पञ्चगव्यं (paJcagavyaM)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritपञ्चगव्यं, (गोर्विकारः गव्यम् । पञ्चगुणितंगव्यम् ।) गोसम्बन्धिपञ्चप्रकारद्रव्यम् । (यथा, मनुः । ११ । १६५ ।“भक्ष्यभोज्यापहरणे यानशय्यासनस्य च ।पुष्पमूलफलानाञ्च पञ्चगव्यं विशोधनम् ॥
”)तत्तु गोमयगोमूत्रदुग्धदधिघृतरूपम् । यथा, --“पञ्चगव्यं दधिक्षीरघृतगोमूत्रगोमयैः ।” इतिशब्दचन्द्रिका ॥
* ॥
तत्परिमाणं यथा, --“पलमात्रं दुग्धभागं गोमूत्रं तावदिष्यते ।घृतञ्च पलमात्रं स्यात् गोमयं तोलकत्रयम् ॥
दधि प्रसृतमात्रं स्यात् पञ्चगव्यमिदं स्मृतम् ।अथवा पञ्चगव्यानां समानो भाग इष्यते ॥
”इति गौतमीयतन्त्रम् ॥
* ॥
अपि च ।“गोशकृद्द्विगुणं मूत्रं पयः स्यात्तच्चतुर्गुणम् ।घृतं तद्द्विगुणं प्रोक्तं पञ्चगव्यं तथा दधि ॥
” * ॥
तस्य पानफलं यथा, --“पञ्चगव्येन पूतन्तु वाजिमेधफलं लभेत् ।गव्यन्तु परमं मेध्यं गव्यादन्यन्न विद्यते ॥
सौम्ये मुहूर्त्ते संयुक्ते पञ्चगव्यन्तु यः पिबेत् ।यावज्जीवकृतात् पापात् तत्क्षणादेव मुच्यते ॥
”गव्यानां देवप्रीतिकरत्वं यथा, --“दध्ना हि त्रिदशाः सर्व्वे क्षीरेण च महेश्वरः ।घृतेन पावको नित्यं पायसेन पितामहः ॥
सकृद्दत्तेन प्रीयन्ते वर्षाणाञ्च त्रयोदश ।तां दत्त्वा चैव पीत्वा च प्रेतो मेध्यस्तु जायते ॥
”इति वराहपुराणम् ॥
* ॥
तस्य विशेषो यथा, --“पयः काञ्चनवर्णायाः श्बेतवर्णोत्थगोमयम् ।गोमूत्रं ताम्रवर्णाया नीलवर्णाभवं घृतम् ॥
दधि स्यात् कृष्णवर्णाया दर्भोदकसमायुतम् ।गोमूत्रमाषकाण्यष्टौ गोमयस्य चतुष्टयम् ॥
क्षीरस्य द्बादश प्रोक्ता दध्नस्तु दश उच्यते ।घृतस्य माषकाः पञ्च पञ्चगव्यं मलापहम् ॥
”इति गारुडे प्रायश्चित्तप्रकरणम् ॥
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.