| YouTube Channel

पत्रम् (patram)

 
Apte
English
पत्रम् [patram], [पत्-ष्ट्रन्]
A leaf (of a tree)
पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति
Bg.*
 9.26
धत्ते भरं कुसुमपत्रफलावलीनाम्
Bv.*
 1. 94.
The leaf of a flower, lotus
&c.
नीलोत्पलपत्रधारया
Ś.*
 1.18.
A leaf for writing upon, a paper, a leaf written upon
सुरवरतरुशाखा लेखनी पत्रमुर्वी Mahimna 32. पत्रमारोप्य दीयताम्
Ś.*
 6. 'commit to writing',
V.*
 2.14.
A letter, document
विवादे$न्विष्यते पत्रं पत्राभावे तु साक्षिणः
Pt.*
 1.43.
A challenge
आत्मनः पूजाख्यात्यर्थं गुणोत्कर्ष- प्रतिपादको लेखो यद्विपक्षोपरि दीयते तत्पत्रम्
N.*
 7.93
विद्याधर com.
Any thin leaf or plate of metal, a goldleaf.
The wing of a bird, a pinion, feather of an arrow
यावद्वा मक्षिकायाः पत्रम् Bṛi.
Up.*
 3.3.2
R.*
 2.31
सद्यः प्रवालोद्गमचारुपत्रे नीते समाप्तिं नवचूतबाणे
Ku.*
 3.27.
A vehicle in general (car, horse, camel
&c.
 )
दिशः पपात पत्रेण वेगनिष्कम्पकेतुना
R.*
 15.84
N.*
 3.16
Mb.
 * 12. 67.25
Śi.*
 12.2.
Painting the person (particularly the face) with musk, sandal-juice or other fragrant substances
रचय कुचयोः पत्रं चित्रं कुरुष्व कपोलयोः
Gīt.*
 12
R.*
 13.55.
The blade of a sword, knife
&c.
A knife, dagger.
Comp.
 अङ्गम् the Bhūrja tree.
red sanders. -अङ्गुलिः drawing lines of painting with the finger on the person (throat, forehead
&c.
 ) with coloured sandal, saffron, or any other fragrant substance.
अञ्जनम् ink.
blacking. -आढ्यम् the root of long pepper. -आलम्बनम् a challenge
cf.
 पत्रा- लम्बनं करोति 'to challenge to a controversy'. -आरूढ
a.
 written down. -आवलिः
f.
red chalk.
a row of leaves.
the lines of painting drawn on the body with cosmetics as a decoration.
आवली a row of leaves.
=
 ˚आवलि (3).
mixture of young Aśvattha leaves with barley and honey. -आहारः feeding on leaves. -ऊर्णम् wove-silk, a sik-garment
स्नानीयवस्त्र- क्रियया पत्रोर्णं वोपयुज्यते
M.*
 5.12. -उल्लासः the bud or eye of a plant. -काहला the noise or sound made by the flapping of wings or rustling of leaves. -कृच्छ्रम् a sort of penance, drinking the infusion of leaves of various plants. -गर्भा a small cake with very thin layers inside (Mar. चिरोटा). -घना a plant with full leaves (सातल).-झङ्कारः the current of a river. -तण्डुला a woman. -दारकः a saw. -नाडिका the fibre of a leaf. -न्यासः inserting feathers (into an arrow). -परशुः a file. -पालः a long dagger, large knife.
(ली) the feathered part of an arrow.
a pair or scissors. -पाश्या an ornament (a gold-leaf) on the forehead. -पिशाचिका An umbrella or a kind of cap made of leaves. -पुटम् a vessel of leaves
दुग्ध्वा पयः पत्रपुटे मदीयं पुत्रोपभुङ्क्ष्वेति तमादिदेश
R.*
 2.65.-पुष्पा the holy basil. -बन्धः adorning with flowers.-बा(वा)लः an oar. -भङ्गः, -भङ्गिः, -ङ्गी
f.
drawing lines or figures of painting on the face and person with fragrant and coloured substances, such as musk, saffron, sandal-juice, yellow pigment
&c.
