निवर्तन (nivartana)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 निवर्त्तन n.
  (-नं)
	 1. Returning or coming back.
	 2. Bringing back.
	 3.
Reforming,  repenting.
	 4. Desisting from a work.
	 5. Giving back, 
returning.
	 6. Stopping,  ceasing.
	 7. A measure of land 20
rods,  or 200 cubits square.
 E.
  नि before वृत् to be,  णिच्-भावे ल्युट् aff.
  

Capeller Eng

English

 निव॑र्तन a.
  the same
 n.
  return,  cessation,  desisting
from (abl. )
 causing to return,  bringing back from (abl. ).

Yates

English

 नि-वर्त्तन (नं) 1.
n.
  Returning
 re-
forming
 stopping
 giving back
200 square cubits of land.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

निवर्तन 	-	  nivartana 	-	 n.
  	-	 abstaining
निःस्पृह 	-	  niHspRha 	-	 adj.
  	-	 abstaining from
अपावृत्त 	-	  apAvRtta 	-	 adj.
  	-	 abstaining from
निवर्तिन् 	-	  nivartin 	-	 adj.
  	-	 abstaining from
परिहीण 	-	  parihINa 	-	 adj.
  	-	 abstaining from
विरहिन् 	-	  virahin 	-	 adj.
  	-	 abstaining from
परिवर्जन 	-	  parivarjana 	-	 n.
  	-	 abstaining from
निराहार 	-	  nirAhAra 	-	 adj.
  	-	 abstaining from food
निरशन 	-	  nirazana 	-	 adj.
  	-	 abstaining from food
संन्यासिन् 	-	  saMnyAsin 	-	 adj.
  	-	 abstaining from food
निरम्बु 	-	  nirambu 	-	 adj.
  	-	 abstaining from water
अप्रवर्तक 	-	  apravartaka 	-	 adj.
  	-	 abstaining from action
अप्रवृत्ति 	-	  apravRtti 	-	 f.
  	-	 abstaining from action
निरारम्भ 	-	  nirArambha 	-	 adj.
  	-	 abstaining from all work
निष्प्रयत्न 	-	  niSprayatna 	-	 adj.
  	-	 abstaining from exertion
नियतमैथुन 	-	  niyatamaithuna 	-	 adj.
  	-	 abstaining from cohabitation
विगत 	-	  vigata 	-	 adj.
  	-	 abstaining or desisting from
विमुख 	-	  vimukha 	-	 adj.
  	-	 abstaining or desisting from
निवृत्ति 	-	  nivRtti 	-	 f.
  	-	 abstaining or desisting from
निवर्तन 	-	  nivartana 	-	 n.
  	-	  desisting or abstaining from
वैरमण्य 	-	  vairamaNya 	-	 n.
  	-	 abstaining or desisting from
अक्रिय 	-	  akriya 	-	 adj.
  	-	 abstaining from religious rites
विनिष्क्रिय 	-	  viniSkriya 	-	 adj.
  	-	 abstaining from ceremonial rites
ऊर्ध्वमन्थिन् 	-	  Urdhvamanthin 	-	 adj.
  	-	 abstaining from sexual intercourse
यतमैथुन 	-	  yatamaithuna 	-	 adj.
  	-	 abstaining from sexual intercourse
अनाशक 	-	  anAzaka 	-	 n.
  	-	 abstaining from food even to death
निराहार 	-	  nirAhAra 	-	 adj.
  	-	  having no food or abstaining from it
मांसपरिवर्जन 	-	  mAMsaparivarjana 	-	 n.
  	-	 abstaining from flesh or animal food
उपरमण 	-	  uparamaNa 	-	 n.
  	-	 abstaining from worldly actions or desires
प्रायोपवेशन 	-	  prAyopavezana 	-	 n.
  	-	 abstaining from food and awaiting in a sitting posture the approach of death

