| YouTube Channel

परिवेष (pariveSa)

 
शब्दसागरः
English
परिवेष
m.
 (-षः)
1. Surrounding, encircling.
2. The circumference of
a circle.
3. The disk of the sun or moon.
4. Distributing rice, &c.
to a party, serving up a meal: see the last.
Capeller Eng
English
परिवेष॑
m.
 arrangement, preparation or distribution of
food, waiting at meals
circumference, circle,
esp.
 a halo round the sun
or moon.
Yates
English
परि-वेष (षः) 1.
m.
 Idem
serving
up a meal, distributing food.
Spoken Sanskrit
English
परिवेष pariveSa
m.
 dressing
परिवेष pariveSa
m.
 circle
परिवेष pariveSa
m.
 dressing or offering of food
परिवेष pariveSa
m.
 circumference
परिवेष pariveSa
m.
 putting on
परिवेष pariveSa
m.
 clothing
परिवेष pariveSa
m.
 winding round or that with which anything is wound round
परिवेष pariveSa
m.
 disc of the sun and moon or a halo round them
परिवेष pariveSa
m.
 wreath or crown
परिवेष pariveSa
m.
 anything surrounding or protecting
Wilson
English
परिवेष
m.
 (-षः)
1 Surrounding, encircling.
2 The circumference of a circle.
3 The disk of the sun or moon.
4 Distributing rice, &c. to a party, serving up a meal: see the last.
Monier Williams Cologne
English
परि-वेष॑
m.
 (also spelt °वेश) winding round or that with which anything is wound round,
Hcar.
dressing or offering of food,
AV.
a circle, circumference, the disc of the sun and moon or a halo round them,
MBh.
Kāv.
&c.
 (cf. परी-व्°)
a wreath or crown (of rays),
Viddh.
Rājat.
anything surrounding or protecting (e.g. कृताङ्गरक्षा-प्°, surrounded by a bodyguard,
MW.
 )
putting on, clothing, dressing,
L.
Monier Williams 1872
English
परि-वेष, अस्, m. (sometimes wrongly spelt
परि-वेश), preparation (of food)
attendance, wait-
ing at meals, distributing food, serving up meals
a
circle, circlet, wreath, crown
the circumference of
a circle
the disk of the sun or moon
a halo round
the sun or moon
anything surrounding or protecting
(e. g. कृताङ्गरक्षा-प्°, surrounded by a body-
guard)
putting on, clothing, dressing.
—परिवेष-
वत्, आन्, अती, अत्, having a halo, surrounded by a halo.
परिवेष परि-वेष। See p. 548, col. 2.
Benfey
English
परिवेष परिवेष (and erroneously
परिवेश परिवेश), i. e. परि-विष् + अ,
m.
1. Surrounding
कृताङ्गरक्षा-,
Surrounded by a body-guard, Pañc.
258, 6.
2. A circle, Ragh. 5, 74.
3.
A halo, 11, 59.
Apte Hindi
Hindi
परिवेषः
पुं*
 - परि + विष् + घञ्
"भोजन के समय सेवा करना, भोजन बांटना, भोजन परोसना"
परिवेषः
पुं*
 - परि + विष् + घञ्
"वृत्त, चक्र, (दीप्ति) मंडल"
परिवेषः
पुं*
 - परि + विष् + घञ्
(विशेषतः) सूर्यमंडल या चन्द्रमण्डल
परिवेषः
पुं*
 - परि + विष् + घञ्
वृत्त की परिधि
परिवेषः
