| YouTube Channel

नेत्रं (netraM)

 
Apte 1890
English
नेत्रं [नयति नीयते वा अनेन नी-ष्ट्रन्] 1 Leading, conducting.
2 The eye
प्रायेण गृहिणीनेत्राः कन्यार्थेषु कुटुंबिनः Ku. 6. 85, 2. 29, 30
7. 13.
3 The string of a churning-stick.
4 Woven silk, a fine silken garment
नेत्रक्रमेणोपरुरोध सूर्यं R. 7. 39 (where some commentators take नेत्रं in its ordinary sense of the ‘eye’).
5 The root of a tree.
6 An enemapipe.
7 A carriage, conveyance in general.
8 The number ‘two’.
9 A leader.
10 A constellation, star (said to be. m. only in these two senses).
Comp.
अंजनं a collyrium for the eyes
Ś. Til. 7.
अंतः the outer corner of the eye.
अंबु,
अंभस् n. tears.
अभिष्यंदः running of the eyes, a kind of eye-disease.
आमयः ophthalmia.
उत्सवः any pleasing or beautiful object.
उपमं the almond fruit.
औषधं collyrium.
कनीनिका the pupil of the eye.
कोषः {1} the eye-ball. {2} the bud of a flower.
गोचर a. within the range of sight, perceptible, visible.
छदः the eyelid.
जं,
जलं,
वारि n. tears.
पर्यंत a. as far as the eye, up to the eye. (
तः) the outer corner of the eye.
पिंडः {1} the eye-ball. {2} a cat.
मलं the mucus of the eyes.
मुष् a. stealing or captivating the eye.
योनिः {1} an epithet of Indra (who had on his body a thousand marks resembling the female organ inflicted by the curse of Gautama). {2} the moon.
रंजनं a collyrium.
रोमन् n. the eyelash.
वस्तिः m. f. a clyster-pipe with a bag.
वस्त्रं a veil over the eye, the eyelid.
विष् f. excretion of the eyes.
स्तंभः rigidity of the eyes.
Hindi
Hindi
आंखें
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नेत्रं,
क्ली,
 (नीयते नयति वानेनेति । “दाम्नी-शसेति ।” ३ । २ । १८२ । इति करणे ष्ट्रन् ।)चक्षुः । (यथा, मनुः । ४ । ४४ ।“नाञ्जयन्तीं स्वके नेत्रे नचाभ्यक्तामनावृताम् ।न पश्येत् प्रसवन्तीञ्च तेजस्कामो द्विजोत्तमः ॥
”)जटा । अंशुकम् । इत्यमरः । २ । ६ । ९३, ३ । ३ । १७९ ॥
मन्थगुणः । (यथा, महाभारते ।१ । १८ । १३ ।“मन्थानं मन्दरं कृत्वा तथा नेत्रञ्च वासुकिम् ।देवा मथितुमारब्धाः समुद्रं निधिमम्भ-साम् ॥
”)वृक्षमूलम् । रथः । नेतरि, त्रि । इति मेदिनी ।रे, ५४ ॥
(यथा, महाभारते । २ । ६० । ४ ।“नावं समुद्र इव बालनेत्रा-मारुह्य घोरे व्यसने निमज्जेत् ॥
”)नाडी । इति विश्वः ॥
वस्तिशलाका । इतिराजनिर्घण्टः ॥