 , as a mark of decoration
कस्तूरीवरपत्रभङ्गनिकरो मृष्टो न गण्डस्थले Ś. Til.7. (used frequently in K.).
leaves or leafy branches fed to elephants
Mātaṅga
L.
 9.1. -मालः Calamus Rotung (Mar. वेत). -यौवनम् a young leaf or sprout.-रञ्जनम् embellishing a page. -रथः a bird
Rām.*
 3.19. 1
ज्वलन्तमग्निं तममित्रतापनः समास्तरत्पत्ररथो नदीभिः
Mb.
 * 1. 32.25
व्यर्थीकृतं पत्ररथेन तेन
N.*
 3.6. ˚इन्द्रः
N.
 of Garuḍa. ˚इन्द्रकेतुः
N.
 of Viṣṇu
R.*
 18.13. -लता a long knife or poniard. -रे (ले) -खा, -वल्लरी, -वल्लि:, -वल्ली
f.
 see पत्रभङ्ग above
R.*
 6.72
16.67
Ṛs.*
 6.7
Śi.*
 8.56, 59
विपत्रलेखा निरलक्तकाधरा निरञ्जनाक्षीरपि विभ्रतीः श्रियम्
Ki.*
 8.4.-वाज
a.
 furnished with feathers (as an arrow).
वाहः a bird
अध्याकाशं बभ्रमुः पत्रवाहाः
Śi.*
 18.73.
an arrow
प्रमुखे$भिहताश्च पत्रवाहाः प्रसन्नं माधवमुक्तवत्सदन्तैः
Śi.*
 2.25.
a letter-carrier. -विशेषकः lines of painting
&c.
see पत्रभङ्ग
स्वेदोद्गमः किंपुरुषाङ्गनानां चक्रे पदं पत्रविशेषकेषु
Ku.*
 3.33
R.*
 3.55
9.29. -वेष्टः a kind of ear-ring
विश्लेषिमुक्ताकल- पत्रवेष्टः
R.*
 16.67. -शाकः a vegetable consisting chiefly of leaves
पत्रशाकं तु बर्हिणः
Ms.*
 12.65
Y.*
 3.213. -शिरा the vein or fibre of a leaf. -श्रेष्ठः the Bilva tree. -सूचिःf. a thorn. -हिमम् wintry or snowy weather.
Hindi
Hindi
(नपु) के एक पत्र ध्यान दें,
Apte Hindi
Hindi
पत्रम्
नपुं*
 - पत् + ष्ट्रन्
(वृक्ष का) पत्ता
पत्रम्
नपुं*
 - पत् + ष्ट्रन्
"फूल की पत्ती, कमल का पत्ता"
पत्रम्
नपुं*
 - पत् + ष्ट्रन्
"पत्ता जिसके ऊपर लिखा जाय, कागज, लिखा हुआ पत्र"
पत्रम्
नपुं*
 - पत् + ष्ट्रन्
"पत्र, दस्तावेज"
पत्रम्
नपुं*
 - पत् + ष्ट्रन्
"किसी धातु का पतला पत्रा, स्वर्ण-पत्र"
पत्रम्
नपुं*
 - पत् + ष्ट्रन्
"पक्षी का बाजू, पंख, पर"
पत्रम्
नपुं*
 - पत् + ष्ट्रन्
बाण का पंख
पत्रम्
नपुं*
 - पत् + ष्ट्रन्
"सामान्य सवारी (रथ, घोड़ा, ऊँट आदि)"
पत्रम्
नपुं*
 - पत् + ष्ट्रन्
शरीर पर (विशेष कर मुख पर) चन्दन आदि सुगंधित द्रव्य का लेप करना
पत्रम्
नपुं*
 - पत् + ष्ट्रन्
तलवार या चाकू का फल
पत्रम्
नपुं*
 - पत् + ष्ट्रन्
"चाकू, छूरी"
पत्रम्
नपुं*
 - पत्+ष्ट्रन्
पत्ता
पत्रम्
नपुं*
 - -
पत्ती
पत्रम्
नपुं*
 - -
"पत्र, चिट्ठी"
पत्रम्
नपुं*
 - -
पक्षी का बाजू
पत्रम्
नपुं*
 - -
तलवार या चाकू का फल
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 पत्रम्
noun
दीर्घं पर्णम्।