पुं*
 - परि + विष् + घञ्
"सूर्यबिंब, चन्द्रबिंब"
परिवेषः
पुं*
 - परि + विष् + घञ्
कोई वस्तु जो घेरती है या रक्षा करती है
Shabdartha Kaustubha
Kannada
परिवेष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಿಧಿ/ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರ ಸುತ್ತಲೂ ಹರಡಿರುವ ವರ್ತುಲಾಕಾರದ ಪ್ರಭೆ
निष्पत्तिः - > परि+विषॢ (व्याप्तौ) "घञ्" (३-३-१८)
व्युत्पत्तिः - > परितो विष्यते
प्रयोगाः - > "लक्ष्यते स्म तदनन्तरं रविर्बद्धभीमपरिवेषमण्डलः", "सम्मूर्छिता रवीन्द्वोः किरणाः पवनेन मण्डलीकृताः। नानावर्णकृतयस्तन्वभ्रे व्योम्नि परिवेषाः"
उल्लेखाः - > रघु० ११-५९, बृहत्सं० ३४-१
परिवेष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಂಡಲ/ವೃತ್ತರೇಖೆ/ಗುಂಡಗಿರುವ ಗೆರೆ
प्रयोगाः - > "चन्द्राकृतीनि गजमण्डलिकाभिरुच्चैर्नीलाभ्रपङ्क्तिपरिवेषमिवाधिजग्मुः"
उल्लेखाः - > माघ० ५-५२
परिवेष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಊಟ ಬಡಿಸುವುದು
परिवेष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರ ಬಿಂಬ
परिवेष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ವಲಯದ ಸುತ್ತಳತೆ
परिवेष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎರಡು ರಜ್ಜುವಿನ ಅಳತೆ/೩೮೪ ಅಂಗುಲಗಳ ಅಳತೆ
विस्तारः - > "किष्कुः स्यादवटो हस्तश्चतुर्विंशतिरङ्गुलाः। अष्टहस्ता तु रज्जुः स्यात् परिवेषो द्विरज्जुकः" वैज०
L R Vaidya
English
pari(rI)veSa(za) {% m. %} 1. A circle, a circlet, R.v.74, vi.13
2. the circumference of a circle
3. a halo round the sun or moon, लक्ष्यते स्म तदनंतरं रविर्बद्धभीमपरिवेशमंडलः R.xi.59
4. the disc of the sun or moon
5. waiting at meals, serving up meals.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
परिवेष 4. Umwindung, womit etwas umwunden wird, Harṣac. (1936) 518, 7. °वेश gedruckt
Umkreis, H 17, 69.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
मरीचिका मृगतृष्णा मण्डलं तूपसूर्यकम् ॥ १०१ ॥
परिधिः परिवेषश्च सूरसूतस्तु काश्यपिः ।
अनूरुर्विनतासूनुररुणो गरुडाग्रजः ॥ १०२ ॥
-wordlist-
मरीचिका (स्त्री), मृगतृष्णा (स्त्री), मण्डल (क्ली), उपसूर्यक (क्ली), परिधि (पुं), परिवेष (पुं), सूरसूत (पुं), काश्यपि (पुं), अनूरु (पुं), विनतासूनु (पुं), अरुण (पुं), गरुडाग्रज (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
परिधि
परिधि, परिवेष, मण्डल, उपसूर्यक
परिधिः परिवेषः स्यान्मण्डलं चोपसूर्यकम् ।
verse 1.1.1.41
page 0006
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: परिवेषः
Root: परिवेष
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ द्विरज्जुकः
Meaning(s):
⇒ Measure of 2 rajjus or 384 inches
Shloka(s):
3|1|59|2 ► स प्रावेशनिकश्चाथ परिवेशो द्विरज्जुकः॥ (भूमिकाण्डः/देशाध्यायः)
3|1|60|1 ► निवर्तनं तु तिसृभी रज्जुभिर्बलिशं च तत्। (भूमिकाण्डः/देशाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|1|59|2 ⇢ परिवेषः (परिवेष) (पुं) ⇒ Measure of 2 rajjus or 384 inches ⇒ द्विरज्जुकः
