| YouTube Channel

पक्षिन् (pakSin)

 
शब्दसागरः
English
पक्षिन् mf. (-क्षी-क्षिणी) A bird.
m.
 (-क्षी)
1. An arrow.
2. An epithet of
Sīva.
f.
 (-णी)
1. A night and two days.
2. Day of full moon.
3. A female fiend, also called Pūtana.
E.
 पक्ष a wing, and इनि
poss.
aff.
Capeller Eng
English
पक्षि॑न्
a.
 winged (lit. &
fig.
 )
taking the side of,
partial to (—°).
m.
 bird
f.
 °णी a female bird, ±रात्रि a night with
the preceding and following day.
Yates
English
पक्षिन् (क्षी-क्षिणी) 1.
m.
 3
f.
 A bird.
m.
 An arrow.
f.
 A night and two
days
the day of full moon
the
female fiend
Pūtanā.
Spoken Sanskrit
English
पक्षिन् - pakSin -
adj.
 - taking the side of. siding with
पक्षिन् - pakSin -
adj.
 - winged
पक्षिन् - pakSin -
m.
 - day of full moon
पक्षिन् - pakSin -
m.
 - bird
पक्षिन् - pakSin -
m.
 - day with the 2 nights enclosing it
पक्षिन् - pakSin -
m.
 - arrow
पक्षिन् - pakSin -
m.
 - night with the 2 days enclosing it
पक्षिन् - pakSin -
m.
 - bird garuDa as one of the 18 attendants of the Sun
पक्षिन् - pakSin -
m.
 - particular sacrificial act
पक्षिन् - pakSin -
m.
 - bird or any winged animal
Wilson
English
पक्षिन्
mf. (-क्षी-क्षिणी) A bird.
m.
 (-क्षी) An arrow.
f.
 (-णी)
1 A night and two days.
2 Day of full moon.
3 A female fiend, also called Pūtanā.
E.
 पक्ष a wing, and इनि poss.
aff.
Apte
English
पक्षिन् [pakṣin],
a.
 (-णी
f.
 ) [पक्ष अस्त्यर्थे इनि]
Winged
यें पक्षिणः प्रथममम्बुनिधिं गतास्ते
Śi.*
 5.31.
Furnished with wings.
Siding with, adhering to the party of.
m.
A bird.
An arrow.
An epithet of Śiva.
Comp.
 -इन्द्रः, -प्रवरः, -राज्
m.
 , -राजः, -सिंहः, -स्वामिन्
m.
 , epithets of Garuḍa. -कीटः an insignificant bird.-तीर्थम्
N.
 of a sacred place in South India. -पतिः an epithet of Sampāti. -पानीयशालिका a trough or reservoir for watering birds. -पुङ्गवः an epithet of Jatāyu.
N.
 of Garuḍa. -बालकः, -शावकः a young bird. -मार्गः the air. -शार्दूलः (in music) a kind of dance.
शाला a nest.
an aviary.
Apte 1890
English
पक्षिन् a. (णी f.) [पक्ष अस्त्यर्थे इनि] 1 {1} Winged.
2 Furnished with wings.
3 Siding with, adhering to the party of.
m. 1 A bird.
2 An arrow.
3 An epithet of Śiva.
Comp.
इंद्रः,
प्रवरः, -राज् m.
राजः सिंहः, -स्वामिन् m. epithets of Garuḍa.
कीटः an insignificant bird.
पतिः an epithet of Sampāti.
पानीयशालिका a trough or reservoir for watering birds.
पुंगवः an epithet of Jaṭāyu.
बालकः,
शावकः a young bird.
शाला {1} a nest. {2} an aviary.
Monier Williams Cologne
English
पक्षि॑न्
mfn.
 winged (lit. and fig.),
RV.
&c.
&c.
(ifc. ) taking the side of, siding with,
Hariv.
पक्षि॑न्
m.
 a bird or any winged animal,
RV.
&c.
&c.
the bird Garuḍa as one of the 18 attendants of the Sun,
L.
N.
 of Śiva,
MBh.
a day with the 2 nights enclosing it,
L.
an arrow,
L.
a partic. sacrificial act,
TāṇḍBr.