 
   निवर्तन  nivartana  adj.
   causing to turn back  
   निवर्तन  nivartana  n.
   inactivity   
   निवर्तन  nivartana  n.
   averting or keeping back from  
   निवर्तन  nivartana  n.
   repenting   
   निवर्तन  nivartana  n.
   ceasing  
   निवर्तन  nivartana  n.
   abstinence   
   निवर्तन  nivartana  n.
   means of returning  
   निवर्तन  nivartana  n.
   being prevented   
   निवर्तन  nivartana  n.
   returning  
   निवर्तन  nivartana  n.
   desisting from work   
   निवर्तन  nivartana  n.
   abstaining  
   निवर्तन  nivartana  n.
   measure of land   
   निवर्तन  nivartana  n.
   bringing back  
   निवर्तन  nivartana  n.
   turning back   
   निवर्तन  nivartana  n.
   desisting or abstaining from  
   निवर्तन  nivartana  n.
   abolition   
   निवर्तन  nivartana  n.
   not happening or occurring  
   निवर्तन  nivartana  n.
   causing to return   
   निवर्तन  nivartana  n.
   turning the back i.e. retreating  
   निवर्तन  nivartana  n.
   fleeing   
   निवर्तन  nivartana  n.
   suspension  
   निवर्तन  nivartana  n.
   reforming   
   निवर्तन  nivartana  n.
   desisting     
            

 
   निवर्तन  nivartana n.
   measure of land  
   भू  bhU f.
   particular land-measure   
   पाश  pAza m.
   particular land-measure  
   हलवाहा  halavAhA f.
   particular land-measure     
            

Wilson

English

 निवर्त्तन
n.
  (-नं)
1 Returning,  turning or coming back.
2 Bringing back.
3 Reforming,  repenting.
4 Desisting from. 
5 Giving back,  returning.
6 Stopping,  ceasing.
7 A measure of land 20 rods,  or 200 cubits square.
E.
  नि before वृत to be,  ल्युट् aff.
  

Apte

English

निवर्तन [nivartana],  a.
 

Causing to return. 

Turning back,  ceasing. 

नम् Returning,  turning or coming back,  return
 इह हि पततां नास्त्यालम्बो न चापि निवर्तनम् Śānti.3.2.

Not happening,  ceasing. 

Desisting or abstaining from (with abl.
 )

Desisting from work,  inactivity (opp.  प्रवर्तन)
 Kām. 1.28.

Bringing back
 Amaru.*
  84.

Repenting,  a desire to improve.

A measure of land (2 rods).

Averting,  keeping back from (with abl.
 ) विनिपातनिवर्तनक्षमम् Ki.*
  2.13.

Apte 1890

English

 निवर्तन a. 1 Causing to return. 
2 Turning back,  ceasing. 
नं 1 Returning,  turning or coming back,  return
 इह हि पततां नास्त्यालंबो न चापि निवर्तनं Śānti. 3. 2. 
2 Not happening,  ceasing. 
3 Desisting or abstaining from (with abl.). 
4 Desisting from work,  inactivity (opp. प्रवर्तन)
 Kām. 1. 28. 
5 Bringing back
 Amaru. 84. 
6 Repenting,  a desire to improve. 
7 A measure of land (20 rods). 
8 Keeping back from (with abl.). 

Monier Williams Cologne

English

 नि-°व॑र्तन mfn.
   causing to turn back,  RV.
  

 नि-°व॑र्तन n.
  turning back,  returning,  turning the back i.e. retreating,  fleeing,  AV.
  
 MBh.
   &c.
   (मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्,  making retreat equivalent to death i.e. desisting from fighting only in death,  MBh.
   vi,  vii
 w.r. कृत्वा मृत्यु-निव्°)

 ceasing,  not happening or occurring,  being prevented,  MBh.
  
 Hariv.
  &c.
  

 desisting or abstaining from (abl. ),  MBh.
  
 BhP.

 desisting from work,  inactivity (opp.  to प्र-वर्तन),  Kām.
  

 causing to return,  bringing back (esp.   the shooting off and bringing back of weapons),  MBh.
  
 Kāv.

 turning back (the hair),  KātyŚr.
  

 a means of returning,  RV.
  
