| YouTube Channel

परिणामः (pariNAmaH)

 
Apte 1890
English
परि(री)णामः 1 Alteration, change, transformation.
2 Digestion
अन्नं न सम्यक् परिणाममेति Suśr.
भुक्तस्य परिणामहेतुरौदर्यं T. S.
Pt. 4. 22.
3 Result, consequence, issue, effect
अप्रियस्यापि पथ्यस्य परिणामः सुखावहः H. 2. 135
Mk. 3. 1
परिणामसुखे गरीयसि (वचसि औषधे च) Ki. 2. 4
Bg. 18. 37, 38.
4 Ripening, maturity, full development
उपैति शस्यं परिणामरम्यतां Ki. 4. 22
फलभरपरिणामश्यामजंबू &c. U. 2. 20
Māl. 9. 24.
5 End, termination, conclusion, close, decline
दिवसाः परिणामरमणीयाः Ś. 1. 3
वयःपरिणामपांडुरशिरसं K. 10
परिणाममुपैति दिवसः K. 254 ‘the day is drawing to a close’.
6 Old age
परिणामे हि दिलीपवंशजाः R. 8. 11.
7 Lapse (of time).
8 (In Rhet.) A figure of speech allied to रूपक, by which the properties of any object are transferred to that with which it is compared. (The Candrāloka thus defines and illustrates it:
परिणामः क्रियार्थश्चेद्विषयी विषयात्मना । प्रसन्नेम दृगब्जेन वीक्षते मदिरेक्षणा 5. 18
see R. G. also under परिणाम).
Comp.
दार्शिन् a. prudent, fore-sighted.
दृष्टि a. prudent. (
ष्टिः f.) prudence, providence.
पथ्य a. salutary in the end.
शूलं violent or painful indigestion, colic, flatulence with pain.
Apte Hindi
Hindi
परिणामः
पुं*
 - परि + नम् + घञ्
"बदलना, परिवर्तन, रूपान्तरण"
परिणामः
पुं*
 - परि + नम् + घञ्
पाचन
परिणामः
पुं*
 - परि + नम् + घञ्
"नतीजा, निष्पत्ति, फल, प्रभाव"
परिणामः
पुं*
 - परि + नम् + घञ्
"पकना, परिपक्वता, पूर्णविकास"
परिणामः
पुं*
 - परि + नम् + घञ्
"अन्त, समाप्ति, उपसंहार, अवसान, ह्रास"
परिणामः
पुं*
 - परि + नम् + घञ्
बुढ़ापा
परिणामः
पुं*
 - परि + नम् + घञ्
(समय का) बीतना
परिणामः
पुं*
 - परि + नम् + घञ्
रूपक से मिलता जुलता एक अलंकार जिसमें उपमेय के गुण उपमान में परिवर्तित कर दिये जाते हैं
परिणामः
पुं*
 - परि+णम्+घञ्
"परिवर्तन, रूपान्तरण"
परिणामः
पुं*
 - परि+णम्+घञ्
प्चाना
परिणामः
पुं*
 - परि+णम्+घञ्
फल
परिणामः
पुं*
 - परि+णम्+घञ्
"पकना, पूर्णतः विकसित होना"
परिणामः
पुं*
 - परि+णम्+घञ्
"अन्त, समाप्ति"
परिणामः
पुं*
 - परि+णम्+घञ्
बुढ़ापा
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 परिणमनम्, परिणतिः, परिणामः, विकारः, विपरिणामः, वैकार्यम्
noun
कस्मिञ्चित् वस्तूनि जातं महत्प्रमाणेन परिवर्तनम्।
"श्यामस्य गृहस्य परिणमनं दृष्ट्वा वयं विस्मिताः जाताः।"
Synonyms:
 उद्विकासः, संचरः, परिणामः
noun
क्रमशः पूर्णावस्थायाः प्राप्तिः।
"वानरस्य उद्विकासः मनुष्ये जातः।"
Synonyms:
 विकारः, परिणतिः, परिणामः, विक्रिया, विपरिणामः, विकारत्वम्, विवर्तनम्
noun
कस्यचित् वस्तुनः तस्य नियतरूपात् भिन्नम् रूपम्।
"गोधूमानां क्षोदः तेषां विकारः अस्ति।"
Synonyms:
 परिणामः, अनुबन्धः, अनुसारः, फलम्, परिणतिः
noun
क्रियायाः अन्तः।
" तस्य कार्यस्य परिणामः विपरितः जातः।"
Tamil
Tamil
பரிணாம: : பரீணாம: = மாறுதல், மாறுபாடு, ஜீரணித்தல், பயன், பக்குவத்தன்மை, கனிவு, முதிர்ச்சி, முழுமை, முடிவு, மூப்பு, ஒரு வகைச் சொல்லணி.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
परिणामः,
पुं,
 (परिणमनम् । परि + नम् +घञ् ।) विकारः । प्रकृतेरन्यथाभावः । यथा ।मुखस्य विकारः क्रोधरक्तता । केचित्तु । प्रकृति-ध्वंसजन्यविकारः । यथा काष्ठस्य विकारोभस्म । मृत्पिण्डस्य घटः । इत्यमरभरतौ ॥
चरमः । शेषः । यथा, --“परिणामसुखे गरीयसिव्यथकेऽस्मिन् वचसि क्षतौजसाम् ।अतिवीर्य्यवतीव भेषजेबहुरल्पीयसि दृश्यते गुणः ॥
”इति भारवौ । २ । ४ ॥
(निदानभेदेन यथा, --“असात्म्येन्द्रियार्थसंयोगप्रज्ञापराधपरिणाम-भेदात्त्रिविधो वा ॥
” “परिणामोऽयोगादियुक्ताऋतुस्वभावजा शीतादयः । अधर्म्मस्य च रोग-हेतोरत्रैवान्तर्भाव इति भट्टारहरिश्चन्द्रः ॥
”इति माधवकरकृतरुग्विनिश्चयस्य पञ्चनिदान-व्याख्याने विजयेनोक्तम् ॥
“कालस्य परिणामेन जरामृत्यनिमित्तजाः ।रोगाः स्वाभाविका दृष्टाः स्वभावो निष्प्रतिक्रियः ॥
”इति चरके शरीरस्थाने प्रथमेऽध्याये ॥
अर्थालङ्कारभेदः । तल्लक्षणं यथा, --“परिणामः क्रियार्थश्चेद्विषयी विषयात्मना ॥
”)