Monier Williams 1872
English
पक्षिन्, ई, इणी, इ, winged, (figuratively) furnished
with wings
taking the side or adhering to the
party (of any one)
siding with
(ई), m. a day
with the two nights enclosing it
the bird Garuḍa
as one of the eighteen attendants of the Sun
an arrow
an epithet of Śiva
(ई, इणी), m. f. a
bird
(इणी), f. (with or without रात्रि) a night with
the two days enclosing it
the day of full moon
N. of a Śākinī
[cf. Lith. pauksh-tis, ‘a bird
’
Goth. fug-ls, ‘a bird
’ Angl. Sax. fug-ul
Mod.
Germ. Vogel
probably Lat. passer for paxer.]
—पक्षि-कीट, अस्, m. ‘bird-insect, ’ an insect-
like bird, an insignificant species of bird.
—पक्षि-
तीर्थ, अम्, n., N. of a sacred bathing-place.
—पक्षि-पति, इस्, m. ‘the prince of birds, ’ an
epithet of Sampāti.
—पक्षिपानीय-शालिका, f. a
trough or reservoir for watering birds, cattle, &c.
—पक्षि-पुङ्गव, अस्, m. ‘a bull among the
birds, ’ an epithet of Jaṭāyu.
—पक्षि-प्रवर, अस्,
m. ‘the most excellent among the birds, ’ an epithet
of Garuḍa.
—पक्षि-बालक, अस्, m. a young bird.
—पक्षि-मृग-ता, f. (fr. पक्षिन् and मृग),
the form or condition of a bird or of a beast.
—पक्षि-राज्, ट्, or पक्षि-राज, अस्, m. ‘king of
the birds, ’ an epithet of Garuḍa or of Jaṭāyu.
—पक्-
षि-राज्य, अम्, n. the sovereignty of the feathered
tribes.
—पक्षि-शाला, f. ‘bird-house, ’ an aviary, a nest.
—पक्षि-शावक, अस्, m. a young bird.
—पक्षि-
सिंह, अस्, m. ‘lion among the birds, ’ an epithet
of Garuḍa, the bird and vehicle of Viṣṇu.
—पक्षि-
स्वामिन्, ई, m. ‘lord or master of the birds, ’ an
epithet of Garuḍa.
—पक्षीन्द्र (°षि-इन्°), अस्, m.
‘prince of the birds, ’ an epithet of Garuḍa.
Macdonell
English
पक्षिन् pakṣ-ín,
a.
 winged
on the side of, 🞄belonging to the party of (—°)
m.
 bird
🞄winged creature
(ṇ)-ī,
f.
 hen-bird
night 🞄with the two contiguous days (sc. rātri).
Benfey
English
पक्षिन् पक्षिन्, i. e. पक्ष + इन्,
I.
adj.
 ,
f.
 इणी।
1. Winged (figuratively).
2. Siding with
in कृष्ण-पक्ष +
इन्, Hariv. 4559.
3. fem. with रात्रि (a
night), accompanied by the foregoing
and following day, Man. 4, 97.
II.
m.
1. A bird, Man. 1, 44.
2. A name of
Śiva, MBh. 13, 1183.
--
Comp.
जल-,
m.
 a water-fowl, Pañc. 159, 19. -- Cf.
Goth. fugl
A.S. fugul.
Hindi
Hindi
पक्षी (पु)
Apte Hindi
Hindi
पक्षिन्
वि* - पक्ष + इनि
पंखयुक्त
पक्षिन्
वि* - पक्ष + इनि
बाजू वाला
पक्षिन्
वि* - पक्ष + इनि
"तरफ़दार, दल विशेष का अनुयायी"
पक्षिन्
पुं*
 - पक्ष + इनि
पक्षी
पक्षिन्
पुं*
 - पक्ष + इनि
तीर
पक्षिन्
पुं*
 - पक्ष + इनि
शिव का विशेषण
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पक्षिन्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಕ್ಷಿ/ಹಕ್ಕಿ
निष्पत्तिः - > इनिः (५-२-११५)।
व्युत्पत्तिः - > पक्षावस्य स्तः
प्रयोगाः - > "ये पक्षिणः प्रथममम्बुनिधिं गतास्ते येपीन्द्रपाणितुलिन्तायुधलूनपक्षाः"
उल्लेखाः - > माघ० ५-३१
L R Vaidya
English
pakzin {% (I) a. (f. णी) %} 1. Furnished with wings
2. siding with.
pakzin {% (II) m. %} 1. A bird, M.i.44
2. an arrow
3. an epithet of Śiva.
