| YouTube Channel

पत (pata)

 
शब्दसागरः
English
पत(ऌ)पतॢ r. 1st. cl. (पतति) r. 10th cl. (पतयति-ते or पातयति-ते)
1. To go,
to move, but especially downwards, as, to fall, to descend, to
alight.
2. To possess supreme or superhuman power. r. 4th cl.
(पत्यते) To be rich or powerful. With अति prefixed. To excel or
surpass. With अभि or अव, To descend. With आङ्, To arrive,
to come. With उत्, To ascend. With नि 1. To gain or get.
2. To
happen. With निर, To abscond. With परि, 1. To go fast.
2. To
be valuable. With प्र and नि, To fall prostrate, to salute, to
worship. With वि and निर, To turn, to turn back. With सम्, 1. To
go with.
2. To gain. With आङ्, To purify or cleanse. With सम्
and उत्, To fly. With सम् and नि, To go forth or out. गतौ अद० चु०
उभ० सक० ऐश्ये० अक सेट् । ऐश्ये दि० आ० अक० सेट् । गतौ भ्वा० पर० सक०
ऐश्ये अक० ज्वला० सेट् ।
पत
mfn.
 (-तः-ता-तं) Cherished, protected.
m.
 (-तः)
1. Going, 2. Fall-
ing, alighting.
3. Flying, flight.
E.
 पत् to go, अच्
aff.
 or a various
reading of पात.
Yates
English
पत (तः-ता-तं)
p. Cherished.
m.
 Falling
Wilson
English
पत (ऌ) पतॢ r. 1st cl. (पतति) r. 10th cl. (पतयति
or पातयति)
1 To go, to move, but especially downwards
as, to fall, to descend, to
alight.
2 To possess supreme or superhuman power. r. 4th cl. (पत्यते) To be rich
or powerful.
With अति prefixed, To excel or surpass.
With अभि or अव, To descend.
With आङ्, To arrive, to come.
With उत्, To ascend.
With नि, To gain or get.
2 To happen.
With निर्, To abscond.
With परि,
1 To go fast.
3 To be valuable.
With प्र and नि, To fall prostrate, to salute, to worship.
With वि and निर्, To turn, to turn back.
With सम्,
1 To go with.
2 To gain.
With सम् and आङ्, To purify or cleanse.
With सम् and उत्, To fly.
With सम् and नि, To go forth or out.
पत
mfn.
 (-तः-ता-तं) Cherished, protected.
m.
 (-तः)
1 Going.
2 Falling, alighting.
E.
 पत to go, अच्
aff.
 or a various reading of पात.
Apte
English
पत [pata],
a.
Cherished, well-fed, protected (पुष्ट).
Flying, falling.
तः Flying, flight.
Going, falling, alighting.
Comp.
 गः a bird
Ms.*
 7.23.
the sun
पतगो$सौ विभावसुः
Mb.
 * 6.12.45.
Apte 1890
English
पत a. Cherished, well-fed, protected (पुष्ट).
तः 1 Flying, flight.
2 Going, falling, alighting.
Comp.
गः a bird
Ms. 7. 23.
Monier Williams Cologne
English
1. पत
m.
 flying, falling (cf. g. पचादि and ज्वलादि).
पतं
acc.
 of पत in comp.
2. पत
mfn.
 well fed (= पुष्ट),
L.
Monier Williams 1872
English
पत, अस्, m. flying, flight
going, falling, alight-
ing.
—पत-ग, अस्, m. a winged or flying animal,
a bird
N. of one of the five fires in the Svadhā-
kāra.
—पतङ्-ग, अस्, आ, अम्, flying
(अस्), m. a
bird
(according to Naigh. I. 14) a horse
a flying
insect, a grasshopper, a butterfly or moth (especially
one attracted by a light), a bee
the sun
N. of
one of the seven suns
a ball for playing with
(according to Sāy.) a spark
(according to Mahī-
dhara) a Piśāca
a species of rice
quicksilver
‘the
Flier, ’ a N. of Kṛṣṇa
N. of a son of Prajā-pati
N. of a mountain
N. of a village, also called
Pataṅga-grāma
(आस्), m. pl., N. of a caste in
Plaksha-dvīpa
(ई), f., N. of one of the wives of
Tārkṣa, and mother of the Patagas or flying ani-
mals
(अम्), n. quicksilver
a species of sandal-wood.
