| YouTube Channel

पट्टः (paTTaH)

 
Apte
English
पट्टः [paṭṭḥ] ट्टम् [ṭṭam], ट्टम् 1 A slab, tablet (for writing upon), plate in general
शिलापट्टमधिशयाना
Ś.*
 3
so भालपट्ट
&c.
A royal grant or edict
पटे वा ताम्रपट्टे वा स्वमुद्रोपरिचिह्नितम् । अभिलेख्यात्मनो वंश्यानात्मानं च महीपतिः ॥
Y.*
 1.319.
A tiara, diadem
निर्वृत्तजाम्बूनदपट्टबन्धे न्यस्तं ललाटे तिलकं दधानः
R.*
 18.44
पट्टः शुभदो राज्ञां मध्ये$ष्टावङ्गुलानि विस्तीर्णः । सप्त नरेन्द्रमहिष्याः षड् युवराजस्य निर्दिष्टः ॥ चतुरङ्गुलविरुतारः पट्टः सेनापतेर्भवति मध्ये । द्वे च प्रसादपट्टः पञ्चैते कीर्तिताः पट्टाः ॥ Bṛi. S.
A strip
निर्मोकपट्टाः फणिभिर्विमुक्ताः
R.*
 16.17
Silk
पट्टोपधानम्
K.*
 17
Bh.*
 3.74
so पट्टांशुकम्.
Fine or coloured cloth, cloth in general.
An upper garment
गलितमिव भुवो विलोक्य रामं धरणिधरस्तनशुक्लचीनपट्टम्
Bk.*
 1.61.
A fillet or cloth worn round the head, turban
especially, a coloured silk turban
भारः परं पट्टकिरीटजुष्ट- मप्युत्तमाङ्गं न नमेन्मुकुन्दम्
Bhāg.*
 2.3.21
त्रासार्ता ऋत्विजो$ धश्चपलगणहृतोष्णीषपट्टाः पतन्ति
Ratn.*
 1.4.
A throne.
A chair or stool.
A shield.
A grinding stone.
A place where four roads meet.
A city, town.
A bandage, ligature
बद्धेषु व्रणपट्टकेषु
Ve.*
 5.1.
ट्टी An ornament for the forehead.
A horse's girth.
Comp.
 अंशुकः a silk cloth.
an upper or outer garment. -अभिषेकः the consecration of the tiara. -अर्हा the principal queen. -उपाध्यायः a writer of royal grants and other documents. -कर्मकरः a weaver. -जम् a sort of cloth. -देवी, -महिषी, -राज्ञी the principal queen.
बन्धः, बन्धनम् wearing dress.
binding the head with a crown or turban. -रागः sandal. -वस्त्र, -वासस्
a.
 attired in woven silk or coloured cloth
जीर्णा कन्था ततः किं सितममलवरं पट्टवस्त्रं ततः किम्
Bh.*
 3.74. -शाला a tent. -सूत्रकारः a silk-weaver.
Apte 1890
English
पट्टः,
ट्टं 1 A slab, tablet (for writing upon), plate in general
शिलापट्टमधिशयाना Ś. 3
so भालपट्ट &c.
2 A royal grant or edict
Y. 1. 319.
3 A tiara, diadem
R. 18. 44.
4 A strip
निर्मोकपट्टाः फणिभिर्विमुक्ताः R. 16. 17.
5 Silk
पट्टोपधानं K. 17
Bh. 3. 74
so पट्टांशुकं.
6 Fine or coloured cloth, cloth in general.
7 An upper garment
Bk. 10. 60.
8 A fillet or cloth worn round the head, a turban
especially, a coloured silk turban
Ratn. 1. 4.
9 A throne.
10 A chair or stool.
11 A shield.
12 A grinding stone.
13 A place where four roads meet.
14 A city, town.
15 A bandage, ligature.
ट्टी 1 An ornament for the forehead.
2 A horse's girth.
Comp.
अभिषेकः the consecration of the tiara.
अर्हा the principal queen.
उपाध्यायः a writer of royal grants and other documents.
जं a sort of cloth.
देवी,
महिषी,
राज्ञी the principal queen.
वस्त्र,
वासस् a. attired in wove silk or coloured cloth.
सूत्रकारः a silk-weaver.
