निलय (nilaya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 निलय m.
  (-यः)
	 1. A house,  a habitation. 
	 2. Abiding place,  a den of
animals.
 E.
  नि in,  ली to embrace,  affix आधारे अच्.

Capeller Eng

English

 निलय m.
  settling down,  rest,  repose
 hiding-place, 
dwelling,  abode,  receptacle
 a.
  —° living or staying in. 

Yates

English

 नि-लय (यः) 1.
m.
  A house.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

निलय 	-	 nilaya 	-	 m.
  	-	  hiding-place
निलय 	-	 nilaya 	-	 m.
  	-	  nest
निलय 	-	 nilaya 	-	 m.
  	-	  hiding- or dwelling-place
निलय 	-	 nilaya 	-	 m.
  	-	  abode
निलय 	-	 nilaya 	-	 m.
  	-	  house
निलय 	-	 nilaya 	-	 m.
  	-	  dwelling-place
निलय 	-	 nilaya 	-	 m.
  	-	  residence
निलय 	-	 nilaya 	-	 m.
  	-	  resting-place
निलय 	-	 nilaya 	-	 m.
  	-	  den
निलय 	-	 nilaya 	-	 m.
  	-	  rest
निलय 	-	 nilaya 	-	 m.
  	-	  lair
कूपी - निलय 	-	  kUpI - nilaya 	-	 m.
  	-	  bottle rack
पुस्तक - निलय 	-	  pustaka - nilaya 	-	 m.
  	-	  bookrack

Wilson

English

 निलय
m.
  (-यः) A house,  a habitation. 
E.
  नि in,  ली to embrace,  affix घ.

Apte

English

निलयः [nilayḥ],  1 A hiding place,  the lair or den of animals,  a nest (of birds)
 निलयाय शाखिन इवाह्वयते Śi.*
  9.4.

A cellar
 अम्बराख्याननिलयौ कण्ठदध्नं समन्ततः Parṇāl. (Two cellars known as Ambarakhānā.)

An abode,  residence,  house,  dwelling
 oft
 . at the end of comp.
  in the sense of 'living or residing in'
 नित्यं निर्मूलयेयुर्निचिततरममी भक्तिनिघ्नात्मनां नः पद्माक्षस्याङ्घ्रिपद्मद्वयतलनिलयाः पांसवः पापपङ्कम् ॥ विष्णुपादाति स्तोत्रम् 1.

Hiding oneself
 तस्मान्निलय- मुत्सृज्य यूयं सर्वे त्रिविष्टपम् । यात कालं प्रतीक्षन्तो यतः शत्रोर्विपर्ययः ॥ Bhāg.*
  8.15.31.

Total destruction. 

Setting,  disappearance
 दिनान्ते निलयाय गन्तुम् R.*
  2.15. (where the word is used in sense I also).

Apte 1890

English

 निलयः 1 A hiding place,  the lair or den of animals,  a nest (of birds)
 Śi. 9. 4. 
2 An abode,  residence,  house,  dwelling
 oft. at the end of comp. in the sense of ‘living or residing in’. 
3 Hiding oneself. 
4 Total destruction. 
5 Setting,  disappearance
 दिनांते निलयाय गंतुं R. 2. 15 (where the word is used in sense 1 also). 

Monier Williams Cologne

English

 नि-लय a &c.
   See नि-ली.

 नि-°लय b m.
  rest,  resting-place (cf.   अ-निल्°)

 hiding- or dwelling-place,  den,  lair,  nest

 house,  residence,  abode (often ifc.  [f(आ). ] =
  living in,  inhabiting,  inhabited by),  MBh.
  
 Var.
 
 Kāv.
  &c.
  

Monier Williams 1872

English

 नि-लय,  अस्,  m. hiding one's self
 a hiding-place
the lair or den of animals,  a nest
 dwelling,  abode, 
residence,  house,  habitation
 (often at the end of a
comp. in the sense of) having one's residence, 
living,  residing in (e. g. कैलास-निलय,  residing
in Kailāsa).

Macdonell

English

 निलय 1. nilaya,  Ā.,  v. ni + √ lī or nir + √ i.

