पटल (paTala)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
Englishपटल (-लः-ला-लं) A heap, a number, a quantity or multitude.
nf. (-लं-ली)
1. A chapter of a book.
2. A tree.
3. A stalk.
mf.
(-लः-ला) A roof, a thatch.
(-लं)
1. A cover, a coating, an enclo-
sing or surrounding skin or membrance.
2. A place, a spot,
a circle or district.
3. A mark on the forehead with Sandal wood
4. A basket.
5. Train, retinue.
6. A coat or film over the eyes.
पट् to go, कलच्
Capeller Eng
EnglishYates
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English पटल paTala tartar [ teeth ]
आम न्यासव Ama nyAsava crude tartar
न्यासव-शर nyAsava-zara cream of tartar [ Chem. ]
न्यासव-स्फट nyAsava-sphaTa crystals of tartar
दन्तशर्करा dantazarkarA tartar of the teeth
पिप्पिका pippikA tartar of the teeth
पुष्पिका puSpikA tartar of the teeth
कपालक kapAlaka tartar of the teeth
रौचनिक raucanika tartar of the teeth
पिट्टक piTTaka tartar or secretion of the teeth
निश्चुक्कण nizcukkaNa sort of tooth-powder which destroys the tartar but blackens the teeth
Wilson
Englishपटल
(-लः-ला-लं) A heap, a number, a quantity or multitude.
mf. (-लं-ली)
1 A book.
2 A tree.
3 A stalk.
nf. (-लः-ला) A roof, a thatch.
(-लं)
1 A cover, a coat, an enclosing or surrounding skin or membrane.
2 A place, a spot, a circle or district.
3 A mark on the forehead with Sandal wood
4 A basket.
5 Train, retinue.
6 A coat of the eye.
पट to go, कलच्
Apte
Englishपटलम् [paṭalam], [पट् वेष्टने कलच्]
A roof, thatch
विनमितपटलान्तं दृश्यते जीर्णकुड्यम् 3.15.
A cover, covering, veil, coating (in general)
शिरसि मसीपटलं दधाति दीपः 1. 74.
A film or coating over the eyes.
A heap, multitude, mass, quantity
रथाङ्गपाणेः पटलेन रोचिषाम् 1.21
जलदपटलानि 1.361
क्षौद्रपटलैः 4.63
मुक्तापटलम् 13.17
तारकपटल 7.
A basket.
Retinue, train.
A mark on the forehead or any other part of the body.
लः, ली A tree.
A stalk.
A collection
आयुर्वायुविघट्टिताभ्रपटलीलीनाम्बुवद् भङ्गुरम् Bh. -लः, लम् A section or chapter of a book. -प्रान्तः the edge of a roof.
Apte 1890
Englishपटलं [पट् वेष्टने कलच्] 1 A roof, thatch
विनमितपटलांतं दृश्यते जीर्णकुड्यं Mu. 3. 15.
2 A cover, covering, veil, coating (in general)
शिरसि मसीपटलं दधाति दीपः Bv. 1. 74.
3 A film or coating over the eyes.
4 A heap, multitude, mass, quantity
रथांगपाणेः पटलेन रोचिषां Śi. 1. 21
जलदपटलानि Pt. 1. 361
क्षौद्रपटलैः R. 4. 63
मुक्तापटलं 13. 17
तारकपटल Gīt. 7.
5 A basket.
6 Retinue, train.
7 A mark on the forehead or any other part of the body.
लः,
ली 1 A tree.
2 A stalk.
लः,
लं A section or chapter of a book.
Comp.
प्रांतः the edge of a roof.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishपटल, अम्, n. a roof, thatch, (in this sense the
fem. form पटली is also given)
a cover, covering,
veil, coating, an enclosing or surrounding skin or
membrane (especially over the eyes), a film over
the eyes
a basket
a heap, mass, number, quantity
or multitude, (often at the end of a comp. with
words denoting ‘cloud, ’ e. g. जलद-पटल, a
mass of clouds
the fem. forms पटली and पटला
are also given)
train, retinue
a mark on the
forehead or other parts of the body with sandal-wood
(either as an ornament or sectarian mark)
a spot,
circle, district (?)
(अस्), m. ‘cataract of the eye, ’ N.
of one of the seven suns at the end of the world
(अस्,
अम्), m. n. a section, chapter, or portion of a book
(especially of the Ṛg-veda Prātiśākhya)
(अस्, ई),
m. f. a tree
a stalk
a book (?)
(in law) the filing
of suits, (gender doubtful.)
—पटल-प्रान्त, अस्, m.
the edge of a thatch.