 AV.

 averting or keeping back from (abl. ),  Vedāntas.
 

 reforming,  repenting,  W.
 

 a measure of land (20 rods or 200 cubits or 40, 000 Hastas square),  Hcat.
 

Monier Williams 1872

English

 नि-वर्तन,  अस्,  आ,  अम्,  turning back,  ceasing,  ceas-
ing to exist,  disappearing
 causing to return
 (अम्),  n.
returning,  turning or coming back,  return
 ceasing, 
not happening,  not occurring
 desisting or abstaining
from (with abl.)
 desisting from work,  inactivity, 
(opposed to प्र-वर्तन)
 repenting,  reforming
causing to come back,  bringing back
 turning back
(the hair)
 a means of returning (Ved.)
 keeping
back from (with abl.)
 a measure of land,  20 rods
or 200 cubits or 40, 000 Hastas square.
—निवर्तन-
स्तूप,  अस्,  m.,  N. of a Stūpa erected at the spot
where the charioteer of Buddha returned.

Benfey

English

 निवर्तन निवर्तन,  i. e. नि-वृत् + अन, 
 I. adj.
  Disappearing,  MBh. 6,  2427.
 II. n.
 
 1. Return,  Rām.  6,  92,  4.
 2.
Ceasing,  MBh. 1,  8388.
 3. Abstaining
from (abl.),  1,  373.
 4. Inactivity, 
Kām.  Nītis. 1,  28.
 5. Bringing back, 
Amar. 84.
 6. Turning off from (abl.), 
Vedāntas. in Chr. 203,  15.

Apte Hindi

Hindi

निवर्तन
वि* - नि+वृत्+ल्युट्
लौटाने वाला

निवर्तन
वि* - नि+वृत्+ल्युट्
"पीछे मुड़ने वाला,  ठहरने वाला"

निवर्तनम्
वि* - नि+वृत्+ल्युट्
"वापिस होना,  मुड़ना,  या वापिस आना,  लौटना"

निवर्तनम्
वि* - नि+वृत्+ल्युट्
"न घटने वाला,  बन्द होने वाला"

निवर्तनम्
वि* - नि+वृत्+ल्युट्
"रुकने वाला,  परहेज करने वाला"

निवर्तनम्
वि* - नि+वृत्+ल्युट्
"काम से हाथ खींचना,  निष्क्रियता"

निवर्तनम्
वि* - नि+वृत्+ल्युट्
वापिस लाना

निवर्तनम्
वि* - नि+वृत्+ल्युट्
"पाश्चाताप करना,  सुधार करने की इच्छा"

निवर्तनम्
वि* - नि+वृत्+ल्युट्
बीस बांस लम्बी भूमि

Shabdartha Kaustubha

Kannada

निवर्तन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಡೆದು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು /ಒಳಕ್ಕೆ ಬಾರದಂತೆ ತಡೆಯುವುದು
निष्पत्तिः - > नि + वृतु (वर्तने) + णिच् - "ल्युट्" (३-३-११५)
निवर्तन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಿಂತಿರುಗಿಸುವುದು /ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವುದು /ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬರಮಾಡುವುದು
प्रयोगाः - > "घन घटयितुं तं निःस्नेहं य एव निवर्तते"
उल्लेखाः - > अमरु० ३२
निवर्तन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಾಡಿದ ಉಪಕಾರ ಅಥವಾ ಅಪಕಾರವನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸುವುದು /ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರ ಅಥವಾ ಪ್ರತೀಕಾರ ಮಾಡುವುದು
प्रयोगाः - > "विनिपातनिवर्तनक्षमं मतमालम्बमानमात्मपौरुषम्"
उल्लेखाः - > किरा० २-१३
निवर्तन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತೊಡಗಿದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡದೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು /ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಹಿಂಜರಿದು ನಿಲ್ಲುವುದು
प्रयोगाः - > "विज्ञानं हृदयं चित्तं मनो बुद्धिश्च तत्समम् । अनेनात्मा करोतीह प्रवर्तननिवर्तने ॥"
उल्लेखाः - > कामन्द० १-३१
निवर्तन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬರುವುದು /ಹಿಂತಿರುಗುವುದು
निवर्तन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೂರು ರಜ್ಜುಗಳ ಅಥವಾ ೫೭೬ ಅಂಗುಲಗಳ ಅಳತೆ
विस्तारः - > "निवर्तनं तु तिसृभी रज्जुभिर्बलिशं च तत्" - वैज०