 निलय 2. ni-laya,  m.
  lurking-place,  dwelling,  🞄abode
 a.
  dwelling in,  being the dwelling of,  🞄inhabited by (—°)
 -lāyin,  a.
  sitting down on 🞄or in (—°): -lāyi-tā,  f.
  abiding in (—°).

Benfey

English

 निलय निलय,  i. e. नि-ली + अ,  m.
  A
dwelling-place,  a nest,  a house,  Rām.  2, 
46,  3
 25,  45.

Apte Hindi

Hindi

निलयः
पुं*
  - नि+ली+अच
"छिपने का स्थान,  भट या मांद,  घोंसला"

निलयः
पुं*
  - नि+ली+अच
"आवास,  निवास,  घर,  गृह,  रहने वाला,  वास करने वाला"

निलयः
पुं*
  - नि+ली+अच
"अस्त होना,  छिपना"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

निलय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗೃಹ / ಮನೆ
निष्पत्तिः - > नि + लीङ् (श्लेषणे) - "घः" (३-३-११९)
व्युत्पत्तिः - > निलीयते अत्र
प्रयोगाः - > "निलयेषु नक्तमशिताश्मनां चयैर्बिसिनीवधूपरिभस्फुटागमः"
उल्लेखाः - > माघ० १३-५४
निलय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ಥಾನ
प्रयोगाः - > "इत्यालेपुरनुप्रतीकनिलयालङ्कारसारश्रिया"
उल्लेखाः - > नैष० १५-९२
निलय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಸಸ್ಥಾನ
प्रयोगाः - > "भवन्मनस्कारलवोद्गमेन क्रमेलकानां निलयः पुरेव"
उल्लेखाः - > नैष० १४-८४
निलय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಕ್ಕಿಗಳ ಗೂಡು
प्रयोगाः - > "निलयाय शाखिन इवाह्वयते ददुराकुलाः खगकुलानि गिरः"
उल्लेखाः - > माघ० ९-४
निलय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಸ್ತಮಯ / ಅಸ್ತವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು
प्रयोगाः - > "सञ्चारपूतानि दिगन्तराणि कृत्वा दिनान्ते निलयाय गन्तुम्"
उल्लेखाः - > रघु० २-१५
निलय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮರೆಯಾಗುವುದು / ಅದೃಶ್ಯವಾಗುವುದು
निलय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಹಾಪ್ರಳಯ

L R Vaidya

English

 nilaya {% m. %} 1. A hiding place,  a den of animals,  a nest
 2. abode,  residence,  house
 3. disappearance,  setting,  दिनांते निलयाय गंतुम् R.ii.15 (where the word is used in the last two senses).

Bopp

Latin

 निलय m. (r. ली praef. नि s. अ) domus,  habitatio. RAGH.
2. 15. Cf. आलय.

Indian Epigraphical Glossary

English

 nilaya (EI 9),  cf. grāma-nilaya-nāḍa-sarva-bādhā-parihāreṇa
probably a territorial unit like a Parganā
 the inhabited area
of a district.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

khang khyim
१) गृह २) घर ३) निलय ४) परिगण ५) भवन

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
गेहभूर्वास्तु गेहे तु गृहं वेश्म निकेतनम् ॥ ९८९ ॥
मन्दिरं सदनं सद्म निकाय्यो भवनं कुटः ।
आलयो निलयः शाला सभोदवसितं कुलम् ॥ ९९० ॥
धिष्ण्यमावसथं स्थानं पस्त्यं संस्त्याय आश्रयः ।
ओको निवास आवासो वसतिः शरणं क्षयः ॥ ९९१ ॥
धामागारं निशान्तं च कुट्टिमं त्वस्य बद्धभूः ।
-wordlist-
 
