निर्वेद (nirveda)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 निर्वेद mfn.
   (-दः-दा-दं) Not having the Vedas,  infidel,  unscriptural.
	 m.
 
(-दः)
	 1. Humility,  self-Humiliation. 
	 2. Being neglected or disre-
garded by others.
	 3. Indifference,  disregard of worldly objects. E.
 
निर् depreciative particle,  विद् to know,  affix भावे घञ्,  or निर् neg.
वेद the Vedas.

Capeller Eng

English

 निर्वेद॑ m.
  despondency,  despair,  indifference
 disgust
for,  aversion to (loc. ,  gen.
  ,  or —°)
 poss.  °वन्त्.

Yates

English

 नि-र्वेद (दः) 1.
m.
  Humility
 expe-
rience of neglect
 indifference.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   निर्वेद  nirveda  adj.
   infidel  
   निर्वेद  nirveda  adj.
   not having the Vedas   
   निर्वेद  nirveda  adj.
   not scriptural  
   निर्वेद  nirveda  m.
   disregard of worldly objects   
   निर्वेद  nirveda  m.
   indifference  
   निर्वेद  nirveda  m.
   loathing   
   निर्वेद  nirveda  m.
   complete indifference  
   निर्वेद  nirveda  m.
   disgust for   
   निर्वेद  nirveda  m.
   disgust     
            

Wilson

English

 निर्वेद
mfn.
   (-दः-दा-दं) Not having the Vedas,  infidel, 
unscriptural.
m.
  (-दः)
1 Humility,  self-disparagement.
2 Being neglected or disregarded by others.
3 Indifference,  disregard of worldly objects.
E.
  निर् depreciative particle,  विद to know,  affix घञ्,  or निर्
neg. वेद the Vedas.

Apte

English

निर्वेदः [nirvēdḥ],  1 Disgust,  loathing.

Satiety,  cloy.

Depression of spirits,  despair,  despondency
 निर्वेदो नात्र कर्तव्यः Mb.
 *  3.32.5
 परिभवान्निर्वेदमापद्यते Mk.*
  1.14.

Humiliation. 

Grief. 

Complete indifference to wordly objects
 तदा गन्तासि निर्वेदं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च Bg.*
  2.52 (regarded as the feeling which gives rise to the sentiment called शान्त (quietude)
 निर्वेदस्थायिभावो$स्ति शान्तो$पि नवमो रसः K. P.*
   4
 (see R. G. under निर्वेद).

Self-disparagement or humiliation (regarded as one of the 33 subordinate feelings)
 cf.
   the definition in R. G. under निर्वेद
 (the following is there given as an instance
 यदि लक्ष्मण सा मृगेक्षणा न मदीक्षासरणिं समेष्यति । अमुना जडजीवितेन मे जगता वा विफलेन किं फलम् ॥).

Shame.

Apte 1890

English

 निर्वेदः 1 Disgust,  loathing. 
2 Satiety,  cloy. 
3 Depression of spirits,  despair,  despondency
 परिभवान्निर्वेदमापद्यते Mk. 1. 14. 
4 Humiliation. 
5 Grief. 
6 Complete indifference to worldly objects
 Bg. 2. 52 regarded as the feeling which gives rise to the sentiment called शांत (quietude)
 निर्वेदस्थायिभावोस्ति शांतोऽपि नवमो रसः K. P. 4
 (see R. G. under निर्वेद). 
7 Selfdisparagement or humiliation (regarded as one of the 33 subordinate feelings)
 cf. the definition in R. G. under निर्वेद
 (the following is there given as an instance
 यदि लक्ष्पण सा मृगेक्षणा न मदीक्षासरणिं समेष्यति । अमुना जडजीवितेन मे जगता वा विफलेन किं फलं ॥). 
8 Shame. 

Monier Williams Cologne

English

 1. निर्—वेद mfn.
   not having the Vedas,  infidel,  unscriptural,  W.
 

 2. निर्-°वेद॑ m.
  (for 1. See p.
  542,  col. 3) id.,  complete indifference,  disregard of worldly objects,  ŚBr.
  
 Up.
  
 MBh.
   &c.
  

 loathing,  disgust for (loc.   gen.
   or comp. ),  MBh.
  
 R.
  &c.
  

 निर्-वेद a 1. and 2. निर्-वेद. See p.
  542,  col. 2,  and निर्-विद्.

Monier Williams 1872

English

 1. निर्-वेद,  अस्,  m. disgust,  loathing,  feeling dis-
gust for (with gen. or loc.,  e. g. जीविते निर्वेदः, 
disgust for life)
 satiety,  loathsomeness
 despondency, 
self-disparagement
 humility
 grief
 complete indif-
ference,  disregard of worldly objects
 despair,  despera-
tion
 shame.
—निर्वेद-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  disgusted
(with worldly concerns)
 full of despondency
 in-
different.