"पलाण्डोः तृणादीनाञ्च पर्णानां पत्रम् इति आख्या।"
Synonyms:
 पक्षः, गरुत्, छदः, पत्रम्, पतत्रम्, तनूरुहम्, शरपक्षः
noun
पक्षिणाम् अवयवविशेषः येन ते डयन्ते।
"रावणः जटायोः पक्षौ चिच्छेद।"
Synonyms:
 लेपपत्रम्, पत्रम्
noun
वस्तुनः उपरितनभागे लेपितः पत्रविशेषः यस्मिन् किमपि लिखितं चिह्नितं वा भवति येन तस्य वस्तुनः मूल्यादिकं ज्ञायते।
"कस्यापि वस्तुनः क्रयणात् पूर्वं लेपपत्रं द्रष्टव्यम्।"
Synonyms:
 पत्रम्
noun
वेष्टनविरहितं तत् लेखपत्रं यद् पत्रगृहद्वारा विना अतिरिक्तपत्रमुद्रया प्रेषितुं शक्यते।
"अधुना पत्रस्य मूल्यम् एकं रुप्यकम् अस्ति।"
Synonyms:
 पत्रम्
noun
कर्गजस्य स्थूलः भागः यः क्स्यापि विशेषस्य कार्यस्य कृते उपयुज्यते।
"पत्रस्य नैकाः प्रकाराः सन्ति।"
Synonyms:
 पत्रम्
noun
धातोः सः प्रकारः यः कर्गजम् इव सुपेशः भवति।
"सः ताम्रस्य पत्रे लक्ष्मीयन्त्रम् निरमात्।"
Synonyms:
 पत्रम्, पृष्ठम्
noun
ग्रन्थस्य पत्रम्।
"अस्मिन् ग्रन्थे शताधिकानि पत्राणि सन्ति।"
Synonyms:
 पत्रम्
noun
कस्यापि ग्रन्थस्य पुस्तिकायाः वा कर्गजः।
"बालकेन अस्य पुस्तकस्य पत्रं छिन्नम्।"
Synonyms:
 तेजःपत्त्रम्, तेजःपत्रम्, तापसजम्, तमालपत्त्रम्, तमालपत्रम्, तमालकम्, शिम्बपत्रम्, शिम्बपत्त्रम्, गन्धजातम्, छदनम्, गोपनम्, त्वक्पत्त्रम्, त्वक्पत्रम्, पत्त्रम्, पत्रम्, रामः, पत्त्राख्यम्, पत्राख्यम्
noun
उपस्करभेदः- त्वक्सार-वृक्षस्य पत्रम्।
"तेजःपत्त्रेण भोजनं रुचिकरं भवति।"
Synonyms:
 पत्रम्
noun
कर्गजपत्रे लिखितः वृत्तान्तः।
"वन्दना विदेशस्थं भ्रातरं नियमेन पत्रं लिखति।"
Synonyms:
 फलम्, पत्रम्, फलकः, धारा, परञ्जः, पुष्करम्
noun
शस्त्रस्य धारा।
"तर्जितः परशुधारया मम।"
Synonyms:
 लेख्यपत्रम्, पत्रम्, पत्री, पत्रकम्, लेख्यम्
noun
सः लेखः यः शासनादिभिः सम्बद्धां सूचनाम् आदिशति।
"सम्यक् लेख्यपत्रैः मृगाङ्केन पैतृकसम्पत्त्यां स्वस्य अधिकारः प्रमाणीकृतः।"
Synonyms:
 पर्णम्, पत्रम्
noun
वृक्षावयवविशेषः येन वृक्षाः सूर्यप्रकाशं गृह्णन्ति।
"सः उद्याने शुष्कानि पर्णानि उञ्छति।"
Synonyms:
 अङ्कितः, लिखितः, लेखः, पत्रम्, ग्रन्थः, ग्रथितम्, रचना, लिपिः, लिबिः
noun
अक्षरविन्यासः।
"अधुना अङ्किताः संस्कृतग्रन्थाः उपलब्धाः सन्ति।"
Synonyms:
 पक्षः, पक्ष्म, गरुत्, द्हधिः, पत्रम्, पतत्रम्, छदः, छदः, छदनम्, तनुरूहः, तनुरुहः, वाजः, बाहुकुत्थः
noun
खगादीनाम् अवयवविशेषः।
"लुब्धकः खडगेन खगस्य पक्षौ अछिदत्।"
Synonyms:
 पत्रम्, कर्गजम्
noun
लेखनार्थे चित्रणार्थे वा उपयुज्यमानं तृणलगुडादिविनिर्मितमज्जायाः पटसदृशम् अधिकरणम्।
