| YouTube Channel

नीचः (nIcaH)

 
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अधमः, क्षुद्रः, नीचः, नराधमः, अवमः
noun
भयदयालज्जाशून्यः पुरुषः।
"अधमः नीचकार्यं कर्तुं न बिभेति।"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: नीचः
Root: नीच
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ low
⇒ deep
⇒ base
⇒ mean
⇒ vile
⇒ short
⇒ lowered
⇒ not high
⇒ inferior
⇒ dwarfish
⇒ depressed
⇒ insignificant
⇒ kind of perfume
Shloka(s):
2|10|16|1 ► विवर्णः पामरो नीचः प्राकृतश्च पृथग्जनः। (शूद्रवर्गः)
2|10|16|2 ► निहीनोऽपसदो जाल्मः क्षुल्लकश्चेतरश्च सः॥ (शूद्रवर्गः)
3|3|192|2 ► उदारो दातृमहतोरितरस्त्वन्यनीचयोः॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|10|16|1 ⇢ विवर्णः (विवर्ण) (पुं) ⇒ low, wan, pale, vile, stupid, colorless, out-caste, colourless, unlettered, bad-coloured, without color, belonging to a mixed caste, man of low caste or of degrading occupation
➠ 2|10|16|1 ⇢ पामरः (पामर) (पुं) ⇒ low, base, fool, vile, idiot, wretch, wicked, villain, man of lowest extraction, affected with skin-disease
➠ 2|10|16|1 ⇢ नीचः (नीच) (पुं) ⇒ low, deep, base, mean, vile, short, lowered, not high, inferior, dwarfish, depressed, insignificant, kind of perfume
➠ 2|10|16|1 ⇢ प्राकृतः (प्राकृत) (पुं) ⇒ low, usual, vulgar, normal, artless, natural, ordinary, original, unrefined, Prakritic, vernacular, primordial, provincial, low or vulgar man, dissolution of the universe, resolution or re-absorption into prakRti, belonging to or derived from prakRti or the original element
➠ 2|10|16|1 ⇢ पृथग्जनः (पृथग्जन) (पुं) ⇒ fool, low man, villain, multitude, blockhead, low person, man fellow, vulgar man, common people, ordinary professing Buddhist, man of lower caste or character or profession
➠ 2|10|16|2 ⇢ निहीनः (निहीन) (पुं)
➠ 2|10|16|2 ⇢ अपसदः (अपसद) (पुं) ⇒ outcast, castaway, children of six degrading marriages
➠ 2|10|16|2 ⇢ जाल्मः (जाल्म) (पुं) ⇒ vile, rogue, cruel, rascal, wretch, villain, contemptible, inconsiderate
➠ 2|10|16|2 ⇢ क्षुल्लकः (क्षुल्लक) (पुं) ⇒ low, poor, hard, vile, small, wicked, pained, little, indigent, youngest, malicious, abandoned, distressed, small shell
➠ 2|10|16|2 ⇢ चेतरः (चेतर) (पुं)
➠ 3|3|192|2 ⇢ इतरः (इतर) (पुं) ⇒ low, vile, another, rejected, the rest, expelled, the other, this - that, different from, the one - the other, remaining one of two
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ शूद्रः
जातिः ➡ मनुष्यः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नीचः, त्रि, (निकृष्टामीं लक्ष्मीं शोभां चिनोतीति ।चि + “अन्येभ्योऽपि दृश्यते ।” इति डः ।) हीन-जातिकर्म्मा । वर्व्वरः । इत्यमरटीकायां भरतः ॥
तत्पर्य्यायः । विवर्णः २ पामरः ३ प्राकृतः ४पृथग्जनः ५ निहीनः ६ अपसदः ७ जाल्मः ८क्षुल्लकः ९ इतरः १० । इत्यमरः । २ । १० । १६ ॥
अपशदः ११ खुल्लकः १२ । इति भरतः ॥
हीनः१३ क्षुल्लः १४ क्षुण्णः १५ वेतकः १६ । इतिशब्दरत्नावली ॥
नीचसङ्गदोषो यथा, --“न प्राप्नोति सुखं किञ्चिन्नीचसङ्गान्महानपि ।प्रेतसङ्गान्महादेवो नग्नो भस्मविभूषितः ॥
प्रविश्य निलयं नीचः स्त्रीधनादिकमिष्यते ।स्वयं नेतुं न शक्नोति तदा नाययति ध्रुवम् ॥
स्थिते गुणेऽपि नीचस्तु यत्नाद्दोषं प्रपद्यते ।किञ्चित्तु सङ्गमासाद्य तदुक्तं स्यात् सनातनम् ॥
सतां श्रुत्वा गुणं नीचः श्रोतुमायाति बन्धुवत् ।ततः समयमासाद्य प्रकाशयति तद्धसन् ॥
मनस्येकं वचस्येकं कर्म्मण्येकं महात्मनाम् ।मनस्यन्यद्बचस्यन्यत् कर्म्मण्यन्यद्दुरात्मनाम् ॥
”इति पाद्मे क्रियायोगसारे ५ अध्यायः ॥
अपि च ।“बुद्धिश्च हीयते पुंसां नीचैः सह समागमात् ।मध्यमे मध्यतां याति श्रेष्ठतां याति वित्तमे ॥
”इति शान्तिपर्व्व ॥
* ॥
अनुच्चः । तत्पर्य्यायः । वामनः २ न्यङ् ३खर्व्वः ४ ह्रस्वः ५ । इत्यमरः । ३ । १ । ७० ॥
(यथा, --“नीचरोमनखश्मशुनिर्म्मलाङ्घ्रिमलायनः ।स्नानशीलः ससुरभिः सुवेषोऽनुल्वणोज्ज्वलः ।धारयेत् सततं रत्नसिद्धमन्त्रमहौषधीः ॥
”इति वाभटे सूत्रस्थाने द्वितीयेऽध्याये ॥
)निम्नः । यथा, --“शैत्यं नाम गुणस्तवैव सहजः स्वाभाविकीस्वच्छताकिं ब्रूमः शुचितां भवन्ति शुचयः स्पर्शेनयस्यापरे ।किञ्चान्यत् कथयामि ते स्तुतिपदं त्वं जीविनांजीवनंत्वञ्चेन्नीचपथेन गच्छसि पयः कस्त्वां निषेद्धुंक्षमः ॥
”इति लक्ष्मणसेनः ॥
* ॥
चोरकनामगन्धद्रव्ये, पुं । इति राजनिर्घण्टः ॥