पुं), वास्तोष्पति (पुं), दल्मि (पुं), शक्र (पुं), वृषन् (पुं), सुनाशीर (पुं), सहस्रनेत्र (पुं), पर्जन्य (पुं), हर्यश्व (पुं), ऋभुक्षिन् (पुं), बाहुदन्तेय (पुं), वृद्धश्रवस् (पुं), तुराषाह् (पुं), सुरर्षभ (पुं), तपस्तक्ष (पुं), जिष्णु (पुं), वरक्रतु (पुं), शतक्रतु (पुं), कौशिक (पुं), पूर्वदिक्पति (पुं), देवपति (पुं), अप्सरःपति (पुं), स्वर्गपति (पुं), शचीपति (पुं), पृतनाषाह् (पुं), उग्रधन्वन् (पुं), मरुत्वत् (पुं), मघवन् (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritइन्द्र
इन्द्र, दुश्च्यवन, हरि, सुरपति, सङ्क्रन्दन, वासव, वृत्रारि, बलसूदन, शतमख, वृद्धश्रवस्, कौशिक, जिष्णु, वज्रधर, सहस्रनयन, वास्तोष्पति, गोपति, पर्जन्य, मघवन्, वृषन्, हरिहय, प्राचीनबर्हिस्, पुरुहूत, पृतनाषाट्, पुरन्दर, पूर्वदिक्पति, स्वाराज्, आखण्डल, तुराषाह्, सुत्रामन्, गोत्रभिद्, सुनासीर, शक्र, उग्रधन्वन्, हरिवत्, पाकशासन, दिवस्पति, विडौजस्, मरुत्वत्, मेघवाहन
इन्द्रो दुश्च्यवनो हरिः सुरपतिः सङ्क्रन्दनो वासवो,
वृत्रारिर्बलसूदनः शतमखो वृद्धश्रवाः कौशिकः ।
जिष्णुर्वज्रधरः सहस्रनयनो वास्तोष्पतिर्गोपतिः,
पर्जन्यो मघवा वृषा हरिहयः प्राचीनबर्हिः स्मृतः ॥ ५२ ॥
पुरुहूतः पृतनाषाट् पुरन्दरः पूर्वदिक्पतिः स्वाराट् ।
आखण्डलस्तुराषाट् सुत्रामा गोत्रभित्सुनासीरः ॥ ५३ ॥
शक्रः स्यादुग्रधन्वा च हरिवान्पाकशासनः ।
दिवस्पतिर्विडौजाश्च मरुत्वान्मेघवाहनः ॥ ५४ ॥
verse 1.1.1.52
page 0008
पर्जन्य
पर्जन्य, गर्जन्मेघ
गर्जन्मेघेऽपि पर्जन्यः सन्धा स्यादवधावपि ॥ ८१८ ॥
verse 5.1.1.818
page 0094
नाममाला
Sanskritघनाघन, घन, मेघ, जीमूत, अभ्र, बलाहक, पर्जन्य, मिहिर, नभ्राट्
अम्बुद
verse 0.1.1.18
page 0008
Mahabharata
EnglishParjanya^2, a Devagandharva. § 101 (Aṃśāvat.): I, 65, 2552 (the fourteenth son of Muni).--§ 191 (Arjuna): I, 123, 4812 (caturdaśaḥ, among the Devagandharvas present at the birth of Arjuna).
Parjanya^3 = Vishṇu (1000 names).
पुराणम्
Englishपर्जन्य / PARJANYA. A deva. See under devavatī III.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritपर्ज्जन्यः, (पर्षति सिञ्चति वृष्टिं ददातीति । पृषुसेचने + “पर्ज्जन्यः ।” उणां । ३ । १०३ । इतिनिपातनात् षकारस्य जकारत्वे साधुः ।) इन्द्रः ।(यथा, ऋग्वेदे । ६ । ५२ । १६ ।“अग्नीपर्ज्जन्याववतं धियं मेऽस्मिन् हवे सुहवाशब्दायमानमेघः । इत्यमरः । ३ । ३ । १४६ ॥
मेघशब्दः । इति विश्वः ॥
अगर्ज्जन्नपि मेघ ।इति भरतः ॥
यथा, श्रीभगवद्गीतायाम् ।“यज्ञाद्भवति पर्ज्जन्यः पर्ज्जन्यादन्नसम्भवः ॥
”(कश्यपपत्न्या मुनेः पुत्त्रविशेषः । स तु गन्धर्व्व-विशेषः । यथा, महाभारते । १ । ६५ । ४४ ।“तथा शालिशिरा राजन् ! पर्ज्जन्यश्च चतुर्द्दश ।कलिः पञ्चदशस्त्वेषां नारदश्चैव षोडशः ॥
”पर्ज्जन्य इव सर्व्वकामप्रदानात् विष्णुः । यथा, महाभारते । १३ । १४९ । १०० ।“कुमुदः कुन्दरः कुन्दः पर्ज्जन्यः पावनोऽनिलः ॥
”“पर्ज्जन्यवदाध्यात्मिकादितापत्रयं शमयति सर्व्वान्कामानभिवर्षतीति पर्ज्जन्यः ।” इति शाङ्कर-भाष्यम् ॥
)
वाचस्पत्यम्
SanskritGrassman
Germanparjánya, m., Regenwolke, Regengott, Donnergott als der füllende, sättigende, reichlich gebende
denn das litauische Perkū́na-s (Donnergott, später: Donner) zeigt, dass j aus c erweicht ist, die Wurzel also in pṛc gegeben sein muss (woraus zunächst ein *párcana, dann hieraus *parcánya, parjánya entsprang). 1〉 Regenwolke
2〉 personificirt Regengott, Donnergott.
-a [V.] 2〉 {417, 4}
{437, 5}. _{437, 9}
{995, 2}.
-as 1〉 {38, 14}
{353, 8}
{417, 6}
{641, 18}
vṛṣṭimā́n [Page790] {626, 1} {714, 9}. — 2〉 {437, 2}—_{437, 4}
{493, 6}
{551, 10}
{618, 2}
{794, 3}
{892, 6}.
-am 1〉 {407, 6}
{924, 1}
vṛstimántam {924, 8}. — 2〉 {437, 1}.
-ena 1〉 udavāhéna {38, 9}.
-āya 2〉 {617, 5}
{618, 1}.
-asya 1〉 vṛṣṭáyas {734, 2}.
-ās 1〉 {164, 51}.
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.