"तेन पत्रे मम हस्ताक्षरं कारितम्।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: पत्रम्
Root: पत्र
Gender: नपुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Leaf
Shloka(s):
3|3|16|2 ► छदस्तु छदनं पत्रं पलाशं पतनं दलम्॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|17|1 ► पर्णं बर्हं पतत्त्रं च त्रयी शुङ्गास्य कोशिका। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|16|2 ⇢ छदः (छद) (पुं) ⇒ Leaf ⇒
➠ 3|3|16|2 ⇢ छदनम् (छदन) (नपुं) ⇒ Leaf ⇒
➠ 3|3|16|2 ⇢ पत्रम् (पत्र) (नपुं) ⇒ Leaf ⇒
➠ 3|3|16|2 ⇢ पलाशम् (पलाश) (नपुं) ⇒ Leaf ⇒
➠ 3|3|16|2 ⇢ पतनम् (पतन) (नपुं) ⇒ Leaf ⇒
➠ 3|3|16|2 ⇢ दलम् (दल) (नपुं) ⇒ Leaf ⇒
➠ 3|3|17|1 ⇢ पर्णम् (पर्ण) (नपुं) ⇒ Leaf ⇒
➠ 3|3|17|1 ⇢ बर्हम् (बर्ह) (नपुं) ⇒ Leaf ⇒
➠ 3|3|17|1 ⇢ पतत्रम् (पतत्र) (नपुं) ⇒ Leaf ⇒
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ वृक्षः
परा_अपरासंबन्धः ➡ माढिः
Tamil
Tamil
பத்ரம் : இலை, காகிதம், கடிதம், தஸ்தாவேஜு, இறகு, கத்தி.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: पत्रम्
Root: पत्र
Gender: नपुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ mail
⇒ leaf
⇒ card
⇒ letter
⇒ paper [sheet]
⇒ page [computer]
Shloka(s):
2|4|14|1 ► पत्रं पलाशं छदनं दलं पर्णं छदः पुमान्। (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|14|1 ⇢ पत्रम् (पत्र) (नपुं) ⇒ mail, leaf, card, letter, paper [sheet], page [computer]
➠ 2|4|14|1 ⇢ पलाशम् (पलाश) (नपुं) ⇒ leaf, cruel, green, petal, foliage, blade of a sharp instrument, blossom of the flame of the forest tree [Butea Frondosa - Bot.]
➠ 2|4|14|1 ⇢ छदनम् (छदन) (नपुं) ⇒ leaf, wing, cover, sheath, covering, leaf of cinnamon [Laurus Cassia - Bot.]
➠ 2|4|14|1 ⇢ दलम् (दल) (नपुं) ⇒ bit, part, leaf, half, heap, blade, clump, piece, petal, degree, portion, fragment, dividing, hemistich, splitting, detachment, small shoot, unclean gold, cinnamon leaf, piece torn or split off
➠ 2|4|14|1 ⇢ पर्णम् (पर्ण) (नपुं) ⇒ leaf, wing, pinion, feather, greenery, Pan or betel leaf
➠ 2|4|14|1 ⇢ छदः (छद) (पुं) ⇒ lip, leaf, wing, cover, ceiling, covering, roof tile, plant granthiparNa, sour mangosteen [Xanthochymus Pictorius - Bot.]
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ वृक्षः
उपाधि ➡ अवयवः
परा_अपरासंबन्धः ➡ हिङ्गुपत्रम्