 निर्वेद 2. निर्-वेद,  अस्,  आ,  अम् (for 1. निर्-
वेद see under निर्-विद्,  p. 501,  col. 2),  not having
the Vedas,  infidel,  unscriptural.

Benfey

English

 निर्वेद निर्वेद,  i. e. निस्-विद् + अ,  m.
 
 1. Disgust,  MBh. 11,  144.
 2. Loath-
someness,  Pañc. ed. orn.  63,  21.
 3.
Self-disparagement,  humility,  Sāh. D.
64,  8.
 4. Indifference,  Bhāg. P. 1,  13, 
25.
 5. Desperation,  Rām.  1,  55,  10.
 --
 Comp.
 
अ-,  m.
  self-confidence,  courage, 
Rām.  5,  15,  5. स-निर्वेद + म्,  adv.
desperately,  Daśak. in Chr. 179,  14.

Apte Hindi

Hindi

निर्वेदः
पुं*
  - निर्+विद्+घञ्
"घृणा,  जुगुप्सा"

निर्वेदः
पुं*
  - निर्+विद्+घञ्
"अति-तृप्ति,  छक जाना"

निर्वेदः
पुं*
  - निर्+विद्+घञ्
"विषाद,  निराश,  अवसाद"

निर्वेदः
पुं*
  - निर्+विद्+घञ्
दीनता

निर्वेदः
पुं*
  - निर्+विद्+घञ्
शोक

निर्वेदः
पुं*
  - निर्+विद्+घञ्
विरक्ति

निर्वेदः
पुं*
  - निर्+विद्+घञ्
"स्वावमान,  दीनता"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

निर्वेद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತೇಜೋವಧೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು /ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ತನ್ನನ್ನೇ ಅವಮಾನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು /ದೇಹಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೀಳುಭಾವನೆ ಹುಟ್ಟುವುದು /ವೈರಾಗ್ಯ
निष्पत्तिः - > निर् + विद (ज्ञाने) - "घञ्" (३-३-१८)
प्रयोगाः - > "यदा ते मोहकलिलं बुद्धिर्व्यतितरिष्यति । तदा गन्तासि निर्वेदं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च ॥"
उल्लेखाः - > गीता० २-५२
विस्तारः - > ಇದು ೩೩ ವ್ಯಭಿಚಾರಿ ಭಾವಗಳಲ್ಲೊಂದು. "तत्त्वज्ञानापदीर्ष्यादेर्निर्वेदःस्वावमाननम्" - सा० द० ३-१४२
निर्वेद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಖೇದದಿಂದ ಎದೆಗುಂದುವುದು /ನಿರಾಶನಾಗುವುದು
प्रयोगाः - > "दारिद्य्रा द्ध्रियमेति ह्रीपरिगतः प्रभ्रश्यते तेजसो निस्तेजाः परिभूयते परिभवान्निर्वेदमापद्यते"
उल्लेखाः - > मृच्छ० १-१४
निर्वेद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೇಸರಿಕೆ
निर्वेद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಖೇದ /ದುಃಖ
प्रयोगाः - > "अनिर्वेदः सदा कार्यः निर्वेदाद्धि कुतः सुखम्"
उल्लेखाः - > भा० शान्ति० १५२-५१
निर्वेद
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ವೇದರಹಿತನಾದ /ವೇದಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ

L R Vaidya

English

 nirveda {% m. %} 1. Disgust,  loathing
despondency,  परिभवान्निर्वेदमापद्यते Mrich.i.
humiliation,  grief
disregard of worldly objects,  Bg.ii.52
indifference to worldly objects,  considered as the feeling which gives rise to the sentiment of quietude (शांत) (in rhetoric),  (निर्वेदस्थायिभावोऽस्ति शाम्तोऽपि नवमो रसः K.Pr.iv.)
self-humiliation,  considered as one of the 33 subordinate feelings (in rhetoric).

Bopp

Latin

 निर्वेद m.
1) (a r. विद् praef. नि s. अ) humilitas. Lass.
71. 2.
 modestia,  pudor,  sui contemptus. UP. 24. R. Schl.
I. 55. 10.
 v. विद् praef. निस्.
2) (BAH. e निस् et वेद
scientia) ignorantia. BH. 2. 52.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 निर्वेद m. Durchdringung,  Ergründung,  Divyāvad. 50,  8. *°भागीय Adj. darauf bezüglich,  Mahāvy. 55.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

skyo ba
१) आहा २) उद्विग्न ३) उद्वेग ४) उद्वेगमानस ५) खिन्न ६) खेद ७) निर्विद् ८) निर्वेद ९) शोल १०) संवेग ११) हाहा

