धातुः: नृत्
मूलधातुः: नृती
धात्वर्थः: गात्रविक्षेपे
गणः: दिवादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: नृत्यति


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

नृतीँ नृती  (अर्थः)  गात्रविक्षेपे
( नृत्यति ननत, ननृततुः, ननर्तिथ, ननृतिव नर्तिता नर्तिष्यति, नर्त्स्यति, ) "सेऽसिचि'' इति सिज्वर्ज्यस्य सकारादेरिङ्विकल्पः ( नृत्यतु अनृत्यत् नृत्येत् ) आशिषि, ( नृत्यात् अनर्तीत्, अनर्तिष्टाम् निनर्तिषति, निनृत्सति,) "हलन्ताच'' इत्यनिटि कित्त्वम् ( नरीनृत्यते ) क्षुभ्नादिषु "नृत्यतेर्यङि' इति पाठाण्णत्वनिषेधः ( नर्नर्ति, नरिनर्ति, नरीनर्ति ) इत्यादि रुग्रिग्रीकः ( नर्तयति, नर्तयते अनीनृतत्, अननर्तत्, ) "उरृद्वा'' अस्य चलार्थत्वाद् अणावकर्मकत्वाच्च "निगरणवलने'' इत्यादिना योगद्वयेन कर्त्रभिप्राये क्रियाफले यत्र परस्मैपदं प्राप्तं तत्र "न पादम्'' इत्यादिना निषिध्यते ( नृत्यम् ) "ऋदुपधात्'' इति क्यप् ( नर्तकः, नर्तकी ) "शिल्पिनि ष्वुन्'' इति ष्वुन्, तत्र नृतिखनिरञ्जिभ्यः परिगणनम् ( नृत्तः, नृत्तवान्, ) ईदित्करणम् "यस्य विभाषा'' इत्यस्यानित्यत्वज्ञापनार्थम् तेन धावित इत्यादि सिद्ध्यतीति आत्रेयमैत्रेयौ स्वामिकाश्यपौ तु "अवयवेचरितार्थत्वाद् यङ्लुङिनवृत्त्यर्थम्'' इति अत्र यस्य विभाषा नास्ति, "सेऽसिचि'' इत्यत्र एकाच इत्यनुवृत्तेरिड्विकल्पस्यैवाभावादिति तयोरभिप्रायः ( नृतूः )दीर्घाकृतिः "नृतिशृध्योः कूः'' इतिकूप्रत्ययः 9

नृतीँ नृती  गात्रविक्षेपे 
- नृत्यति  ननर्त्त  नर्त्स्यति नर्त्तिष्यति  नृत्यम्  नृत्तम्  नरीनृत्यते  नर्नत्ति नर्नृतीति नरिनृतीति नरीनृतीति नरिनर्त्ति नरीनर्त्ति  निनृत्सति निनर्त्तिषति  ईदित्त्वफलमुक्तमेव  10