—पतङ्-गम, अस्, m. a small grasshopper
a
butterfly
a bird.
—पतङ्गर, अस्, आ, अम्, Ved.
bird-like, like a bird.
—पतङ्ग-वत्, ind. like a
bird.
—पतङ्गिका, f. a small bird
a kind of small
bee.
—पतङ्गिन्, ई, इनी, m. f. a bird.
पत पत, अस्, आ, अम्, cherished, well fed,
protected, (said to = पुष्ट।)
Macdonell
English
पत pat-a,
m.
 flight (only °—): -ga,
m.
 [moving 🞄by flight], winged, creature, bird: -rāja, 🞄-īśvara,
m.
 lord of birds, ep. of Garuḍa.
Apte Hindi
Hindi
पतः
पुं*
 - पत् + अच्
"उड़ना, उड़ान"
पतः
पुं*
 - पत् + अच्
"जाना, गिरना, उतरना"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ/ಪುಷ್ಟವಾದ
पत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹಾರುವ/ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಾರಿಹೋಗುವ
पत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹಾರಿ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವ
निष्पत्तिः - > पत्लृ (गतौ) "अच्" (३-१-१३४)
पत
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರೆಕ್ಕೆ/ಗರಿ
पत
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬೀಳುವುದು
L R Vaidya
English
pata {% m. %} 1. Flying, flight
2. falling, alighting.
Kridanta Forms
Sanskrit
पत (प꣡त꣡ देवशब्दे गतौ वा वादन्त इत्येके - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = पतनम्
अनीयर् = पतनीयः - पतनीया
ण्वुल् = पतकः - पतिका
तुमुँन् = पतयितुम् / पतितुम्
तव्य = पतयितव्यः / पतितव्यः - पतयितव्या / पतितव्या
तृच् = पतयिता / पतिता - पतयित्री / पतित्री
क्त्वा = पतयित्वा / पतित्वा
ल्यप् = प्रपतय्य / प्रपत्य
क्तवतुँ = पतितवान् - पतितवती
क्त = पतितः - पतिता
शतृँ = पतयन् / पतन् - पतयन्ती / पतन्ती
शानच् = पतयमानः / पतमानः - पतयमाना / पतमाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 पत्
मूलधातुः:
 पत
धात्वर्थः:
 गतौ
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 पातयति-ते
धातुप्रदीपः
Sanskrit
पत गतौ
- पतयति पतयामास पतयालुः अन्यत्र पतति अपप्तत् (40) 206
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पत, ऌ ज गतौ । ऐश्ये । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां-परं-अकं-सेट् ।) ऌ, अपतत् । ज, पातःपतः । गतिरिह पतनम् । पतति पत्रं वृक्षात् ।इति दुर्गादासः ॥
पत, त् क गतौ । ऐश्ये । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(अदन्तचुरां-परं-अकं-सेट् ।) ऐश्यमिश्वरी-भावः । गतिरिह पतनम् । पतयति पत्रंवृक्षात् । इति दुर्गादासः ॥
पत, य ङ ऐश्ये । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(दिवां-आत्मं-अकं-सेट् ।) य ङ, पत्यते । ऐश्यमैश्वर्य्य-मिश्वरीभावः । इति दुर्गादासः ॥
पतं, त्रि, (पततीति । पत् + अच् ।) पुष्टम् ।इति जटाधरः ॥
(पतनकर्त्तरि च, त्रि ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पत गतौ अद०
चु०
 उम०
सक०
 , ऐश्ये अक० सेट् । पत-यति--ते अपपतत्--त ।