➠ 3|1|60|1 ⇢ निवर्तनम् (निवर्तन) (नपुं) ⇒ Measure of 2 rajjus or 384 inches ⇒ द्विरज्जुकः
Related word(s):
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
परिवेषः,
पुं,
 (परितो विष्यते व्याप्यतेऽनेन ।विषिरौ व्यापने + घञ् ।) परिवृतिः । परिधिः ।(बृहत्संहितायाम् ३४ अध्याये तल्लक्षणादिक-मुक्तम् । तद्यथा, --“सम्मूर्च्छिता रवीन्द्वोः किरणाः पवनेन मण्डली-भूताः ।नानावर्णाकृतयस्तन्वभ्रे व्योम्नि परिवेषाः ॥
ते रक्तनीलपाण्डुरकापोताभ्राभशबलहरिशुक्लाः ।इन्द्रयमवरुणनिरृ तिश्वसनेशपितामहाग्नि-कृताः ॥
धनदः करोति मेचकमन्योऽन्यगुणाश्रयेणचाप्यन्ये ।प्रविलीयते मुहुर्मुहुरल्पफलः सोपि वायुकृतः ॥
चाषशिखिरजततैलक्षीरजलाभः स्वकाल-सम्भूतः ।अविकलवृत्तः स्निग्धः परिवेषः शिवसुभिक्षकरः ॥
सकलगगनानुचारी नैकाभः क्षतजसन्निभोरूक्षः ।असकलशकटशरासन शृङ्गाटकवत्स्थितः पापः ॥
शिखिगलसमेऽतिवर्षं बहुवर्णे नृपवधो भयं धूम्रे ।हरिचापनिभे युद्धान्यशोककुसुमप्रभे चापि ॥
वर्णेनैकेन यदा बहुलः स्निग्धः क्षुराभ्रकाकीर्णः ।स्वर्त्तौ सद्यो वर्षं करोति पीतश्च दीप्तार्कः ॥
दीप्तविहङ्गमृगरुतः कलुषः सन्ध्यात्रयोत्थितो-ऽतिमहान् ।भयकृत्तडिदुल्काद्यैर्हतो नृपं हन्ति शस्त्रेण ॥
प्रतिदिनमर्कहिमांश्वोरहर्निशं रक्तयोर्नरेन्द्रवधः ।परिविष्टयोरभीक्ष्णं लग्नास्तनभःस्थयोस्तद्बत् ॥
सेनापतेर्भयकरो द्बिमण्डलो नातिशस्त्रकोप-करः ।त्रिप्रभृतिशस्त्रकोपं युवराजभयं नगररोधम् ॥
वृष्टिस्त्र्यहेन मासेन विग्रहोवा ग्रहेन्दुभनिरोधे ।होराजन्माधिपयोर्जन्मर्क्षे वाशुभो राज्ञः ॥
परिवेषमण्डलगतो रवितनयः क्षुद्रधान्यनाश-करः ।जनयति च वातवृष्टिं स्थावरकृषिकृन्निहन्ता च ॥
भौमे कुमारबलपतिसैन्यानां विद्रवोऽग्निशस्त्र-भयम् ।जीवे परिवेषगते पुरोहितामात्यनृपपीडा ॥
मन्त्रिस्थावरलेखकपरिवृद्धिश्चन्द्रजे सुवृष्टिश्च ।श्रुक्रे यायिक्षत्त्रियराज्ञां पीडा प्रियं चान्नम् ॥
क्षुदनलमृत्युनराधिपशस्त्रेभ्यो जायते भयं केतौ ।परिविष्टे गर्भभयं राहौ व्याधिर्नृपभयञ्च ॥
युद्धानि विजानीयात् परिवेषाभ्यन्तरे द्बयो-र्ग्रहयोः ।दिवसकृतः शशिनो वा क्षुदवृष्टिभयं त्रिषुप्रोक्तम् ।याति चतुर्षु नरेन्द्रः सामात्यपुरोहितो वशंमृत्योः ।प्रलयमिव विद्धि जगतः पञ्चादिषु मण्डलस्थेषु ॥
ताराग्रहस्य कुर्य्यात् पृथगेव समुत्थितो नरेन्द्र-वधम् ।नक्षत्राणामथवा यदि केतोर्नोदयो भवति ॥
विप्रक्षत्त्रियविट्शूद्रहा भवेत् प्रतिपदादिषुक्रमशः ।श्रेणीपुरकोशानां पञ्चम्यादिष्वशुभकारी ॥
युवराजस्याष्टम्यां परतस्त्रिषु पार्थिवस्य दोष-करः ।पुररोधो द्बादश्यां सैन्यक्षोभस्त्रयोदश्याम् ॥
नरपतिपत्नीपीडां परिवेषोऽभ्युत्थितश्चतुर्द्दश्याम् ।कुर्य्यात्त् पञ्चदश्यां पीडां मनुजाधिपस्यैव ॥
नागरकाणामभ्यन्तरस्थिता यायिनाञ्च वाह्यस्था ।परिवेषमध्यरेखा विज्ञेया क्रन्दसाराणाम् ॥
रक्तः श्यामो रूक्षश्च भवति येषां पराजय-स्तेषाम् ।स्निग्धः श्वेतो द्युतिमान् येषां भागो जय-स्तेषाम् ॥
”)परिवेषणम् । इति हेमचन्द्रः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