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“नृती गात्रविक्षेपे”@} <a href="#foot_krm02">2</a> नर्तकः-र्तिका, नर्तकः-र्तिका, निनृत्सकः-निनर्तिषकः-षिका, <a href="#foot_krm03">3</a> नरीनृतकः-तिका;</li> <li> इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि तौदादिककृन्ततिवत् <a href="#foot_krm04">4</a> ज्ञेयानि। </li> <li><a href="#foot_krm05">5</a> नृत्यन्-न्ती, <a href="#foot_krm06">6</a> नर्त्स्यन्-न्ती-ती, <a href="#foot_krm07">7</a> नर्तकः- <a href="#foot_krm08">8</a> नर्तकी, <a href="#foot_krm09">9</a> नर्तयमानः, <a href="#foot_krm10">10</a> <a href="#foot_krm11">11</a> नर्तनः, <a href="#foot_krm12">12</a> इति कूप्रत्यये रूपम्। </li> <li>नृतूः = दीर्घाकृतिः, नर्तकः, क्रिमिविशेषो वा।]] नृतूः।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (९५४)</li> <li id="foot_krm02">02 => (४-दिवादिः-१११६। अक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[१। क्षुभ्नादिषु (८-४-३९) ‘नृत्यतेर्यङि’ (ग। सू।) इति पाठात् णत्वनिषेधः।]]</li> <li id="foot_krm04">04 => (२४८)</li> <li id="foot_krm05">05 => [[२। शतरि, ‘दिवादिभ्यः’ (३-१-६९) इति श्यन्प्रत्यये रूपम्।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[B। ‘वनं चचार कर्तिष्यन् नर्त्स्यन् इव निरङ्कुशः।।’ भ। का। ९। ४२।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[३। ‘शिल्पिनि ष्वुन्’ (३-१-१४५) इत्यत्र ‘नृतिखनिरञ्जिभ्य एव’ (वा। ३-१-१४५) इति परिगणनादस्मात् ष्वुन्प्रत्यये रूपम्। षित्त्वात् स्त्रियां ङीप्।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[C। ‘नर्तकीरभिनयातिलङ्घिनीः पार्श्ववर्तिषु गुरुष्वलज्जयत्।।’ रघु। १९। १४।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[४। अस्य धातोः चलनार्थत्वात्, अणावकर्मकत्वाच्च, ण्यन्तात् क्रमेण ‘निगरणचल- नार्थेभ्यः--’ (१-३-८७) इति, ‘अणावकर्मकाच्चित्तवत्कर्तृकात्’ (१-३-८८) इति च यत् परस्मैपदं कर्त्रभिप्राये क्रियाफले प्राप्तम्, तत् ‘न पादम्याङ्यमाङ्यस- परिमुहरुचिनृतिवदवसः’ (१-३-८९) इति निषिध्यते। तेन शता न भवति। परगामिनि क्रियाफले तु ‘णिचश्च’ (१-३-७४) इति, ‘शेषात् कर्तरि--’ (१-३-७८) इति च उभयपदं भवत्येव। तेन नर्तयन् इत्यपि साधुः।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[ड्। ‘अवाद् वायुः शनैर्यस्यां लतां नर्तयमानवत्।’ भ। का। ८। ६१।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [[५। ‘चलनशब्दार्थादकर्मकात्--’ (३-२-१४८) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु युच् भवति।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[६। ‘नृतिशृध्योः कूः’ [द। उ। १-१७४]</li></ul>

नृत् (नृ꣡तीँ꣡ गात्रविक्षेपे - दिवादिः - सेट्)
ल्युट् = नर्तनम्
अनीयर् = नर्तनीयः - नर्तनीया
ण्वुल् = नर्तकः - नर्तिका
तुमुँन् = नर्तितुम्
तव्य = नर्तितव्यः - नर्तितव्या
तृच् = नर्तिता - नर्तित्री
क्त्वा = नर्तित्वा
ल्यप् = प्रनृत्य
क्तवतुँ = नृत्तवान् - नृत्तवती
क्त = नृत्तः - नृत्ता
शतृँ = नृत्यन् - नृत्यन्ती

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

नृतीँ नृती गात्रविक्षेपे
- (अर्थविवरणम्) गात्रविक्षेपो नाट्यम् 
नृत्यति  सेऽसिचि कृतचृतछृदतृदनृतः (7257) इति वेट्-नर्त्स्यति, नर्तिष्यति निनृत्सति निनर्तिषति  नृत्तम्, यस्य विभाषा (7215) इत्यनिट्त्वे सिद्धे ईदित्त्वं यङ्लुगर्थम्-नरीनत्तः, क्षुभ्नादित्वात् (द्र0 (8439) णत्वाभावः  न पादम्याङ्यम (1389) इति तङ्-नर्तयते  8

### 📜 Overview
The term "नृत्यति" (nṛtyati) is a Sanskrit verb primarily meaning "to dance". It reflects movements that convey artistic expression, often in performance contexts such as dramas, celebrations, or classical arts. It originates from the root "नृत्" (nṛt), a term associated with the act of dancing and gesticulating, showcasing the cultural significance of dance in ancient Indian traditions.