पत ऐश्ये दि० आ० अक० सेट् । पत्यते अपतिष्ट । पेते
पत गतौ
भ्वा०
पर०
सक०
 , ऐश्ये अक० ज्वला० सेट् । पत-अपप्तत् । पपात पेततुः । ज्बला० पतः पातः । पतितःपतयति पातयति । सनि पित्सति पापत्वते । अधःस्य-न्दने अक० अधःसंयोगानुकूले सफ० नरकं पतित इत्यादि
पत
न०
 पत--अच् । १ पुष्टे जटाधरः । २ पतनकर्त्तरि
त्रि०
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
पत गतौ वा
- पतयति, पततिः अपपतत्, अपातीत् स्पृहिगृहिपति (32158) इत्यालुच्- पतयालुः भ्वादौ (1580) पतति, अपप्तत् अन्ये पत ऐश्वर्य इति पेठुः, वाशब्दस्तूत्तरैकदेशार्थः वावृतुवत् 305
धातुवृत्तिः
Sanskrit
पत (अर्थः) गतौ
वा वाशब्दं केचिन्न पठन्तीति पुरुषकारे अयं विकल्पेन णिचमुत्पादयति ( पतयति पतति ) इति तत्र भूवादिपाठादेव पततीतिसिद्धे णिज्विकल्पस्य प्रयोजनमस्यानेकाच्त्त्वात्पताञ्चकारेत्याम्सिद्धिः तथा अपतीदित्यस्य लृदित्त्वाभावेनाङ्भावात्सिद्धिरिति पुरुषकारादौ अन्ये तु वाशब्दमेवं व्याचक्षन्तेन्यायतस्त्वनन्तरत्त्वाददन्तत्त्वस्यैव विकल्पनं युक्तं, न तु परमप्रकृतस्य णिचः तेन पतयति पातयतीत्युदाहर्तव्यम् उक्तं च स्वेनैव पुरुषकारकृता भू प्राप्तौ वात्मनेपदीत्यत्र, आकुस्मादात्मनेपदीतिप्रकरण भू प्राप्तौ वेति वक्तव्ये आत्मनेपदीतिवचनं केवलाण्णिजन्तादस्यात्मनेपदं यथा स्यादिति मैत्रेयग्रन्थदूषणावसरे आकुस्मीयकाण्डे भू प्राप्तौ वेत्युच्यमाने ऽनन्तरस्यात्मनेपदित्त्वस्यैव विकल्पः प्रतीयेत न पुनर्महाप्रकृतस्य चुरादिणिच इति अत्र स्वामी, संहितायां धातुपाठाद्वाशब्दमुत्तरधातुशेषं वष्टि, तन्निपातस्य वाशब्दस्य चशब्दादिवत् पूर्वप्रयोगो नेति हेलाराजीयादौ समर्थनादयुक्तम् ( पतयालुः, ) "स्पृहिगृहिपति'' इत्यादिनाऽऽलुच् 319
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“पत गतौ वा”@} 2 अदन्तः।
‘-- गत्यर्थे पतयेत् पतेत्।।’ 3 इति देवः।
4 पतकः-तिका, पिपातयिषकः-षिका, पिपतयिषकः-षिका, पतकः-तिका, 5 पिपतिषकः-षिका, पापतकः-तिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि 6 छादयतिवत् 7 ज्ञेयानि।
8 पतयालुः 9
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (९६७)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१८६२। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (श्लो। ९५)
04
=>
 [[५। ‘पत गतौ वा’ इत्यत्र विकल्पद्योतकः वाकारः अदन्तपाठविकल्पार्थः इति मते अदन्तत्वाभावे णिचि उपधावृद्धौ एवं रूपम्।]]
05
=>
 [[६। ‘पत गतौ वा’ इति वाकारः णिज्विकल्पार्थ इति मते णिजभावपक्षे शुद्धात् सनि एवं रूपम्, एवं यङन्तस्याप्युपपत्तिः द्रष्टव्या।]]
06
=>
 [पृष्ठम्०८४०+ २५]
07
=>
 (५६२)
08
=>
 [[१। ‘स्पृहिगृहिपति--’ (३-२-१५८) इत्यादिना तच्छीलादिषु कर्तृषु ण्यन्ताद् आलुच् प्रत्ययः। ‘अयामन्ताल्वाय्य--’ (६-४-५५) इत्यादिना णेरयादेशः।]]
09
=>
 [[आ। ‘वीरेण तेन विशिखेन विलूनमूनं चक्रभ्रमेण पतयालु तदा शरव्यम्।’ भारतचम्पूः २। ८०।]]
Grassman
German
(patá), m., Flug (von 1. pat), enthalten in dem folgenden.