Bopp
Latin
पक्षिन् m. (alas habens, a praec. s. इन्) avis. N. 1. 19.
(V. पक्ष.)
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Pakṣin, pl., n. of a brahmanical gotra: Divy 〔635.16〕.
Lanman
English
pakṣín, a. winged, 92^19
as m. bird, 2^23.
[pakṣa.]
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 पक्षिन्, पक्षमत्
adjective
यं पक्षाः सन्ति।
"सर्वे खगाः पक्षिणः सन्ति।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
अष्टादश माठराद्याः सवितुः परिपार्श्वकाः ॥ १०३ ॥
-wordlist-
सूर्यपारिपार्श्वक (पुं), माठर (पुं), पिङ्गल (पुं), दण्ड (पुं), राजन् (पुं), श्रोथ (पुं), खर (पुं), द्वारिक (पुं), कल्माष (पुं), पक्षिन् (पुं), जातृकार (पुं), कुतापकौ (पुंद्वि), पिङ्ग (पुं), गज (पुं), दण्डिन् (पुं), पुरुष (पुं), किशोरकौ (पुंद्वि)
--source--
विहगो विहंगमखगौ पतगो विहंगः शकुनिः शकुन्तिशकुनौ विवयः शकुन्ताः ।
नभसंगमो विकिरपत्त्ररथौ विहायो द्विजपक्षिविष्किरपतत्रिपतत्पतङ्गाः ॥ १३१६ ॥
पित्सन्नीडाण्डजोगौकाश्चञ्चुश्चञ्चू सृपाटिका ।
त्रोटिश्च पत्त्रं पतत्रं पिच्छं वाजस्तनूरुहम् ॥ १३१७ ॥
पक्षो गरुच्छदश्चापि पक्षमूलं तु पक्षतिः ।
-wordlist-
विहग (पुं), विहङ्गम (पुं), खग (पुं), पतग (पुं), विहङ्ग (पुं), शकुनि (पुं), शकुन्ति (पुं), शकुन (पुं), वि (पुं), वयस् (पुं), शकुन्त (पुं), नभसङ्गम (पुं), विकिर (पुं), पत्त्ररथ (पुं), विहायस् (पुं), द्विज (पुं), पक्षिन् (पुं), विष्किर (पुं), पतत्रिन् (पुं), पतत् (पुं), पतङ्ग (पुं), पित्सन् (पुं), नीडज (पुं), अण्डज (पुं), अगौकस् (पुं), चञ्चु (स्त्री), चञ्चू (स्त्री), सृपाटिका (स्त्री), त्रोटि (स्त्री), पत्त्र (क्ली), पतत्त्र (क्ली), पिच्छ (क्ली), वाज (पुं), तनूरुह (पुंक्ली), पक्ष (पुं), गरुत् (पुंक्ली), छद (पुंक्ली), पक्षमूल (क्ली), पक्षति (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
पतन्
पतन्, पतङ्ग, पतग, पतत्रिन्, पत्त्रिन्, शकुन्ति, शकुनि, शकुन्त, वयस्, विहायस्, विहग, विहङ्ग, विहङ्गम, पत्त्ररथ, गरुत्मत्, शकुन, खग, नगौकस्, पक्षिन्, वि, विष्किर, विकिर, अण्डज, नीडज, वाजि, द्विज
पतन्पतङ्गः पतगः पतत्री,
पत्त्री शकुन्तिः शकुनिः शकुन्तः ।
वयो विहायो विहगो विहङ्गो,
विहङ्गमः पत्त्ररथो गरुत्मान् ॥ २३७ ॥
शकुनः खगो नगौकाः पक्षी विर्विष्किरस्तथा विकिरः ।
अण्डजनीडजवाजिद्विजाश्च कथिताः समानार्थाः ॥ २३८ ॥
verse 2.1.1.237
page 0029
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: पक्षी
Root: पक्षिन्
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ खगः
Meaning(s):
⇒ Bird
Shloka(s):
2|3|1|1 ► पक्षी पत्ररथः पत्री पित्सन् पिपतिषन् पतन्। (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
2|3|1|2 ► पतङ्गः पतगः प्लावी पतत्र्यङ्गुपतत्रयः॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
2|3|2|1 ► विहङ्गमो विर्विहगो वहङ्गो नभसङ्गमः। (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
2|3|2|2 ► नीडोद्भवः शुको नीडी मलूको विप्रुषो भसन्॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
2|3|3|1 ► वशाकुर्मदनः पीतुर्मशाको मदुरो द्विजः। (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
2|3|3|2 ► ऊकः शकुन्तः शकुनिः शकुन्तिः शकुनः खगः॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