Macdonell
EnglishBenfey
Englishपटल पटल,
I.
1. A roof.
2. A
coverture, a veil, Prab. 116, 15.
3. A
film over the eyes, Suśr. 2, 277, 4.
4.
A heap, a multitude, MBh. 12, 4249.
II. and A section of a book.
--
अक्ष-, a court of justice,
Rājat. 6, 287.
अभ्र-, the covering
(of the sky) by clouds.
नील-, a
dark film over the eyes, Pañc. 262, 22.
Apte Hindi
Hindiपटलम्
- पट् + कलच्
"छत, छप्पर"
पटलम्
- पट् + कलच्
"ढकना, आवरण, अवगुण्ठन, लेपन"
पटलम्
- पट् + कलच्
आँखों का जाला
पटलम्
- पट् + कलच्
"देर, समुच्चय, राशि, परिमाण"
पटलम्
- पट् + कलच्
टोकरी
पटलम्
- पट् + कलच्
"अनुचरवर्ग, नौकर चाकर"
पटलः
- पट् + कलच्
वृक्ष
पटलः
- पट् + कलच्
डंठलः|45324 H1 - NP पट् + कलच्
डंठल
पटलः
- पट् + कलच्
पुस्तक का अध्याय
पटलम्
- पट् + कलच्
पुस्तक का अध्याय
Shabdartha Kaustubha
Kannadaपटल
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಮೂಹ/ಗುಂಪು/ರಾಶಿ
निष्पत्तिः - > ला(आदाने) "कः" (३-२-३)
व्युत्पत्तिः - > पटं विस्तारं लाति
प्रयोगाः - > "भूयते स्म सुमनः सुमनःस्रग्दामधामपटले पटलेन", "रथाङ्गपाणेः पटलेन रोचिषाम्"
उल्लेखाः - > नैष० २१-२२, माघ० १-२१
पटल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗೂಡೆ/ಮಕರಿ/ಬುಟ್ಟಿ
पटल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಿವಾರ/ಪರಿಜನ
पटल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಿಲಕ/ಸಂಗಾತಿ/ಮೈಮೇಲಿನ ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕಿ
पटल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ನೇತ್ರರೋಗ/ಕಣ್ಣಿನ ಪೊರೆ
पटल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಛಾವಣಿ/ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಹೊದಿಕೆ
प्रयोगाः - > "विनमितपटलाग्रं दृश्यते जीर्णकुड्यम्"
उल्लेखाः - > मुद्रा० ३-१५
विस्तारः - > "अथ पटलं पिटके च परिच्छदे। छदिर्दृग्रोगतिलके क्लीबं वृन्दे पुनर्नना" मेदि०
L R Vaidya
EnglishBopp
LatinSchmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
GermanSanskrit Tibetan
Tibetankhang thog
१) छद् २) पटल
khang ba'i thog
१) छद् २) पटल
khebs pa
१) छादयामास २) पटल ३) पर्यवनद्ध ४) स्रसारित
gos min
पटल
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritकपोतपाली विटङ्कः पटलच्छदिषी समे ॥ १०१० ॥
कपोतपाली (स्त्री), विटङ्क (पुं), पटल (त्रि), छदिस् (क्ली)
संघाते प्रकरौघवारनिकरव्यूहाः समूहश्चयः
संदोहः समुदायराशिविसरव्राताः कलापो व्रजः ।
कूटं मण्डलचक्रवालपटलस्तोमा गणः पेटकं
वृन्दं चक्रकदम्बके समुदयः पुञ्जोत्करौ संहतिः ॥ १४११ ॥
समवायो निकुरम्बं जालं निवहसंचयौ ।
जातं तिरश्चां तद्यूथं संघसार्थौ तु देहिनाम् ॥ १४१२ ॥
