| YouTube Channel

निलयः (nilayaH)

 
Apte
English
निलयः [nilayḥ], 1 A hiding place, the lair or den of animals, a nest (of birds)
निलयाय शाखिन इवाह्वयते
Śi.*
 9.4.
A cellar
अम्बराख्याननिलयौ कण्ठदध्नं समन्ततः Parṇāl. (Two cellars known as Ambarakhānā.)
An abode, residence, house, dwelling
oft
 . at the end of
comp.
 in the sense of 'living or residing in'
नित्यं निर्मूलयेयुर्निचिततरममी भक्तिनिघ्नात्मनां नः पद्माक्षस्याङ्घ्रिपद्मद्वयतलनिलयाः पांसवः पापपङ्कम् ॥ विष्णुपादाति स्तोत्रम् 1.
Hiding oneself
तस्मान्निलय- मुत्सृज्य यूयं सर्वे त्रिविष्टपम् । यात कालं प्रतीक्षन्तो यतः शत्रोर्विपर्ययः ॥
Bhāg.*
 8.15.31.
Total destruction.
Setting, disappearance
दिनान्ते निलयाय गन्तुम्
R.*
 2.15. (where the word is used in sense I also).
Apte 1890
English
निलयः 1 A hiding place, the lair or den of animals, a nest (of birds)
Śi. 9. 4.
2 An abode, residence, house, dwelling
oft. at the end of comp. in the sense of ‘living or residing in’.
3 Hiding oneself.
4 Total destruction.
5 Setting, disappearance
दिनांते निलयाय गंतुं R. 2. 15 (where the word is used in sense 1 also).
Apte Hindi
Hindi
निलयः
पुं*
 - नि+ली+अच
"छिपने का स्थान, भट या मांद, घोंसला"
निलयः
पुं*
 - नि+ली+अच
"आवास, निवास, घर, गृह, रहने वाला, वास करने वाला"
निलयः
पुं*
 - नि+ली+अच
"अस्त होना, छिपना"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 वासः, निलयः
noun
आश्रयस्थानम्,
"उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रन्ते विषादं माकृथाः शुभे नैवं विधेषु वासेषु भयमस्ति वरानने"
Synonyms:
 गृहम्, गेहम्, उद्वसितम्, वेश्म, सद्म, निकेतनम्, निशान्तम्, नत्स्यम्, सदनम्, भवनम्, अगारम्, सन्दिरम्, गृहः, निकायः, निलयः, आलयः, वासः, कुटः, शाला, सभा, पस्त्यम्, सादनम्, आगारम्, कुटिः, कुटी, गेबः, निकेतः, साला, मन्दिरा, ओकः, निवासः, संवासः, आवासः, अधिवासः, निवसति, वसति, केतनम्, गयः, कृदरः, गर्तः, हर्म्यम्, अस्तम्, दुरोणे, नीलम्, दुर्याः, स्वसराणि, अमा, दमे, कृत्तिः, योनिः, शरणम्, वरूथम्, छर्दिछदि, छाया, शर्म, अजम्
noun
मनुष्यैः इष्टिकादिभिः विनिर्मितं वासस्थानम्।
"गृहिण्या एव गृहं शोभते।"
Synonyms:
 निवासः, वसतिः, वासः, वासस्थानम्, निवसतिः, निवासस्थानम्, निवासभूयम्, गृहम्, आवासः, अधिवासः, समावासः, आवसथः, वास्तुः, वास्तु, स्थानम्, अवस्थानम्, प्रतिष्ठा, आयतनम्, निकेतनम्, आलयः, निलयः, निलयिता, क्षिः
noun
तत् स्थानं यत्र पशवः जनाः वा वसन्ति।
"व्याघ्रस्य निवासः वने अस्ति।"
Tamil
Tamil
நிலய: : வசிக்கும் இடம், கூண்டு.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
निलयः,
पुं,
 (निलीयते अस्मिन्निति । नि + ली +“एरच् ।” ३ । ३ । ६६ । इति अधिकरणे अच् ।)गृहम् । इत्यमरः । २ । २ । ५ ॥
(यथा, रघु-वंशे । २ । १५ ।“सञ्चारपूतानि दिगन्तराणिकृत्वा दिनान्ते निलयाय गन्तुम् ॥
”आश्रयस्थानम् । यथा, भागवते । ८ । १ । ११ ।“तं भूतनिलयं देवं सुपर्णमुपधावत ॥
”)