2|3|4|1 ► शलको विकिरस्तुण्डली नीडजो वातगाम्यपि। (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|3|1|1 ⇢ पक्षी (पक्षिन्) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|1|1 ⇢ पत्ररथः (पत्ररथ) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|1|1 ⇢ पत्री (पत्रिन्) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|1|1 ⇢ पित्सन् (पित्सत्) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|1|1 ⇢ पिपतिषन् (पिपतिषत्) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|1|1 ⇢ पतन् (पतत्) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|1|2 ⇢ पतङ्गः (पतङ्ग) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|1|2 ⇢ पतगः (पतग) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|1|2 ⇢ प्लावी (प्लाविन्) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|1|2 ⇢ पतत्री (पतत्रिन्) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|1|2 ⇢ अङ्गुः (अङ्गु) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|1|2 ⇢ पतत्रिः (पतत्रि) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|2|1 ⇢ विहङ्गमः (विहङ्गम) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|2|1 ⇢ विहगः (विहग) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|2|1 ⇢ विहङ्गः (विहङ्ग) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|2|1 ⇢ नभसङ्गमः (नभसङ्गम) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|2|2 ⇢ नीडोद्भवः (नीडोद्भव) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|2|2 ⇢ शुकः (शुक) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|2|2 ⇢ नीडी (नीडिन्) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|2|2 ⇢ मलूकः (मलूक) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|2|2 ⇢ विप्रुषः (विप्रुष) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|2|2 ⇢ भसन् (भसत्) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|3|1 ⇢ वशाकुः (वशाकु) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|3|1 ⇢ मदनः (मदन) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|3|1 ⇢ पीतुः (पीतु) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|3|1 ⇢ मशाकः (मशाक) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|3|1 ⇢ मदुरः (मदुर) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|3|1 ⇢ द्विजः (द्विज) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|3|2 ⇢ ऊकः (ऊक) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|3|2 ⇢ शकुन्तिः (शकुन्ति) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|3|2 ⇢ शकुनिः (शकुनि) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|3|2 ⇢ शकुन्तः (शकुन्त) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|3|2 ⇢ शकुनः (शकुन) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|3|2 ⇢ खगः (खग) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|4|1 ⇢ शलकः (शलक) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|4|1 ⇢ विकिरः (विकिर) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|4|1 ⇢ तुण्डी (तुण्डिन्) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|4|1 ⇢ नीडजः (नीडज) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
➠ 2|3|4|1 ⇢ वातगामी (वातगामिन्) (पुं) ⇒ Bird ⇒ खगः
Related word(s):
जातिः ➡ पक्षी
परा_अपरासंबन्धः ➡ हारीतः
अन्यसंबन्धाः ➡ सण्डीनम्
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ छदः
Tamil
Tamil
பக்ஷின் : பறவை.
Mahabharata
English
Pakshin, sg. and pl. = Śiva (1000 names^1-2).
Vedic Reference
English
Pakṣin in the Rigveda^1 and later^2 denotes a ‘winged’
creature, more particularly a ‘bird.’
1) i. 48. 5
182, 5
x. 127, 5, etc.