सङ्घात (पुं), प्रकर (पुं), ओघ (पुं), वार (पुंक्ली), निकर (पुं), व्यूह (पुं), समूह (पुं), चय (पुं), सन्दोह (पुं), समुदाय (पुं), राशि (पुं), विसर (पुं), व्रात (पुं), कलाप (पुं), व्रज (पुं), कूट (पुंक्ली), मण्डल (त्रि), चक्रवाल (पुं), पटल (स्त्रीक्ली), स्तोम (पुं), गण (पुं), पेटक (त्रि), वृन्द (क्ली), चक्र (पुंक्ली), कदम्बक (क्ली), समुदय (पुं), पुञ्ज (पुं), उत्कर (पुं), संहति (स्त्री), समवाय (पुं), निकुरुम्ब (क्ली), जाल (स्त्रीक्ली), निवह (पुं), सञ्चय (पुं), जात (क्ली), यूथ (क्ली), सङ्घ (पुं), सार्थ (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritनिकर
निकर, निकाय, निवह, विसर, व्रज, पुञ्ज, समूह, सञ्चय, समुदय, सार्थ, यूथ, निकुरम्ब, कदम्ब, पूग, राशि, चय, समवाय, वृन्द, सन्दोह, समाज, वितान, संहति, प्रकर, घन, ओघ, संघ, संघात, व्रात, कुल, उत्कर, पटल, पेटक, चक्र, चक्रवाल, मण्डल, जाल, जात, व्यूह, वार, स्तोम
निकरनिकायनिवहविसरव्रजपुञ्जसमूहसञ्चयाः,
समुदयसार्थयूथनिकुरम्बकदम्बकपूगराशयः ।
चयसमवायवृन्दसन्दोहसमाजवितानसंहति-
प्रकरघनौघसंघसंघातव्रातकुलोत्कराः स्मृताः ॥ ६८६ ॥
पटलं पेटकं चक्रं चक्रवालं च मण्डलम् ।
जालं जातं तथा व्यूहवारस्तोमाश्च ते स्मृताः ॥ ६८७ ॥
verse 4.1.1.686
page 0079
Vedic Reference
Englishशब्दकल्पद्रुमः
Sanskritपटलं, (पटं विस्तृतं लाति । पट् + ला +“आतोनुपेति” । ३ । २ । ३ । कः । यद्बा पटतीति ।पट + “कृषादिभ्यश्चित् ।” उणां । १ । १०८ । इतिकलच् ।) छदिः । चाल इति भाषा । नेत्ररोगः ।इत्यमरः । ३ । ३ । २०० ॥
पिटकः । परिच्छदः ।तिलकः । (यथा, कलाविलासे । १ । २५ ।“अस्तमिते दिवसकरे तिमिरभरद्विरदसंसक्ता ।सिन्दूरपटलपाटलकान्तिरिवाग्रे बभौ सन्ध्या ॥
”)समूहे क्ली स्त्री । इति मेदिनी ॥
(यथा, भाग-वते । ३ । १४ । २६ ।“यस्यानवद्याचरितं मनीषिणोगृणन्त्यविद्यापटलं बिभित्सवः ।निरस्तसाम्यातिशयोऽपि यत् स्वयंपिशाचचर्य्यामचरत् गतिः सताम् ॥
”)दृष्टेरावरकम् । चक्षुर परदा इति भाषा ।यथाह माधवकरः ।“प्रथमे पटले दोषो यस्य दृष्ट्या व्यवस्थितः ।अव्यक्तानि सरूपाणि कदाचिदथ पश्यति ॥
”दृष्ट्यां चत्वारि पटलानि । रसरक्ताश्रयं वाह्यंद्वितीयं माससंश्रयं तृतीयं मेदःसंश्रितं चतुर्थंकालकास्थिसंश्रितम् । तथा च सुश्रुतः ।“तेजोजलाश्रितं वाह्यं तेष्वन्यत् पिशिताश्रितम् ।मेदस्तृतीयं पटलमाश्रितं त्वस्थि चापरम् ।पञ्चमाशसमं दृष्टेस्तेषां बाहुल्यमिष्यते ॥
”इति । अत्र तेजःशब्देन रक्तं जलशब्देन रसोव्याख्यातः । तेषु पटलेषु वाह्यादिभेदेनाधिष्ठान-विशषप्रभावात् दोषाणां लिङ्गविशेषमाह प्रथमेपटले इत्यादि । प्रथमे पटले सर्व्वाभ्यन्तरे न तुवाह्ये । इति विजयरक्षितः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritपटल पट--वेष्टने कलच् । १ छदिषि (चाल) अमरः २ नेत्र-रोगभेदे च ३ पिटके ४ परिच्छदे ५ तिलके ६ समूहे चमेदि० । ७ दृष्टेरावरके (चक्षेरपाता) । नेत्ररोगभेदश्चअक्षिपटलशब्दे ४३ पृ० उक्तः “तेजो जलाश्रितं बाह्यंतेष्वन्यत् पिशिताश्रितम् । मेदस्तृतीयं पटलमाश्रितंत्वस्थि चापरम् । पञ्चमांशसमं दृष्टेस्तेषां बाहुल्यमि-ष्यते” । ८ तन्त्रांशभेदे च । छदिषि अस्य स्त्रीत्वमपिगौरा० ङीष् । हेमच० ९ वृक्षे (वृन्ते) च शब्दरत्ना० ।
Capeller
GermanBurnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.