गेहभू (स्त्री),  वास्तु (पुंक्ली),  गेह (पुंक्ली),  गृह (पुंक्ली),  वेश्मन् (क्ली),  निकेतन (क्ली),  मन्दिर (स्त्रीक्ली),  सदन (क्ली),  सद्मन् (क्ली),  निकाय्य (पुं),  भवन (पुंक्ली),  कुट (पुं),  आलय (पुं),  निलय (पुं),  शाला (स्त्री),  सभा (स्त्री),  उदवसित (क्ली),  कुल (क्ली),  धिष्ण्य (क्ली),  आवसथ (क्ली),  स्थान (क्ली),  पस्त्य (क्ली),  संंस्त्याय (पुं),  आश्रय (पुं),  ओकस् (क्ली),  निवास (पुं),  आवास (पुं),  वसति (स्त्री),  शरण (क्ली),  क्षय (पुं),  धामन् (क्ली),  अगार (क्ली),  निशान्त (क्ली),  कुट्टिम (क्ली),  बद्धभू (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

आवास
आवास,  आवसथ,  गृह,  भवन,  स्थान,  निशान्त,  कुल,  संस्त्याय,  निलय,  निकाय्य,  उटज,  गेह,  कुट,  मन्दिर,  धिष्ण्य,  धामन्,  निकेतन,  सदन,  पस्त्य,  वास्तु,  क्षय,  शाला,  वेश्मन्,  निवेशन,  उदवसित,  सद्मन्,  ओकस्,  शरण,  अगार,  निवसन,  आलय
आवासावसथं गृहं च भवनं स्थानं निशान्तं कुलं, 
संस्त्यायो निलयो निकाय्यमुटजं गेहं कुटं मन्दिरम् ।
धिष्ण्यं धाम निकेतनं च सदनं पस्त्यं च वास्तु क्षयः
शाला वेश्म निवेशनोदवसिते प्रोक्ते च सद्मौकसी ॥ २९१ ॥
शरणमगारं निवसनमालय एकार्थवाचकाः शब्दाः ।
verse 2.1.1.291
page 0035

नाममाला

Sanskrit

सदन,  सद्म,  भवन,  धिष्ण्य,  वेश्मन्,  मन्दिर,  गेह,  निकेतन,  आगार,  निशान्त,  निवृत,  गृह,  वसति,  आवसथ,  आवास,  स्थान,  धामन्,  आस्पद,  पद,  निकाय,  निलय,  पस्त्य,  शरण,  आलय
सदनं सद्म भवनं धिष्ण्यं वेश्माथ मन्दिरम् ।
गेहं निकेतनागारं निशान्तं निवृतं गृहम् ॥ १३२ ॥
वसत्यावसथावासं स्थानं धामास्पदं पदम् ।
निकायं निलयं पस्त्यं शरणं विदुरालयम् ॥ १३३ ॥
verse 0.1.1.132
page 0067

Mahabharata

English

Nilaya = Śiva (1000 names^2).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 निलयः,  पुं,
   (निलीयते अस्मिन्निति । नि + ली +“एरच् ।” ३ । ३ । ६६ । इति अधिकरणे अच् ।)गृहम् । इत्यमरः । २ । २ । ५ ॥
 (यथा,  रघु-वंशे । २ । १५ ।“सञ्चारपूतानि दिगन्तराणिकृत्वा दिनान्ते निलयाय गन्तुम् ॥
”आश्रयस्थानम् । यथा,  भागवते । ८ । १ । ११ ।“तं भूतनिलयं देवं सुपर्णमुपधावत ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 निलय पु०
  निलीयतेऽत्र ली--आधारे अच् । १ गृहे २ आ-वासस्थाने च अमरः । “निलयः श्रियः सततमेतदिति”माघः । ३ निःशेषेण लये ४ अदर्शने । उभयत्र “सञ्चा-रपूतानि दिगन्तराणि कृत्वा दिनान्ते निलयाय गन्तुम् ।प्रचक्रमे पल्लवरागताम्रा प्रभा पतङ्गस्य मुनेश्च धेनुः”रघुः ।

Capeller

German

 निलय m.
  Wohnung,  Versteck,  Lager, 
Aufenthalt
 adj. —° wohnend in o. bewohnt
von. 

Burnouf

French

 निलय निलय m.
  (ली
 sfx. अ) habitation. 

Stchoupak

French

 नि-लय-
 m.
  séjour,  résidence,  habitation, 
 abri,  cachette, 
repaire 
 coucher (du soleil),  disparition 
 a. ifc. qui demeure dans,  habité
par 
 -न- nt. refuge,  cachette.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.