| YouTube Channel

नीरज (nIraja)

 
शब्दसागरः
English
नीरज
mfn.
 (-जः-जा-जं) Aquatic.
n.
 (-जं)
1. A sort of Costus, (C. spe-
ciosus.)
2. A. lotus in general.
m.
 (-जः) An otter.
E.
 नीर water,
and ज born, or produced.
Capeller Eng
English
1 नीरज
m.
n.
 lotus (water-born).
2 नीरज
a.
 =
seq.
Yates
English
नी-र-ज (जं) 1.
n.
 A sort of costus
a lotus.
m.
 An otter.
a. Aquatic.
Spoken Sanskrit
English
नीरज - nIraja -
adj.
 - free from dust
नीरज - nIraja -
adj.
 - free from passion
नीरज - nIraja -
m.
 - lotus
नीरज - nIraja -
m.
 - species of grass
नीरज - nIraja -
m.
 - water lily
नीरज - nIraja -
m.
 - otter
नीरज - nIraja -
m.
n.
 - water-born
नीरज - nIraja -
n.
 - pearl
नीरज - nIraja -
n.
 - species of crepe ginger plant [ Costus - Bot. ]
Wilson
English
नीरज
mfn.
 (-जः-जा-जं) Aquatick.
n.
 (-जः)
1 A sort of Costus, (C. speciosus.)
2 A lotus in general.
m.
 (-जः) An otter.
E.
 नीर water, and ज born, or produced.
Monier Williams Cologne
English
1. नी—रज
mfn.
 free from dust,
MBh.
free from passion,
Kāv.
Pur.
&c.
नी—रज
m.
 (with विरज)
N.
 of Śiva,
MBh.
2. नीर—ज mn. (for 1. See
p.
 543, col. 3) ‘w°-born’, a water lily, lotus,
MBh.
Kāv.
&c.
नीर—ज
m.
 an otter,
L.
a species of grass,
L.
नीर—ज
n.
 a species of Costus,
Suśr.
a pearl,
L.
Monier Williams 1872
English
नीरज 2. नी-रज, अस्, आ, अम् (fr. निस् + रज
for रजस्), free from dust
devoid of passion
(with
वि-रज) an epithet of Śiva. (For 1. नीर-ज see
under नीर, col. 2.)
Benfey
English
नीरज
I. नीर-ज,
m.
 and
n.
 A
lotus in general, Kathās. 4, 6.
II. =
नीरजस् (q. cf. ), Free from dust, MBh.
12, 3822.
Hindi
Hindi
(पता) कमल
Apte Hindi
Hindi
नीरज
वि* निर्-रज -
धूल से मुक्त
नीरज
वि* निर्-रज -
"रागशून्य, अन्धकार शून्य"
नीरजम्
नपुं*
 नीरम्-जम् -
कमल
नीरजम्
नपुं*
 नीरम्-जम् -
मोती
Shabdartha Kaustubha
Kannada
नीरज
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪದ್ಮ / ಕಮಲ / ತಾವರೆ
निष्पत्तिः - > जनी (प्रादुर्भावे) - "डः" (३-२-९७)
व्युत्पत्तिः - > नीरे जायते
प्रयोगाः - > जगदतुर्निहिते हृदि नीरजे दवथुकुड्भलनेन पृथुस्तनीम्
उल्लेखाः - > नैष० ४-३०
नीरज
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಂಗಲು ಕೋಷ್ಠ
विस्तारः - > नीरजं कुष्ठपद्मयोः - मेदि०
नीरज
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮುಕ್ತಾಫಲ / ಮುತ್ತು
नीरज
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ
L R Vaidya
English
nIraja {% a. %} 1. free from dost
2. devoid of passion.
nIra-ja {% n. %} 1. lotus
2. a pearl.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नीरजं,
क्ली,
 (नीरे जले जायते इति । जन +डः ।) कुष्ठौषधिः । (यथा, सुश्रुते चिकित्सित-ष्ठाने । २५ ।“फलत्रयं लौहरजोऽञ्जनञ्चयष्ट्याह्वयं नीरजसारिवे च ॥
”)पद्मम् । इति मेदिनी । जे, २४ ॥
(यथा, भ्रम-राष्टके । ४ ।“नीतं जन्म नवीननीरजवने पीतं मधुस्वेच्छया ॥
”)मुक्ता । इति राजनिर्घण्टः ॥
जलजाते, त्रि ॥
नीरजः,
पुं,
 (नीरे जायते इति । जन + डः ।)उद्रजन्तुः । इति शब्दरत्नावली ॥
उशीरी ।इति राजनिर्घण्टः ॥
(महादेवः । यथा, महा-भारते । १३ । १७ । १४६ ।“उद्भित्त्रिविक्रमो वैद्यो विरजो नीरजोऽमरः ॥
”)
नीरजः, [स्] त्रि, (निर्नास्ति रजो धूलिःकुसुमपरागादिर्वा यत्र ।) निर्धूलिदेशपूष्यादि ।(यथा, महाभारते । १३ । ८१ । २० ।“सर्व्वा मणिमयी भूमिः सर्व्वकाञ्चनवालुका ।सर्व्वर्त्तुसुखसंस्पर्शा निष्पङ्का नीरजाः शुभा ॥
”)अरजस्कायाम् स्त्री ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
नीरज
न०
 नीरे जायते जन--ड । १ पद्मे २ कुष्ठोषधौ मेदि० ।३ मुक्ताफले राजनि० । ४ उद्राख्ये जन्तौ (उद्बिडाल) पुंस्त्रीस्त्रियां जातित्वात् ङीष् । ५ उशीरिणि च राजनि० ।६ जलजातमात्रे
त्रि०
 “नीतं जन्म नवीननीरजवनेपीतं मधुस्वेच्छया” भ्रमराष्टकम् निर्गयं रजात् प्रा० ब०रलोपदीर्घौ “सर्वे सान्ताः अदन्ताःस्थुः” इत्युक्तेः रजश-ब्दोऽपि रजःसमानार्थकः । ७ रजोगुणकार्यरागशून्ये८ महादेवे
पु०
 । “उद्भित् त्रिविक्रमो वैस्रो विरजो नीरजो-ऽमरः” भा० अ० १७ अ० ।
Capeller
German
1. नीरज
m.
n.
 Wasserrose (eig. -geborne).
2. नीरज = folg.
Stchoupak
French
२ नी-रज-
a. sans poussière
exempt de passion
°रजस्- -क- id.