Apte Hindi
Hindi
पट्टः
पुं*
 - पट् + क्त
"शिला, तख़्ती (लिखने के लिए) पट्टिका"
पट्टः
पुं*
 - पट् + क्त
"राज़कीय अनुदान, राजाज्ञा"
पट्टः
पुं*
 - पट् + क्त
"किरीट, मुकुट"
पट्टः
पुं*
 - पट् + क्त
धज्जी
पट्टः
पुं*
 - पट् + क्त
रेशम
पट्टः
पुं*
 - पट् + क्त
"महीन या रंगीन कपड़ा, वस्त्र"
पट्टः
पुं*
 - पट् + क्त
ओढ़ने का वस्त्र
पट्टः
पुं*
 - पट् + क्त
"शिरोवेष्टन, पगड़ी, रंगीन रेशमी साफा"
पट्टः
पुं*
 - पट् + क्त
सिंहासन
पट्टः
पुं*
 - पट् + क्त
"कुर्सी, तिपाई"
पट्टः
पुं*
 - पट् + क्त
ढाल
पट्टः
पुं*
 - पट् + क्त
चक्की का पाट
पट्टः
पुं*
 - पट् + क्त
चौराहा
पट्टः
पुं*
 - पट् + क्त
"नगर, कस्बा"
पट्टः
पुं*
 - पट् + क्त
"पट्टी, तनी या बंधनी"
पट्टः
पुं*
 - "पट्+क्त, इडभावः"
तख्ती
पट्टः
पुं*
 - "पट्+क्त, इडभावः"
राजकीय प्रशस्ति
पट्टः
पुं*
 - "पट्+क्त, इडभावः"
रेशम
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 पट्टः
noun
काष्ठवस्त्रधात्वादीनां सुपेशः समतलः दीर्घः च खण्डः।
"तक्षकः काष्ठस्य पट्टान् एकत्रीकरोति।"
Synonyms:
 ताम्रपत्रम्, ताम्रपत्त्रम्, ताम्रपट्टः, पट्टः
noun
ताम्रधातोः तद् पत्रं यस्मिन् प्राचीने काले अभिलिख्यन्ते स्म।
"सङ्ग्रहालये विभिन्नानि ताम्रपत्राणि सुरक्षितानि सन्ति।"
Synonyms:
 पेषणम्, पेषणी, पेषणि, पट्टः, गृहाश्मा, गृहकच्छपः, दृषद्
noun
पिष्यते अस्यां शीलायाम् इति।
"गीता पेषणे धान्यं पेशयति।"
Synonyms:
 पट्टः, बन्धनम्, पट्टकः, आवेष्टनम्, कवलिका
noun
व्रणादीनां बन्धनम्।
"सः रुजां पट्टेन वेष्टयितुं शल्यचिकित्सकम् अगमत्। /तदस्मात् पुत्र निष्कृष्य मद्दत्तादङ्गुलीयकात् वाच्यन्ते शासनं पट्टे सूक्ष्माक्षरनिवेशितम्।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पट्टः,
पुं,
 (पट् + क्तः । नेट् ।) पेषणपाषाणः ।शिल् इति भाषा ॥
(यथा, रघुः । १८ । १७ ।“तस्याभवत् सूनुरुदारशीलःशिलः शिलापट्टविशालवक्षाः ॥
”)व्रणादीनां बन्धनम् । पटी इति भाषा ॥
चतु-ष्पथः । चौमाता रास्ता इति भाषा ॥
राजादि-शासनान्तरम् । पाट्टा इति भाषा ॥
(यथा, मार्कण्डेये । ३६ । ८ ।“तदास्मात् पुत्त्र ! निष्कृष्य मद्दत्तादङ्गुलीयकात् ।वाच्यन्ते शासनं पट्टे सूक्ष्माक्षरनिवेशितम् ॥
”)पीठः । इति मेदिनी ॥
पिडि इति भाषा ॥
फलकः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
ढाल इतिभाषा ॥
उष्णीषादिः । इति स्वामी ॥
पाग्इत्यादि भाषा ॥
उत्तरीयादिः । इति सुभूतिः ॥
एक पाट्टा इति भाषा ॥
(यथा, भट्टिः । १० । ६० ।“गलितमिव भुवो विलोक्य रामंधरणिधरस्तनशुक्लपट्टचीनम् ॥
”)कौषेयः । इति मुकुटः ॥
पाट् रेशम् इतिच भाषा । लोहितकौषेयमुष्णीषादि । इतिभरतः ॥
राङ्गा रेशमी पाग् इत्यादि भाषा ॥
(नृपादीनां किरीटविशेषस्वरूपपट्टलक्षणं बृहत्-संहितायां ४९ अध्याये उक्तम् । तद्यथा, --“विस्तरशो निर्द्दिष्टं पट्टानां लक्षणं यदाचार्य्यैः ।तत् संक्षेपः क्रियते मयात्र सकलार्थसम्पन्नः ॥
पट्टः शुभदो राज्ञां मध्येऽष्टावङ्गुलानि विस्तीर्णः ।सप्तनरेन्द्रमहिष्याः षड्युवराजस्य निर्द्दिष्टः ॥
चतुरङ्गलविस्तारः पट्टः सेनापतेर्भवति मध्ये ।द्वे च प्रसादपट्टः पञ्च ते कीर्त्तिताः पट्टाः ॥
सर्व्वे द्विगुणायामा मध्यादर्द्धेन पार्श्बविस्तीर्णाः ।सर्व्वे च शुद्धकाञ्चनविनिर्म्मिताः श्रेयसो वृद्ध्यै ॥
पञ्चशिखो भूमिपतेस्त्रिशिखो युवराजपार्थिव-महिष्योः ।एकशिखः सैन्यपतेः प्रसादपट्टो विना शिखया ॥
क्रियमाणं यदि पत्रं सुखेन विस्तारमेति पट्टस्य ।वृद्धिजयौ भूमिपतेस्तथा प्रजानाञ्च सुखसम्पत् ॥
जीवितराज्यविनाशं करोति मध्ये व्रणःसमुत्पन्नः ।मध्येस्फुटितस्त्याज्यो विघ्नकरः पार्श्वयोः स्फुटितः ॥
अशुभनिमित्तोत्पत्तौ शास्त्रज्ञः शान्तिमादिशे-द्राज्ञः ।शस्तनिमित्तः पट्टो नृपराष्ट्रविवृद्धये भवति ॥
”)