2) Av. iv. 34, 4
xi. 5, 21
xii. 1, 51
xiii. 2, 33
Kāṭhaka Saṃhitā, xxxiv. 8
Aitareya Brāhmaṇa, iv. 23
Bṛhad-
āraṇyaka Upaniṣad, ii. 5, 18, etc.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: पक्षी
Root: पक्षिन्
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ bird
⇒ arrow
⇒ winged
⇒ day of full moon
⇒ bird or any winged animal
⇒ particular sacrificial act
⇒ taking the side of. siding with
⇒ night with the 2 days enclosing it
⇒ day with the 2 nights enclosing it
⇒ bird garuDa as one of the 18 attendants of the Sun
Shloka(s):
2|5|32|1 ► खगे विहङ्गविहगविहङ्गमविहायसः। (सिंहादिवर्गः)
2|5|32|2 ► शकुन्तिपक्षिशकुनिशकुन्तशकुनद्विजाः॥ (सिंहादिवर्गः)
2|5|33|1 ► पतत्रिपत्रिपतगपतत्पत्ररथाण्डजाः। (सिंहादिवर्गः)
2|5|33|2 ► नगौकोवाजिविकिरविविष्किरपतत्रयः॥ (सिंहादिवर्गः)
2|5|34|1 ► नीडोद्भवाः गरुत्मन्तः पित्सन्तो नभसङ्गमाः। (सिंहादिवर्गः)
3|3|20|1 ► पतङ्गौ पक्षिसूर्यौ च पूगः क्रमुकवृन्दयोः। (नानार्थवर्गः)
3|3|231|2 ► पापापराधयोरागः खगबाल्यादिनोर्वयः॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|5|32|1 ⇢ खगः (खग) (पुं) ⇒ air, sun, wind, bird, arrow, deity, planet, grasshopper, moving in air, any air-moving insect
➠ 2|5|32|1 ⇢ विहङ्गः (विहङ्ग) (पुं) ⇒ sun, moon, bird, arrow, cloud, flying, sky-going
➠ 2|5|32|1 ⇢ विहगः (विहग) (पुं) ⇒ sun, moon, bird, arrow, planet, sky-goer, particular configuration of stars
➠ 2|5|32|1 ⇢ विहङ्गमः (विहङ्गम) (पुं)
➠ 2|5|32|1 ⇢ विहायान् (विहायस्) (पुं) ⇒ air, sky, bird, active, mighty, vigorous, atmosphere
➠ 2|5|32|2 ⇢ शकुन्तिः (शकुन्ति) (पुं)
➠ 2|5|32|2 ⇢ पक्षी (पक्षिन्) (पुं) ⇒ bird, arrow, winged, day of full moon, bird or any winged animal, particular sacrificial act, taking the side of. siding with, night with the 2 days enclosing it, day with the 2 nights enclosing it, bird garuDa as one of the 18 attendants of the Sun
➠ 2|5|32|2 ⇢ शकुनिः (शकुनि) (पुं)
➠ 2|5|32|2 ⇢ शकुन्तः (शकुन्त) (पुं) ⇒ bird, blue jay, sort of insect, particular bird of prey
➠ 2|5|32|2 ⇢ शकुनः (शकुन) (पुं) ⇒ bird, auspicious, kind of Brahman, indicating good luck, sort of hymn or song, particular kind of bird
➠ 2|5|32|2 ⇢ द्विजः (द्विज) (पुं) ⇒ bird, tooth, Brahman, brAhmaNa, any Aryan, twice-born, oviparous animal, animal born of an egg, bird or any oviparous animal, member of the upper three castes, man of any one of the first 3 classes, coriander seed [ Xantboxylum Alatum - Bot. ], bleeding-heart plant [Clerodendrum indicum - Bot.]
➠ 2|5|33|1 ⇢ पतत्री (पतत्रिन्) (पुं) ⇒ bird, arrow, horse, winged, flying, feathered, particular fire, horse in the azvamedha sacrifice
➠ 2|5|33|1 ⇢ पत्री (पत्रिन्) (पुं)
➠ 2|5|33|1 ⇢ पतगः (पतग) (पुं) ⇒ bird, winged or flying animal, sky-flying luminary i.e. the sun