### 🗣️ Pronunciation Guide
Nṛ-tya-ti (stress on "tya")

### 🧠 Grammatical Profile
- **Word Type:** Verb
- **Gender:** Not applicable
- **Root (धातु):** नृत् (nṛt) meaning "to dance"
- **Compound (समास):** The word is not a compound; it is formed from the root verb.

### 📖 Meanings
1. **Primary & Core Meanings (from Dictionaries):**
   - To dance (नृत्यति) (Monier-Williams)
   - To gesticulate, to enact (dhatukosha)

2. **Extended or Figurative Meanings (from Dictionaries):**
   - To represent or act on stage, reflecting the theatrical aspects of dance (Spoken Sanskrit).
   - Dance as a form of self-expression or communication (derived from cultural contexts).

3. **Additional Meanings:** 
   - In a broader sense, "नृत्यति" can imply engaging in movement for joy or celebration, often seen in festive contexts.

### 🏗️ Etymology & Word Formation
The verb "नृत्यति" is derived from the root "नृत्" (nṛt), which conveys actions involving movement and performance. The formation indicates it belongs to the class of verbs in the Parasmai pad (external voice) and follows the conjugation patterns typical for verbs ending with "it" (इट्) and resonates with the meaning of physical expression through movement (dhatukosha).

### 🌐 Comparative Linguistics
- **Hindi:** नृत्य (nṛtya) - meaning 'dance.'
- **Bengali:** নৃত্য (nṛtya) - meaning 'dance.'
- **Tamil:** நடனம் (naṭaṉam) - meaning 'dance,' showing influence from Sanskrit through cultural exchange.
- **Telugu:** నృత్యం (nṛtyaṁ) - meaning 'dance,' also derived from Sanskrit.

### ✍️ Usage Examples
1. **From Dictionary Entries:**
   - मयूरः मेघं दृष्ट्वा नृत्यति। (Mayūraḥ meghaṃ dṛṣṭvā nṛtyati.) - "The peacock dances upon seeing the clouds." (glossary).
   
2. **Additional Examples (General Knowledge):**
   - स mantra नृत्यति यदा राधा कृष्णस्य समीपं। 
     Translation: "She dances where Radha is near Krishna." (general example not found in provided entries).

### 🖼️ Visual or Cultural Context
Dance, as embodied in "नृत्यति," holds a profound place in Indian culture, particularly in festivals like Navaratri, where traditional dances such as Garba are performed. Such celebrations highlight the essence of joy and community, embodying the core meaning of the term.

### ↔️ Dictionary Variations
- The term is consistently defined across dictionaries, with variations in usage contextualizing its application in performance arts. However, the essence remains centered around dance and expressive movement.

### 🔄 Synonyms, Antonyms & Related Words
- **Synonyms:** नटति (naṭati) - to act, नाटयति (nāṭayati) - to perform.
- **Antonyms:** स्थिरता (sthiratā) - stillness; the absence of movement.
- **Related Words:** नृत्य कला (nṛtya kalā) - dance art; नर्तक (nartaka) - dancer; नर्तकी (nartakī) - female dancer.

नृत्ते
2.1.15
नटति नाटयति नृत्यति

(6 पीपी) नृत्य करने के लिए

<table><tr><td>नृत्यति { नृत् }</td><td>nRtyati { nRt }</td><td>verb</td><td> represent</td></td></tr><tr><td>नृत्यति { नृत् }</td><td>nRtyati { nRt }</td><td>verb</td><td> dance about</td></td></tr><tr><td>नृत्यति { नृत् }</td><td>nRtyati { nRt }</td><td>verb</td><td> dance</td></td></tr><tr><td>नृत्यति { नृत् }</td><td>nRtyati { nRt }</td><td>verb</td><td> act on the stage</td></td></tr></table><table width='800px' ><tr></tr></table><table ><colgroup><col width=160px><col width=160px><col width=160px><col width=160px><col width=160px></colgroup>

नृत्यति (nRtyati)

Spoken Sanskrit

Hindi

धातुपाठः (Krishnacharya)

Akhyata Chandrika