L R Vaidya

English

 nivartana {% n. %} 1. Returning,  turning back,  इह हि पततां नास्त्यालंबो न चापि निवर्तनम् Sant.S.iii.2
not happening,  ceasing
desisting from a work,  inactivity
repenting
a measure of land equal to 20 rods.

Indian Epigraphical Glossary

English

 nivartana (IE 8-6
 EI 21,  26,  28
 CII 4),  an area of land, 
which was not the same in different ages and localities. See
Ind. Ep.,  pp. 409-10
 also Matsya Purāṇa,  283. 14-15,  represent-
ing a gocarman as (2/3) of a nivartana (210×210 sq. cubits).
(CITD),  same as maṟuturu,  the identification of the two
being established by bilingual Sanskrit-Telugu inscriptions.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 निवर्तन n. °t. t. aus der Erotik,  S I,  83,  12 (Ko.).

Sanskrit Tibetan

Tibetan

bkag pa
१) निवर्तन २) निवार्यते ३) निषिद्ध ४) निषेध ५) प्रतिषेध

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 निवर्त्तन न०
  नि + वृत--णिच्--भावे ल्युट् । १ निवारणे“सेतुश्च द्विविधो ज्ञेयः खेयी बन्ध्यस्तथैव च । तोयप्रव-र्त्तनात् खेयो बन्ध्यः स्यात् तन्निवर्तनात्” मिताक्षरा ।“तथा कराणां दशकेन वंशः । निवर्त्तनं विंशतिसंख्यैःक्षेत्रं चतुर्भिश्च भुजैनिबद्धम्” लीलावतीपरिभाषिते(१ विचा) क्षेत्रभेदे “विष्णवे विषयं ग्रामं ग्रामार्द्धमपिशक्तितः” इत्युपक्रमे “निवर्त्तनसभं वा यो विष्णवेविनिवेदयेत् । सर्वगीर्वाणनिलवे स क्रीडति युगावधि ।निवर्त्तनशतेनापि यः प्रोणयति केशवम् । शतयोजन-विस्तीर्णे स राजा भूतले भवेत्” हेमा० दा० वराहपु०  ।अन्यथाऽपि निवर्त्तनमानम् यथाह वृहस्पतिः “दश-हस्तेन दण्डेन त्रिंशद्दण्डो निवर्त्तनम्” । मत्स्यपु०  “दण्डेनसप्तहस्तेन त्रिंशद्दण्डो निवर्त्तनम्” । देशभेदात् शक्त्य-पेक्षया वा दाने फलतारतम्यद्योतनाय मानभेदोक्तिः ।

Capeller

German

 निव॑र्तन umkehren machend
 n.
  das Zurückbringen
o. halten
 das Abstehen, 
Sichenthalten von (Abl.),  Rückkehr, 
Umkehr
 ein best. Flächenmaß.

Grassman

German

 nivártana,  a.,  n. [von vṛt mit ní],  1〉 a.,  Umkehr schaffend,  umkehren machend
 2〉 n.,  Rückkehr,  Einkehr.
-a [V.] 1〉 indra {845, 8}.
-am 2〉 {243, 2}
 {845, 4}. _{845, 5}.

Stchoupak

French

 नि-वर्तन-
 nt. retour,  retraite,  fuite 
 cessation 
 fait de ne pas se
produire,  d'être empêché 
 renoncement,  abstinence de (abl.) 
 fait de
ramener en arrière,  de repousser,  de tenir en échec 
 -ईय- a. v. qui
doit être ramené en arrière ou empêché,  etc.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.