परिवेश(ष)
पु०
 परि + विश--(ष--)घञ् । १ परिधौ २ वेष्टनेसूर्य्यचन्द्रमण्डलयोर्वेष्टनाकारे ३ उपसूर्य्यकमण्डले तल्ल-क्षणादिकेवृ० सं० उक्तं यथा“सम्मूर्च्छिता रवीन्द्वोः किरणाः पवनेन मण्डलीभूताः ।नानावर्णाकृतयस्तन्वभ्रे व्योम्नि परिवेषाः । ते रक्त-नीलपाण्डुरकापोताभ्राभशबलहरिशुक्लाः । इन्द्रय-मवरुणनिरृतिश्वसनधनेशपितामहाग्निकृताः । धनदःकरोति मेचकमन्योऽन्यगुणाश्रयेण चाप्यन्यः । प्रवि-लीयते मुहुर्मुहुरल्पफलः सोऽपि वायुकृतः । चाष-शिखिरजततैलक्षीरजलाभः स्वकालतम्भूतः । अविक-लवृत्तः स्निग्धः परिवेषः शिवसुभिक्षकरः । सकल-गगनानुचारी नैकाभः क्षतजसन्निभो रूक्षः । अस-कलशकटशरासनशृङ्गाटकवत् स्थितः पापः । शिखि-गलसमेऽतिवर्षं बहुवर्णे नृपबधो, भयं धूम्रे । हरि-चापनिभे युद्धान्यशोककसुमप्रभे चापि । वर्णेलैकेन यदाबहुलः स्निग्धः शुराभ्रकाकीर्णः । खर्तौ सद्योवर्षंकरीति पीतश्च दीप्तार्कः । दीप्तविहङ्गमृगरुतः कलुषःसन्ध्यात्रयोत्थितोऽतिमहान् । भयकृत्तडिदुल्काद्यैर्हतोनृपं हन्ति शस्त्रेण । प्रतिदिनमर्कहिमांश्वोरहर्निशरक्तयोर्नरेन्द्रबधः । परिविष्टयोरभीक्ष्मं लग्नास्तनभः, स्थयोस्तद्वत् । सेनापतेर्भयकरो द्विमण्डलो नातिशस्त्र-कोपकरः । त्रिप्रभृति शस्तकोपं युवराजभयं नगररोधम् । वृष्टिस्त्र्यहेण मासेन विग्रहो वा ग्रहेन्दुभ-निरोधे । होराजन्माधिपयोर्जन्मर्क्षे वाशुभो राज्ञः ।परिवेषमण्डलगतो रवितनयः क्षुद्रधान्यनाशकरः ।जनयति च वातवृष्टिं स्थावरक्वषिकृन्निहन्ता च । भौमेकुमारबलपतिसैन्यानां विद्रवोऽग्निशस्त्रभयम् । जीवेपरिवेषगते पुरोहितामात्यनृपपीडा । मन्त्रिस्थावर-लेखकपरिवृद्धिश्चन्द्रजे सुवृष्टिश्च । शुक्रे यायिक्षत्रिय-राज्ञां पीडाऽप्रियं चान्नम् । क्षुदनलमृत्युनराधिप-शस्त्रेम्यी जायते भयं केतौ । परिविष्टे गर्भभयंराहौ व्याधिर्नृपभयं च । युद्धानि विजानीयात् परि-वेषाभ्यन्वरे द्वयोर्ग्र हेयोः । दिवसकृतः शशिनो वाक्षुदवृष्टिभयं त्रिषु प्रोक्तम् । याति षतुर्षुनरेन्द्रःसामात्यपुरोहितो वशं मृत्योः । प्रलयमिव विद्गि जगतःपञ्चादिषु मण्डलस्थेषु । ताराग्रहस्य कुर्य्यात् पृथगेवसमुत्थितो नरेन्द्रवधम् । नक्षत्राणामथ वा यदि केतोर्नो-दयो भवति । विप्रक्षत्रियबिट्छूद्रहा भवेत् प्रतिपदादिषुक्रमशः । श्रेणीपुरकोशानां पजम्यादिष्वशुभकारी ।युवराजस्याष्टम्यां परतस्त्रिषु पार्थिवस्य दोषकरः । पुर-रोधो द्वादश्यां सैन्यक्षोभस्त्रयोदश्याम् । नरपतिपत्नी-पोडां परिवेषोऽभ्युत्थितश्चतुर्दश्याम् । कुर्य्यात् तु पञ्च-दश्यां पीडां मनुजाधिपम्यैव । नागरकाणामभ्यन्तर-स्थिता यायिनां च बाह्यस्था । परियेषमध्यरेखा वि-ज्ञेयाक्रन्दसाराणाम् । रक्तः श्यामो रूक्षश्च भवतियेषां पराजयस्तेषाम् । स्निग्धः श्वेतो द्युतिमान् येषांभागो जयस्तेषाम् ।”
Capeller
German
परिवेष॑
m.
 Umwindung, Bedienung, Aufwartung
Kreis, Hof um Sonne o. Mond.
Stchoupak
French
परि-वेष-
m.
 fait d'enrouler
ce par quoi l'on est enveloppé
cercle,
circonférence
halo (du soleil et de la lune)
-इन्- -वन्त्- a. entouré par
un halo.