➠ 2|5|33|1 ⇢ पतन् (पतत्) (पुं)
➠ 2|5|33|1 ⇢ पत्ररथः (पत्ररथ) (पुं)
➠ 2|5|33|1 ⇢ अण्डजः (अण्डज) (पुं) ⇒ fish, bird, snake, lizard, egg-born, God Brahman
➠ 2|5|33|2 ⇢ नगौकाः (नगौकस्) (पुं) ⇒ crow, lion, any bird, fabulous animal zarabha, mountain- or tree-dweller
➠ 2|5|33|2 ⇢ वाजी (वाजिन्) (पुं) ⇒ man, bird, hero, arrow, swift, horse, manly, potent, strong, bridle, heroic, winged, palfrey, warrior, warlike, spirited, stallion, Coursers, feathered, impetuous, procreative, school of vAjasaneya, steed of a war-chariot, class of divine beings, having any thing for wings, Malabar nut plant [ Justicia adhatoda - Bot. ]
➠ 2|5|33|2 ⇢ विकिरः (विकिर) (पुं) ⇒ scatterer, particular fire, water trickled through, scattered portion of rice, kind of gallinaceous bird, scattering or anything scattered
➠ 2|5|33|2 ⇢ विः (वि) (पुं)
➠ 2|5|33|2 ⇢ विष्किरः (विष्किर) (पुं) ⇒ any bird, scatterer, particular fire, gallinaceous bird, pulling or tearing to pieces
➠ 2|5|33|2 ⇢ पतत्रिः (पतत्रि) (पुं)
➠ 2|5|34|1 ⇢ नीडोद्भवः (नीडोद्भव) (पुं)
➠ 2|5|34|1 ⇢ गरुत्मान् (गरुत्मत्) (पुं)
➠ 2|5|34|1 ⇢ पित्सन्त् (पित्सन्त्) (पुं)
➠ 2|5|34|1 ⇢ नभसङ्गमः (नभसङ्गम) (पुं)
➠ 3|3|20|1 ⇢ पतङ्गः (पतङ्ग) (पुं) ⇒ sun, bee, bird, moth, spark, horse, Flier, flying, grasshopper, flying thing, species of rice, any flying insect, butterfly or moth, ball for playing with
➠ 3|3|231|2 ⇢ वयः (वयस्) (नपुं) ⇒ web, crow, bird, meal, kind, food, power, youth, might, degree, energy, health, vigour, strength, enjoyment, age [biol.], vigorous age, winged tribe, prime of life, period of life, marriageable age, any winged animal, any period of life
Related word(s):
जातिः ➡ पक्षी
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ पक्षिपक्षः
परा_अपरासंबन्धः ➡ हंसः
गुण-गुणी-भावः ➡ पक्षिशब्दः
उपजीव्य_उपजीवक_भावः ➡ पक्षीणां_हन्ता
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पक्षिन्
पु०
 पक्ष + अस्त्यर्थे इनि । १ खगे तेषामुत्पत्तिर्यथा“अरुणस्य भार्य्या श्येनी वीर्य्यवन्तौ महावलौ । सम्पा-तिञ्च जटायुञ्च प्रासोष्ट पक्षिसत्तनौ । सम्पातिर्जनयन्गृध्रान् काकाः पुत्रा जटायुषः । भार्य्या गरुत्मतश्चापिभासी क्रौञ्ची शुनी शुकी । धृतराष्ट्री गरुत्मांस्तु शुन्यांजज्ञे च षट् सुतान् । त्रिशिखञ्च सुनेत्रञ्च सुमुखं सुन-सन्तथा । सुरूपन्तु सुपर्वाणं तेषां पुत्रा अनन्तकाः ।चतुर्द्दश सहस्राणि क्रूराणां पन्नगाशिनाम् । सप्तद्वीपे-ष्विमे सन्ति गारुडास्ते महाबलाः । भासीपुत्रास्तथाभासा उलूकाः काककुक्कुठाः । मयूराः कलविङ्काश्चकपोती चैव तित्तिरी । क्रौञ्च्यां वाध्रीणसा आसन्कुरराः सारसारकाः । धृतराष्ट्री कलहंसान् धार्त्त-राष्ट्रांश्च भामिनी । चक्रवाकांश्च विहगान् सश्येनानौद-कान् द्विजान् । अन्यानपि द्विजान् जज्ञे पुत्रपौत्रानन-न्तकान्” अग्निपु० । गुरुभक्षबहुभक्षस्थूलकायपक्षिणांपूर्वार्द्धस्य