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
अपस्मारः स्यादावेशो निर्वेदः स्वावमाननम् ॥ ३२१ ॥
-wordlist-
 
अपस्मार (पुं),  आवेश (पुं),  निर्वेद (पुं),  स्वावमानन (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

निर्वेद
निर्वेद,  खेद
अवगाहो जलद्रोणी निर्वेदः खेद उच्यते ।
verse 4.1.1.754
page 0086

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 निर्व्वेदः,  पुं,
   (निर् + विद् + घञ् ।) स्वावमान-नम् । इति हेमचन्द्रः ॥
 (यथा,  देवीभागवते ।३ । १० । ३७ ।“देवैर्युद्धं कृतं चोग्रं प्रह्लादस्तु पराजितः ।निर्व्वेदं परमं प्राप्तो ज्ञात्वा धर्म्मं सनातनम् ॥
”)स तु त्रयस्त्रिंशद्ब्यभिचारिभावानामादिमः ।शान्तरसस्य स्थायिभावश्च । यथा,  --“निर्व्वेदःस्थायिभावोऽस्ति शान्तोऽपि नवमोरसः ॥
”इति काव्यप्रकाशः ॥
तस्य लक्षणं यथा,  --“तत्त्वज्ञानापदीर्य्यादेर्न्निर्व्वेदः स्वावमाननम् ॥
”तदुदाहरणम् । यथा,  --“मृत्पिण्डबालुकारन्ध्रपिधानरचनार्थिना ।दक्षिणावर्त्तशङ्खोऽयं हन्त चूर्णीकृतो मया ॥
”इति साहित्यदर्पणम् ॥
परवैराग्यम् । यथा,  --“ततः कदाचिन्निर्व्वेदान्निराकाराश्रितेन च ।लोकतन्त्रं परित्यक्तं दुःखार्त्तेन भृशं मया ॥
”इति मोक्षधर्म्मः ॥
वैराग्यम् । यथा,  श्रीभगवद्गीतायाम् ।“तदा गन्तासि निर्व्वेदं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च ॥
”(निर्गतो वेदो यस्मादिति ।) वेदरहिते,  त्रि ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 निर्वेद पु०
  निर् + विद--भावे घञ् । १ स्वावमाननायाम् ।स च व्यभिचारिभावभेदः “निर्वेदो वेगदैन्यश्रममदज-डतेत्यादिना व्यभिचारिभावान् विभज्य सा० द० लक्षितोयथा “तत्त्वज्ञानापदीर्ष्यादेर्निवेदः स्वावमानना । दैग्थ-चिन्ताऽश्रुनिःश्वासवेवैवर्ण्योच्छ्वसितादिकृत्” अस्य व्यभि-चारिभावत्वेऽपि क्वचित् स्थायिभावत्व द्योतनार्थं प्राग्निर्द्देशः अतएव “निर्वेदस्थायिभावोऽपि शान्तोऽस्तिनवमो रसः” काव्यप्र० उक्तम् । एतन्मते निर्वेद एवशान्तरसे स्थायिभाव इति भेदः । २ परमवैराग्ये “ततःकदाचिन्निर्वेदात् निराकाराश्रितेन च । लोकतन्त्रपरित्यक्तं दुःखार्त्तेन भृशं मया” भा० शा० “तदागन्तासि निनिर्वेदं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च” गीता “जात-निर्वेदमुक्त्वा स कर्मनिर्वेदमब्रवीत् । कर्म्मनिर्वेदमुक्त्वा चधर्म्मनिर्वेदमब्रवीत्” भा० शा० २१८ अ० । ३ खेदे “अनि-र्वेदः सदा कार्य्यो निर्वेदाद्धि कुतः सुखम् । प्रयत्नात्प्राप्यते ह्यर्थः कत्पाद् गच्छत निर्द्दयाः” १५३ अ० ।४ बहुकालेनाप्यसिद्धपदार्थेषु निष्प्रयोजनत्वज्ञानेनानु-तापभेदे च ।

Capeller

German

 निर्वेद॑ m.
  Verdruss,  Ekel an (Loc.,  Gen. 
o. —°)
 Gleichgüktigkeit,  Indolenz, 
Kleinmut,  Verzweiflung.

Burnouf

French

 निर्वेद निर्वेद m.
  (विद्) dédain
		 humilité,  mépris
de soi-même.
		 Ignorance.

Stchoupak

French

 निर्-वेद-
 m.
  dégoût,  aversion pour (gén.  loc.) 
 détachement,  not. du
monde 
 désespoir,  découragement 
 -वन्त्- a. détaché,  indifférent, 
résigné.
°दुःसहम् adv. d'une manière désespérément pénible.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.