श्रेष्ठत्वं यथा “गुरुभक्षा बहुभुजो ये चोपचि-तमेदसः । एकदेहेऽपि पूर्वार्द्धं भृगाणां पक्षिणां वरम्”पक्षिणामङ्गभेदानामुत्तरोत्तरं गुरुत्वं यथा “सर्वेषाञ्चशिरःस्कन्धप्लीहचर्मयकृद्गुदम् । पादपुच्छान्त्रमस्तिष्कमुष्कक्रोडाः समेहनाः । धातवः शोणिताद्याश्चगुरवः स्युः परस्परम्” । तन्मांसगुणाः । “मत्स्यकूर्म-खगाण्डानि स्वादुवाजीकराणि च । कटुपाकानि तानिस्युर्वातश्लेष्महराणि च” राजवल्लभः । तद्भेदमांसगुणाः सुश्रुतोक्ता यथा“लावतित्तिरिकपिञ्जलवर्त्तीरबर्त्तिकावर्त्तकनप्तृकावातीकचकोरकलविङ्कमयूरक्रकरोपचक्रकुक्कुटसारङ्गशतपत्रककुतिंत्तिरिकुररबाहुकयवलकप्रभृतयस्त्र्याहणा विष्किरालघवः शीतमधुरा कषाया दोषशमनाश्च । “संग्राहीदीपनश्चैव कषायमधुरो लघुः । लावः कटुविपाकश्चसन्निपाते च पूजितः । ईषद्गुरूष्णमधुरो वृष्यो मेधाग्नि-बर्द्धनः । तित्तिरिः सर्वदोषघ्नो ग्राही वर्णप्रसादनः ।हिक्काश्वासानिलहरो विशेषाद्गौरतित्तिरिः । रक्तपित्त-हरः शीतो लथुश्चापि कपिञ्जलः । कफोत्थेषु चरोतेषु मन्दवाते च शस्यते । वातपित्तहरा वृष्या मेधा-ग्निबलवर्द्धनाः । लघवः क्रकरा हृद्यास्तथा चैवोपच-क्रकाः । कषायः स्वादुलवणस्त्वच्यः केश्यो रुचिप्रदः ।मयूरः स्वरमेधाग्निदृक्श्रोत्रेन्द्रियदार्ढ्यकृत् । स्निग्धोष्णो-ऽनिलहा वृष्यः स्वेदस्वरवलावहः । वृंहणः कुक्कुटोवन्यस्तद्वद्ग्राम्यो गुरुस्तु सः । वातरोगक्षयवमीविषम-ज्वरनाशनः” । “कपोतपारावतभृङ्गराजपरभृतकोयष्टिक-कुलिङ्गगृहकुलिङ्गगोक्षोडकडिडिमाणकशतपत्रकमातृनि-न्दकभेदाशिशुकसारिकावल्कुलीगिरिशालह्वालदूषकसुगृ-हीखञ्जरीटकहारीतदात्यूहप्रभृतयः प्रतुदाः । कषाय-मधुरा रूक्षाः फलाहारा मरुत्कराः । पित्तश्लेष्म-हराः शीता बद्धमूत्राल्पवर्चसः । सर्वदोषकरस्तेषां भेदाशीमलदूषकः । कषायस्वादुलवणो गुरुः काणकपोतकः ।रक्तपित्तप्रशमनः कषायविशदोऽपि च । विपाके मधुर-श्चापि गुरुः पारावतः स्मृतः । कुलिङ्गो मधुरःस्निग्धःकफशुक्रविवर्द्धनः । रक्तपित्तहरो वेश्मकुलिकस्त्वति-शुक्रलः” ।
Capeller
German
पक्षि॑न् gaflügelt, parteiisch für (—°)
m.
Vogel.
Grassman
German
pakṣín, a., m. von pakṣá, 1〉 a., beflügelt, geflügelt (von Vögeln)
2〉 a., mit Flügeln versehen, in bildlichem Sinne von der Wurfwaffe, oder 3〉 vom Ruderboote
4〉 m., Vogel.
-íṇam 3〉 plavám {182, 5}.
-íṇas [N. pl.] 1〉 śyenā́sas {640, 10}
grā́māsas {953, 5} (Gegensatz padvántas).
-íṇas [A.] 4〉 {48, 5}.
-íṇī 2〉 hetís {991, 2}. _{991, 3}.
Burnouf
French
पक्षिन् पक्षिन्
m.
 (sfx. इन्) oiseau ailé.
Flèche
empennée. -- F. पक्षिणी femelle d'oiseau.
Le jour de la
pleine lune
une nuit en deux jours.
Surn. de Pūtanā.
पक्षिचाला
f.
 nid
volière.
पक्षिसिंह et पक्षिस्वामिन्
m.
 Garuḍa, roi des oiseaux.
Stchoupak
French
पक्षिन्-
a. qui a des ailes, des côtés
partisan de (ifc.)
m.
 (qqf.
पक्षि-) oiseau
पक्षित्व- nt. état d'oiseau.
पक्षि-पति-
m.
 Saṃpāti.
°पुंगव-
m.
 Jaṭāyu.
°मृगता-
f.
 état d'oiseau ou de bête sauvage.
°राज्- °राज- पक्षीन्द्र- पक्षीश-
m.
 Garuḍa ou Jaṭāyu.
°स्वामिन्-
m.
 Garuḍa.